[Loạt Megastory] 500 ngày đêm nối dài hành trình tri ân (Kỳ 2)

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS) đang bước vào giai đoạn cao điểm, góp phần lan tỏa tinh thần trách nhiệm, sự tri ân và tình cảm của toàn xã hội đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi phần mộ được khai quật, mỗi mẫu ADN được thu nhận không chỉ là một bước tiến về mặt khoa học hay nghiệp vụ, mà còn tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Những ngày tháng 7, chị Thùy Dung (ở phường Tân Triều, thành phố Đồng Nai) lại tìm về Nghĩa trang liệt sĩ (NTLS) Bình Phước để tìm kiếm thông tin về mộ của người bác - liệt sĩ Nguyễn Văn Sình hy sinh tại chiến trường miền Nam cách đây hơn nửa thế kỷ.

Liệt sĩ Nguyễn Văn Sình, sinh năm 1952, nguyên quán Gai Lương - Gia Lộc - Hải Hưng cũ (nay là thành phố Hải Phòng) nhập ngũ tháng 4-1970. Ông tham gia chiến đấu trong đơn vị thuộc Quân đoàn 4 và hy sinh ngày 22-4-1972 trong cuộc tấn công đợt 1 ở thị xã Bình Long (tỉnh Bình Phước cũ) khi vừa tròn 20 tuổi. Theo chị Dương, gia đình mong mỏi tìm được HCLS suốt nhiều năm qua nhưng vẫn chưa có kết quả. Từ thông tin về nơi chiến đấu và hy sinh, với sự hỗ trợ của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Đồng Nai, gia đình chị đã đi tìm kiếm và xác minh thông tin tại các NTLS khu vực Bình Phước (cũ) và lân cận. “Khi cả nước tiến hành chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, gia đình lại thêm hy vọng tìm được mộ liệt sĩ. Mong rằng thông qua việc lấy mẫu ADN tại các mộ chưa xác định được thông tin tại các NTLS ở Đồng Nai đợt này, sẽ có thêm cơ sở để kết nối với thân nhân liệt sĩ ở quê nhà” - chị Dung chia sẻ.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu tại các phần mộ chưa xác định được thông tin, cán bộ, chiến sĩ trực tiếp lấy mẫu HCLS đã có những giây phút đặc biệt xúc động khi phát hiện những di vật của liệt sĩ. Như ngày 30-6, tại NTLS Trảng Bom, lực lượng chức năng đã tìm được những kỷ vật trong một liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại số lô D, hàng mộ 8, mộ số 00497. Các kỷ vật được tìm thấy gồm: một dây lưng to, một dây lưng nhỏ, một bình tông đựng nước và cuốn album ảnh đã cũ. Trên bình tông có khắc dòng chữ, số: “Dươn Viet 12 - 72B+S”. Đặc biệt cuốn album còn lưu giữ ảnh thiếu nữ và thanh niên mặc quân phục, đội mũ bộ đội một lần nữa mở ra những manh mối, thắp lên hy vọng tìm được tên cho liệt sĩ.

Ngay sau khi phát hiện những di vật giản dị mà cũng thật thiêng liêng này, Ban Chỉ huy quân sự phường Trảng Bom, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đồng Nai đã có thông báo trên mạng xã hội để mong muốn kết nối, tiếp nhận thông tin từ gia đình liệt sĩ. Ban Chỉ huy quân sự phường Trảng Bom cũng đã nhận được phản hồi thông tin của một số người dân, cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu ở mặt trận phía Nam.

Những kỷ vật của một thời hoa lửa hay câu chuyện tình yêu dang dở nhưng thủy chung đang được nhiều người chia sẻ trên mạng xã hội nhắc nhớ về những đóng góp, hy sinh của cha anh cho nền độc lập, hòa bình hôm nay. Đồng thời lan tỏa ý nghĩa nhân văn sâu sắc của chiến dịch 500 ngày đêm mà Đảng, Nhà nước ta đang triển khai trong những ngày tháng 7 này. Chị Phạm Minh Anh (phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai) chia sẻ: “Khi theo dõi chiến dịch 500 ngày đêm, tôi cảm thấy đây không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị chức năng mà còn là câu chuyện chạm đến trái tim của rất nhiều người trẻ. Mỗi lần đọc thông tin về một phần mộ liệt sĩ được lấy mẫu ADN hay một danh tính được xác định, tôi lại nghĩ đến niềm vui của những gia đình đã chờ đợi người thân suốt hàng chục năm. Chiến dịch giúp chúng tôi hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình, của sự hy sinh, từ đó nhắc nhớ về lòng biết ơn, về lý tưởng của tuổi trẻ ngày nay...”.

Một trong những điểm đột phá của Chiến dịch 500 ngày đêm là việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong công tác xác định danh tính HCLS. Nếu như trước đây việc xác định danh tính chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ, di vật hoặc lời kể của nhân chứng thì hiện nay ADN được xem là giải pháp quan trọng nhất để giải quyết những trường hợp còn thiếu thông tin. Đây là thành tựu khoa học mang lại hy vọng cho hàng trăm ngàn gia đình liệt sĩ trên cả nước.

Tại Đồng Nai, toàn bộ quá trình lấy mẫu được thực hiện theo quy trình thống nhất. Dữ liệu về phần mộ, mẫu hài cốt và các thông tin liên quan được số hóa, quản lý trên phần mềm chuyên dụng nhằm hạn chế tối đa nhầm lẫn và phục vụ công tác đối sánh sau này. Tuy nhiên, có tới hàng ngàn trường hợp không thể lấy được mẫu do hài cốt đã bị phân hủy hoặc không còn đủ vật chất di truyền (như xương đùi, xương cánh tay, răng) để giám định. Thực tế này cho thấy công tác xác định danh tính HCLS là nhiệm vụ rất khó khăn và phức tạp. Mỗi kết quả giám định ADN thành công đều là sự kết hợp của nhiều yếu tố, từ chất lượng mẫu hài cốt, mẫu sinh phẩm thân nhân đến hệ thống dữ liệu lưu trữ và năng lực của các đơn vị chuyên môn.

Theo BS CKI Võ Thanh Hòa, Trung tâm pháp y thành phố Đồng Nai, mỗi mẫu ADN được thu thập, bảo quản và chuyển giám định đều được thực hiện với sự cẩn trọng, chính xác và tinh thần trách nhiệm cao nhất, nhằm tạo cơ sở khoa học phục vụ việc xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin. Tuy nhiên có nhiều phần mộ do yếu tố thời gian, HCLS đã bị mùn, không thể lấy mẫu. Đó cũng là những lúc không khí của cả tổ thực hiện nhiệm vụ lắng xuống vì phần mộ liệt sĩ vẫn chưa có cơ hội tìm được thông tin.

“Đối với những người làm công tác pháp y, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm thiêng liêng trước lịch sử và các thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi kết quả giám định thành công không chỉ giúp xác định được danh tính của một người con ưu tú của dân tộc mà còn mang lại niềm an ủi, hạnh phúc cho thân nhân sau nhiều năm mong mỏi, chờ đợi”, BS CKI Võ Thanh Hòa chia sẻ.

Bên cạnh công tác khai quật và lấy mẫu hài cốt, lực lượng thực hiện nhiệm vụ còn tiến hành số hóa toàn bộ thông tin liên quan đến từng phần mộ liệt sĩ. Quá trình này bao gồm ghi nhận vị trí mộ, cập nhật thông tin trên bia mộ, chụp ảnh hiện trạng, lập hồ sơ điện tử cho từng mẫu hài cốt được thu thập... Dữ liệu sau đó được cập nhật vào hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ công tác quản lý, tra cứu và đối chiếu với dữ liệu thân nhân liệt sĩ trên phạm vi cả nước. Việc số hóa giúp bảo đảm tính chính xác, đồng bộ trong quá trình xác định danh tính liệt sĩ, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để ứng dụng hiệu quả các thành tựu khoa học công nghệ, nhất là giám định ADN trong hành trình tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ.

Tham gia chiến dịch với nhiệm vụ ở bộ phận số hóa, chị Hoàng Diễm, cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội phường Trảng Bom cho biết, chị rất vinh dự khi đóng góp phần nhỏ bé vào chiến dịch. Nhiệm vụ của chị là theo sát các tổ khai quật, chụp lại ảnh tất cả các khâu của quá trình lấy mẫu để phục vụ số hóa thông tin. “Mặc dù làm việc trong điều kiện thời tiết không thuận lợi, khá vất vả song chúng tôi luôn cảm thấy hạnh phúc và xúc động trong suốt quá trình làm nhiệm vụ. Bởi một mẫu HCLS được lấy thành công, đồng nghĩa với việc một cơ hội để các anh hùng liệt sĩ được tìm lại tên, tuổi, đơn vị, được đoàn tụ với gia đình, quê hương” - chị Hoàng Diễm bộc bạch.

Với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Đến nay, cả nước đã tổ chức lấy mẫu đối với 35.925 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; thu nhận 93.464 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, đồng bộ vào cơ sở dữ liệu 53.036 mẫu; tiếp nhận, lưu trữ 11.642 mẫu hài cốt và đang khẩn trương tiến hành giám định ADN, xác định danh tính HCLS.

Tại Công điện số 45/CĐ-TTg ngày 8-7-2026 về việc đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền nhằm lan tỏa ý nghĩa, tầm quan trọng đặc biệt của Chiến dịch 500 ngày đêm, huy động mọi nguồn lực, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các tầng lớp nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp, người Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức, cá nhân ngoài nước chung tay đồng hành triển khai thực hiện; góp phần phát huy mạnh mẽ truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc; đồng thời, thu thập thêm nhiều thông tin có giá trị để tìm kiếm, quy tập HCLS.

Công điện cũng đặt ra nhiệm vụ cụ thể như: phấn đấu các địa phương khu vực phía Bắc (từ Hà Tĩnh trở ra) hoàn thành lấy mẫu HCLS trước ngày 22-12-2026, các địa phương khu vực phía Nam (từ Quảng Trị trở vào) hoàn thành trước ngày 30-4-2027. Tổ chức khởi công xây dựng Nhà lưu trữ, bảo quản mẫu HCLS trước ngày 27-7-2026.

Đồng hành với rất nhiều gia đình liệt sĩ trong hành trình tìm kiếm phần mộ, xác định thông tin liệt sĩ hy sinh tại Đồng Nai, ông Nguyễn Xuân Cương, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Đồng Nai cho biết, thời gian qua hội đã tích cực tìm kiếm thông tin và kết nối với các gia đình liệt sĩ trên cả nước để tìm lại phần mộ liệt sĩ đang an nghỉ tại các nghĩa trang trên địa bàn thành phố. Từng chứng kiến những cuộc hội ngộ được mong mỏi hàng chục năm của các thân nhân liệt sĩ, ông và các cán bộ hội lại càng hiểu rõ ý nghĩa của chiến dịch đặc biệt này.

Theo ông Cương, chiến dịch 500 ngày đêm như một cuộc tổng lực, đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Thông qua đợt cao điểm lần này, nhiều phần mộ liệt sĩ được quy tập, nhiều mẫu sinh phẩm được thu thập và đối chứng sẽ góp phần rất lớn vào công cuộc tìm lại tên, tuổi cho các anh hùng liệt sĩ. Qua đó thể hiện đạo lý đền ơn đáp nghĩa, trách nhiệm, nghĩa tình của thế hệ hôm nay.

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS vẫn đang được triển khai với khối lượng công việc rất lớn khi còn hàng ngàn phần mộ cần lấy mẫu ADN và nhiều gia đình vẫn mòn mỏi chờ tin người thân. Dẫu còn không ít khó khăn phía trước, những kết quả bước đầu đạt được đã khẳng định quyết tâm, trách nhiệm và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Mỗi phần mộ được khai quật, mỗi mẫu ADN được phân tích và mỗi liệt sĩ được xác định danh tính không chỉ góp phần làm vơi đi nỗi đau chiến tranh, mà còn tiếp nối hành trình tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.