Lợi và hại khi Canada 'mở cửa' cho xe điện Trung Quốc?

Giới phân tích và các lãnh đạo ngành công nghiệp ôtô Canada đang bày tỏ sự thất vọng cũng như hoài nghi trước quyết định của chính phủ liên bang cho phép một số lượng giới hạn xe điện (EV) sản xuất tại Trung Quốc được nhập khẩu vào Canada với mức thuế thấp hơn rất nhiều so với trước đây.

Thông tin Canada "đầu hàng" trước xe Trung Quốc đã có từ thời điểm Thủ tướng Canada Mark Carney gặp riêng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại APEC 2025.

Ngày 16/1, Thủ tướng Mark Carney cho biết chính phủ của Đảng Tự do thiên tả đã đạt được thỏa thuận với Bắc Kinh, theo đó Canada sẽ cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc mỗi năm, cùng việc thuế nhập khẩu đối với EV sản xuất tại Trung Quốc sẽ giảm mạnh từ 106,1% xuống còn 6,1%.

Tổng thống Mỹ Donald Trump: 'Không sao cả'

Chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận được công bố, Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra khá thoải mái với quyết định của Canada. Phát biểu trước báo giới bên ngoài Nhà Trắng, ông Trump nói: "Không sao cả. Đó là điều ông ấy nên làm. Ký một thỏa thuận thương mại là việc tốt. Nếu có thể đạt được thỏa thuận với Trung Quốc thì nên làm".

Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra khá bình thản trước quyết định "mở cửa" cho xe Trung Quốc tấn công thị trường Canada: "Không sao cả. Đó là điều ông ấy nên làm".

Đây là thỏa thuận thương mại đầu tiên của Thủ tướng Mark Carney kể từ khi ông nhậm chức năm ngoái, đồng thời đánh dấu bước hạ nhiệt căng thẳng với Trung Quốc, quốc gia trong những năm gần đây từng coi là một thế lực gây rối, còn ông Carney từng gọi là mối đe dọa lớn nhất đối với Canada.

Đổi lại việc mở cửa đối với xe Trung Quốc, nước này sẽ dỡ bỏ hoặc giảm các mức thuế áp lên hạt cải dầu (canola) và một số nông sản khác của Canada, vốn đang trong tình trạng khủng hoảng khi bị trả đũa với mức thuế 84%, và sẽ được giảm xuống còn 15% kể từ tháng 3/2026.

Các nhà sản xuất và cung ứng linh kiện ôtô tại Canada cảnh báo

Ông Brian Kingston, Giám đốc điều hành Hiệp hội Các nhà sản xuất xe Canada (CVMA), tổ chức đại diện cho lợi ích của "Detroit Three" (Ford, GM và Stellantis) tại Canada, cho biết ông “rất thất vọng” trước quyết định này. Ông nhấn mạnh: "Việc cho phép xe điện Trung Quốc thâm nhập thị trường tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng, đặc biệt là ảnh hưởng đến mối quan hệ quan trọng hơn rất nhiều của chúng ta với Mỹ".

Ông Brian Kingston, Giám đốc điều hành Hiệp hội Các nhà sản xuất xe Canada (CVMA), cho biết việc cho phép xe điện Trung Quốc thâm nhập thị trường tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất linh kiện ôtô Canada (APMA) Flavio Volpe lại bày tỏ lo ngại sâu sắc về rủi ro an ninh mạng từ các xe điện sản xuất tại Trung Quốc: "Những rủi ro và lo ngại đó dường như đã bị phớt lờ để đổi lấy việc cho phép xe điện Trung Quốc giá rẻ tràn vào thị trường Canada".

Ông Volpe cho rằng mọi yêu cầu chứng nhận an toàn của Bộ Giao thông đối với EV Trung Quốc "phải ngay lập tức bao gồm các bộ lọc về an ninh mạng", bởi phần cứng và phần mềm Trung Quốc "là mối quan ngại thực sự đối với các cơ quan quản lý trên toàn thế giới".

Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất linh kiện ôtô Canada (APMA) Flavio Volpe lại bày tỏ lo ngại sâu sắc về rủi ro an ninh mạng từ các xe điện sản xuất tại Trung Quốc.

Trước đó, Canada đã cấm thiết bị Huawei tham gia mạng 5G, cấm ứng dụng TikTok trên các thiết bị của chính phủ và từng cân nhắc cấm phần cứng xe điện Trung Quốc.

Công đoàn Unifor, đại diện cho hàng chục nghìn công nhân ngành công nghiệp ôtô và linh kiện tại Canada, chỉ trích thỏa thuận này là "tự gây tổn hại" cho một ngành công nghiệp vốn đã chịu nhiều áp lực. Chủ tịch Unifor Lana Payne nói: "Đây là phần thưởng cho các vi phạm lao động và hành vi thương mại không công bằng. Việc tìm giải pháp cho thuế ôtô của Mỹ giờ đây sẽ càng khó khăn hơn".

Lo ngại từ các đại lý và chính quyền địa phương Canada

Ông Tim Reuss, Giám đốc điều hành Hiệp hội Các đại lý ôtô Canada (CADA), cho biết tổ chức này đang làm việc với chính phủ để làm rõ cách phân bổ hạn ngạch nhập khẩu và đối tượng áp dụng.

Ông Tim Reuss, Giám đốc điều hành Hiệp hội Các đại lý ôtô Canada (CADA) muốn đảm bảo khả năng chi trả, cạnh tranh và sự ổn định dài hạn của thị trường.

Ông Reuss nói: "Vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Chúng tôi muốn đảm bảo khả năng chi trả, cạnh tranh và sự ổn định dài hạn của thị trường, đồng thời khẳng định các đại lý Canada sẵn sàng cạnh tranh nếu có luật chơi công bằng và nhất quán".

Trong khi đó, Thủ hiến bang Ontario Doug Ford lên tiếng chỉ trích gay gắt thỏa thuận, cho rằng chính phủ liên bang đang mở cửa cho làn sóng xe điện giá rẻ từ Trung Quốc mà không có cam kết đầu tư rõ ràng.

Thủ hiến bang Ontario Doug Ford lên tiếng chỉ trích gay gắt thỏa thuận, cho rằng chính phủ liên bang đang mở cửa cho làn sóng xe điện giá rẻ từ Trung Quốc mà không có cam kết đầu tư rõ ràng.

Ông Ford viết trên mạng xã hội X: "Trung Quốc giờ đã có chỗ đứng tại thị trường Canada và sẽ tận dụng tối đa điều đó, gây tổn hại đến người lao động Canada". Ông cảnh báo việc hạ thuế EV Trung Quốc có thể khiến các hãng xe Canada mất cơ hội tiếp cận thị trường Mỹ - điểm đến xuất khẩu lớn nhất - từ đó gây mất việc làm và thiệt hại kinh tế.

Tổ chức Global Automakers of Canada (GAC), đại diện cho các thương hiệu xe nước ngoài tại Canada, cảnh báo thỏa thuận này làm gia tăng sự bất ổn cho một ngành công nghiệp vốn đã chịu nhiều sức ép.

Trước đó, Canada từng đe dọa cắt giảm ưu đãi thuế nhập khẩu với Stellantis và GM sau khi 2 tập đoàn này rút dây chuyền sản xuất khỏi Ontario, coi đây là hành động "phản bội cam kết" với lực lượng lao động.

Chủ tịch GAC David Adams nhận định: "Dù có thể giúp hạ giá trong ngắn hạn và tháo gỡ căng thẳng thương mại nông nghiệp, thỏa thuận này có nguy cơ bóp méo thị trường, hạn chế lựa chọn của người tiêu dùng và đe dọa các doanh nghiệp đầu tư và tạo việc làm tại Canada".

Các hãng xe đầu tiên hưởng lợi và khả năng lắp ráp xe Trung Quốc tại Canada

Chính phủ liên bang cũng để ngỏ khả năng thỏa thuận này có thể dẫn đến việc các hãng xe Trung Quốc lắp ráp xe ngay tại Canada trong tương lai. Theo ông Sam Fiorani, Phó Chủ tịch phụ trách dự báo xe toàn cầu tại AutoForecast Solutions (Mỹ), việc các hãng xe Trung Quốc gia nhập thị trường Bắc Mỹ chỉ là vấn đề thời gian.

Những hãng xe đầu tiên được hưởng lợi bởi chính sách này có thể bao gồm Tesla hay Polestar, những thương hiệu châu Âu nhưng có nhà máy sản xuất đặt tại Trung Quốc.

Ông Fiorani cho rằng mốc khoảng 50.000 xe bán ra là "con số then chốt" để chứng minh tiềm năng cho sản xuất nội địa nếu nhập khẩu ban đầu thành công, đồng thời cho thấy Canada đang tìm kiếm sự hỗ trợ ngoài Mỹ cho ngành công nghiệp ôtô trong nước.

Theo ông, người tiêu dùng sẽ là bên hưởng lợi lớn nhất: "Xe điện giá thấp hơn sẽ mở rộng phân khúc phổ thông – một mảng đang thiếu lựa chọn tại Canada. Về lâu dài, các hãng Trung Quốc có thể bổ sung sản xuất nội địa để hỗ trợ nhập khẩu".

Việc Canada "mở cửa" cho xe điện Trung Quốc có thể giúp hạ giá trong ngắn hạn và tháo gỡ căng thẳng thương mại nông nghiệp, thỏa thuận này có nguy cơ bóp méo thị trường như tại nhiều nước khác.

Chủ tịch APMA Flavio Volpe cũng dự đoán Polestar và Tesla có thể là những hãng đầu tiên hưởng lợi từ thỏa thuận mới, bởi trước khi mức thuế 100% được áp dụng từ ngày 1/10/2024, họ từng nhập khẩu xe sản xuất tại Trung Quốc. Tuy nhiên, phải hơn một năm nữa người tiêu dùng Canada mới có thể mua các thương hiệu xe "thuần" Trung Quốc.

Việt Hà