Thủ tướng Canada thăm Trung Quốc: Hàn gắn giữa biến động

Thủ tướng Canada Mark Carney (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau bên lề APEC tại Hàn Quốc, tháng 10/2025.

Đây là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo xứ sở lá phong tới Trung Quốc trong chín năm. Trong bối cảnh quan hệ Canada - Mỹ trải qua nhiều sóng gió, chuyến thăm Bắc Kinh, hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình và người đồng cấp Lý Cường là cơ hội để ông Carney hàn gắn mối quan hệ và đa dạng hóa đối tác thương mại.

Để ngày Đông tan

Sở dĩ có câu chuyện hàn gắn bởi quan hệ song phương đã trải qua một “mùa Đông giá rét” kéo dài chín năm. Mọi thứ bắt đầu vào năm 2018 sau khi Ottawa, theo yêu cầu của Washington, bắt bà Mạnh Vãn Châu, lãnh đạo tập đoàn Huawei (Trung Quốc). Sau đó, Bắc Kinh bắt giữ hai công dân Canada, Michael Kovrig và Michael Spavor. Kèm với đó là căng thẳng thương mại, với việc Trung Quốc áp đặt các lệnh cấm với cải dầu và nhiều sản phẩm nông nghiệp khác từ Canada. Trong khi đó, Ottawa cáo buộc Bắc Kinh có hành động can thiệp vào bầu cử của mình, đồng thời bày tỏ quan ngại về vấn đề nhân quyền. Một số nhà phân tích nhận định, dưới thời cựu Thủ tướng Justin Trudeau, quan hệ giữa quốc gia Bắc Mỹ và cường quốc châu Á đã chạm đáy.

Tuy nhiên, khi mọi thứ xuống tới ngưỡng, con đường duy nhất là phải tìm cách đi lên. Việc ông Carney lên nắm quyền năm ngoái với cách tiếp cận “thực chất và xây dựng” đánh dấu sự thay đổi mới, thể hiện rõ nét qua cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Hàn Quốc tháng 10/2025. Mối quan hệ sóng gió với nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, từ sức ép chính trị tới vấn đề thuế quan, buộc Canada giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Trung Quốc có thể là đáp án cho bài toán đó.

Thủ tướng Canada Mark Carney đến sân bay Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm chính thức Trung Quốc từ ngày 14/1. (Nguồn: Tân Hoa xã)

Điểm sáng kinh tế

Chuyến thăm của Thủ tướng Canada phản ánh nỗ lực hiện thực hóa điều này. Lịch trình của chuyến thăm tập trung vào các hoạt động trao đổi giữa lãnh đạo cấp cao. Mở đầu là cuộc gặp giữa ông Carney và Chủ tịch Tập Cận Bình về định hướng chiến lược cho quan hệ song phương, sau đó là hội đàm với người đồng cấp Trung Quốc Lý Cường cùng nhiều quan chức cấp cao khác. Các chủ đề thảo luận tập trung vào đa dạng hóa thương mại, hợp tác về năng lượng, du lịch và an ninh toàn cầu.

Thực tế cho thấy hợp tác kinh tế là điểm sáng trong quan hệ song phương khi duy trì đà phát triển mạnh mẽ, bất chấp các rào cản thương mại từ cả hai phía. Đại diện các tập đoàn hàng đầu của hai nước gia tăng tiếp xúc, tìm kiếm các cơ hội đầu tư, mở rộng quan hệ. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada với kim ngạch đạt 118,7 tỷ USD năm 2024. Hiện Thủ tướng Mark Carney muốn tăng gấp đôi các sản phẩm không đến từ Mỹ thập kỷ tới. Do vậy, hàng hóa Trung Quốc là phương án không thể bỏ qua. Ông sẽ kêu gọi Bắc Kinh dỡ bỏ thuế với cải dầu, thịt lợn và hải sản Canada, vốn được triển khai sau khi Ottawa áp thuế xe điện, thép và nhôm Trung Quốc, đồng thời trao đổi về tạo điều kiện cho mặt hàng nông sản của hai nước tiếp cận thị trường dễ dàng hơn. Trong lĩnh vực năng lượng, hai bên có thể đề cập hợp tác xuất khẩu dầu thô, hợp tác công nghệ xanh.

Các vấn đề an ninh, bao gồm cáo buộc can thiệp bầu cử, có thể xuất hiện khi ông Carney từng nhắc đến chuyện này trong cuộc gặp gỡ ông Tập Cận Bình tháng 10/2025 tại Hàn Quốc. Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh tiếp tục kêu gọi Ottawa duy trì “tự chủ chiến lược” cần thiết trước ảnh hưởng của Washington tại Bắc Mỹ.

Lạc quan thận trọng

Trong bối cảnh đó, các bên đều lạc quan thận trọng về kết quả chuyến thăm. Viết trên mạng xã hội, ông Carney khẳng định: “Một mối quan hệ thực chất, mang tính xây dựng giữa hai nước sẽ tạo ra sự ổn định, an toàn và thịnh vượng hơn cho hai bờ Thái Bình Dương”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tin tưởng chuyến thăm sẽ “tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng hợp tác thực chất và giải quyết bất đồng một cách thỏa đáng”.

Trong khi đó, giới chuyên gia đánh giá chuyến thăm sẽ góp phần đặt nền móng để hai bên triển khai đàm phán kỹ thuật, thay vì lập tức hủy bỏ thuế quan, hướng tới một “quá trình ổn định” trong quan hệ song phương. Bà Su Xiaohui, nhà nghiên cứu tại Viện Quan hệ Quốc tế Trung Quốc, đánh giá: “Chuyến thăm sẽ giúp Canada có một cái nhìn đầy đủ hơn về Trung Quốc… và có những lựa chọn chủ quan, khách quan về chính sách đối ngoại”. Ở chiều ngược lại, bà Vina Nadjibulla, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu và chiến lược tại Quỹ châu Á - Thái Bình Dương Canada, tỏ ra thận trọng hơn: “Ông ấy (Thủ tướng Canada) sẽ phải nỗ lực cân bằng giữa theo đuổi các mục tiêu về kinh tế với Bắc Kinh, đặc biệt trong các lĩnh vực như năng lượng, với vấn đề an ninh quốc gia, an ninh kinh tế khi làm ăn với Trung Quốc”.

Quả thực, đây sẽ là “bài kiểm tra thực sự” cho chính sách đối ngoại của Canada nhằm cân bằng giữa cơ hội và rủi ro trong một kỷ nguyên đầy rẫy xung đột, cạnh tranh và bất ổn.

Phan Quân