Liên kết tạo nguồn nhân lực điện hạt nhân

Nhu cầu hàng chục ngàn nhân lực

Tại Hội thảo Định hướng đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực năng lượng nguyên tử giai đoạn 2026-2035 do Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ KH-CN - VARANS) tổ chức mới đây ở Hà Nội, TS Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng VARANS, nêu rõ nhu cầu phát triển nguồn nhân lực năng lượng nguyên tử ngày càng cấp thiết trong bối cảnh Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm khôi phục và triển khai Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.

Theo Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050, điện hạt nhân dự kiến chiếm khoảng 6%-8% tổng sản lượng điện quốc gia, với 4 tổ máy công suất lớn và 10-15 lò phản ứng module nhỏ (SMR). Chính phủ đã phê duyệt Đề án "Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035"; ban hành các đề án về phát triển nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu, ứng dụng, hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử và tăng cường năng lực cho VARANS.

Sinh viên Khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên tìm hiểu thiết bị y tế ứng dụng năng lượng bức xạ hạt nhân tại bệnh viện. ẢNH: THANH HÙNG

Theo TS Nguyễn Hoàng Linh, riêng 2 nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, đến năm 2030 cần khoảng 3.900 nhân lực trực tiếp vận hành, trong đó 670 người được đào tạo đại học ở nước ngoài. Không chỉ nhu cầu nhân lực phục vụ vận hành nhà máy điện hạt nhân mà nhu cầu còn trải rộng ở nhiều lĩnh vực như quản lý nhà nước, cơ quan pháp quy, an toàn và an ninh hạt nhân, nghiên cứu - phát triển, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, y học hạt nhân, công nghệ bức xạ, quản lý chất thải phóng xạ, ứng phó sự cố, quan trắc môi trường, công nghiệp và nông nghiệp.

Tránh phụ thuộc vào đối tác duy nhất

Về đào tạo nguồn nhân lực liên quan đến phát triển điện hạt nhân, Việt Nam hiện có một số địa chỉ lâu năm, uy tín như: ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Điện lực, Trường ĐH Đà Lạt, Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia Hà Nội, Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia TPHCM, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ KH-CN)…

Tuy nhiên, theo tính toán của các chuyên gia, năng lực đào tạo về nguồn nhân lực điện hạt nhân hiện tại của Việt Nam còn hạn chế so với nhu cầu. Năm 2025, tuyển sinh đào tạo ĐH các ngành liên quan tới điện hạt nhân cả nước chỉ đạt 320 thí sinh. Đây là một thách thức lớn đối với nhu cầu khoảng 3.900 nhân lực vào năm 2030 cho 2 dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.

TS Trần Thị Nhàn (Trường ĐH Điện lực) chia sẻ, Trường ĐH Điện lực có nhiều lợi thế về đào tạo các nhóm ngành kỹ thuật, năng lượng và công nghệ. Đây là cơ sở quan trọng để nhà trường tham gia đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực năng lượng nguyên tử, điện hạt nhân trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành, cần tiếp tục hoàn thiện chương trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất và mở rộng hợp tác với các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

GS Nguyễn Quốc Sỹ, Đại học Năng lượng quốc gia Moskva (Liên bang Nga), cho rằng phải xây dựng 2 mô hình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, gồm có đào tạo tại nước ngoài và đào tạo trong nước với sự hỗ trợ từ các đối tác. Hai mô hình này không loại trừ mà hỗ trợ nhau.

Trong đó, đào tạo ngoài nước hướng tới chuẩn bị lực lượng nòng cốt, chuyên gia đầu ngành; đào tạo trong nước chuẩn bị lực lượng vận hành, kỹ thuật viên quy mô lớn. Với kinh nghiệm bản thân, ông đề xuất chú trọng đa dạng hóa đối tác quốc tế trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, tránh phụ thuộc vào một đối tác duy nhất, giảm phụ thuộc theo thời gian và tăng tính chủ động và năng lực đào tạo của toàn bộ hệ thống…

TRẦN LƯU - BÁ TÂN