Hoàn thiện hạ tầng pháp quy, chuẩn bị nền tảng cho chương trình điện hạt nhân quốc gia

Ngày 30/7, tại Quảng Ninh, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ninh tổ chức Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII với chủ đề "Công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển kinh tế - xã hội".

Hội nghị diễn ra trong hai ngày 30-31/7, trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị triển khai chương trình điện hạt nhân, đầu tư xây dựng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới và mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Bộ KHCN.

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, hệ thống pháp luật về năng lượng nguyên tử đang tiếp tục được hoàn thiện để triển khai Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Cùng với đó, nhiều chương trình, đề án trọng điểm đang được triển khai, trong đó có Đề án đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực năng lượng nguyên tử đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Theo Bộ trưởng, bên cạnh phát triển điện hạt nhân, công nghệ hạt nhân còn có nhiều tiềm năng ứng dụng trong các lĩnh vực như chọn tạo giống cây trồng, bảo quản sau thu hoạch và y tế kỹ thuật cao. Do đó, các cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ sở y tế cần đẩy mạnh đưa các công nghệ mới vào thực tiễn nhằm phát huy hiệu quả của năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển đất nước.

Nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng công tác đào tạo cần được triển khai trước một bước để đáp ứng yêu cầu vận hành các nhà máy điện hạt nhân trong tương lai cũng như mở rộng các ứng dụng của năng lượng nguyên tử. Bộ Khoa học và Công nghệ đang thúc đẩy hợp tác với nhiều đối tác quốc tế, trong đó có Liên bang Nga và Tập đoàn Rosatom nhằm tăng cường nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này.

Đánh giá Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII là diễn đàn quan trọng, Bộ trưởng cho rằng đây là cơ hội để các cơ quan quản lý, địa phương, chuyên gia, tổ chức quốc tế, cơ sở bức xạ và cơ sở hạt nhân cùng rà soát thực trạng công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, hạt nhân; chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

Theo Bộ trưởng, các nội dung thảo luận cần tập trung vào ba nhóm vấn đề trọng tâm. Trước hết là đánh giá việc tổ chức thi hành Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, làm rõ những kết quả đạt được, các khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện và đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách. Đồng thời, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng cơ quan pháp quy độc lập, nâng cao năng lực thẩm định, thanh tra, giám sát và chuẩn bị hạ tầng pháp quy phục vụ chương trình điện hạt nhân.

Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII diễn ra trong hai ngày 30-31/7. Ảnh: Bộ KHCN.

Nội dung trọng tâm tiếp theo là nâng cao năng lực của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia, bao gồm tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực, năng lực kỹ thuật, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế. Trong đó, công tác đào tạo nhân lực đáp ứng các tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân được xác định là nhiệm vụ quan trọng.

Các đại biểu cũng tập trung trao đổi kinh nghiệm nhằm tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân và các tổ chức quốc tế; xây dựng văn hóa an toàn; bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân cũng như thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thanh sát hạt nhân.

Phát biểu qua video gửi tới hội nghị, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Karine Herviou đánh giá cao những kết quả Việt Nam đạt được trong quá trình củng cố hạ tầng pháp quy và bảo đảm an toàn bức xạ, hạt nhân. Theo bà, việc ban hành Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc hài hòa hệ thống pháp luật với các tiêu chuẩn an toàn quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chương trình điện hạt nhân và mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử, bà Karine Herviou cho rằng việc xây dựng cơ quan pháp quy độc lập, chuyên nghiệp và đủ năng lực giữ vai trò quan trọng. Cơ quan này cần được bảo đảm về chuyên môn, nguồn lực và thẩm quyền để thực hiện hiệu quả công tác cấp phép, thanh tra, giám sát và đánh giá an toàn theo các chuẩn mực của IAEA.

Thông tin về định hướng công tác pháp quy hạt nhân thời gian tới, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Nguyễn Hoàng Linh cho biết nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng cơ quan pháp quy hiện đại, đủ năng lực quản lý toàn bộ vòng đời các dự án điện hạt nhân. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực tiếp tục được xác định là yếu tố then chốt nhằm hình thành đội ngũ có đủ trình độ thực hiện công tác thẩm định, cấp phép và giám sát các công nghệ điện hạt nhân thế hệ mới.

Hằng Phạm