7 tàu ngầm nhanh nhất thế giới hiện nay

7 tàu ngầm nhanh nhất thế giới hiện nay. Trong ảnh là tàu USS Albacore, với thân tàu hình giọt nước, được cho là đã đạt tốc độ dưới nước 33 hải lý/giờ (61 km/giờ; 38 dặm/giờ). Ảnh: Wikimedia Commons.

Tàu ngầm nhanh nhất thế giới và cuộc đua công nghệ dưới đáy đại dương

Trong hơn một thế kỷ phát triển, tàu ngầm nhanh nhất thế giới luôn là biểu tượng của năng lực công nghệ quân sự. Từ những chiếc tàu chạy bằng động cơ diesel đầu tiên cho đến các tàu ngầm hạt nhân hiện đại, tốc độ luôn được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để giành ưu thế trong tác chiến dưới nước.

Tuy nhiên, khi công nghệ sonar, cảm biến và vũ khí dẫn đường phát triển, cuộc đua tốc độ dần nhường chỗ cho cuộc đua về khả năng tàng hình. Điều đó khiến nhiều "quái vật tốc độ" của thời Chiến tranh Lạnh trở thành những cột mốc kỹ thuật đáng nhớ hơn là hình mẫu cho thế hệ tàu ngầm hiện đại.

Đứng đầu danh sách vẫn là Project 661 Anchar (lớp Papa) của Liên Xô.

Ra đời cuối những năm 1960, đây là tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa hành trình duy nhất thuộc dự án này từng được chế tạo. Trong các cuộc thử nghiệm, K-162, sau đổi tên thành K-222, được cho là đạt tốc độ 44,7 hải lý/giờ, tương đương gần 83 km/giờ, nhanh nhất trong lịch sử tàu ngầm.

Để đạt được thành tích này, các kỹ sư Liên Xô sử dụng thân tàu bằng titan nhằm giảm trọng lượng, kết hợp hai lò phản ứng hạt nhân công suất lớn.

Tuy nhiên, tốc độ cực cao cũng khiến con tàu phát ra tiếng ồn rất lớn. Khi chạy hết công suất, hệ thống sonar đối phương có thể phát hiện tàu từ khoảng cách xa hơn, làm giảm đáng kể lợi thế chiến thuật.

Ngoài ra, chi phí chế tạo quá lớn và kết cấu phức tạp khiến dự án chỉ dừng lại ở một chiếc duy nhất.

Lớp Alfa, biểu tượng của tham vọng công nghệ Liên Xô

Ngay sau lớp Papa là Project 705 Lira, còn được NATO gọi là lớp Alfa.

Được đưa vào biên chế trong thập niên 1970, Alfa đạt tốc độ khoảng 41 hải lý/giờ, tức khoảng 76 km/giờ.

Điểm đặc biệt nằm ở việc sử dụng lò phản ứng hạt nhân làm mát bằng kim loại lỏng, công nghệ rất tiên tiến vào thời điểm đó.

Nhờ hệ thống động lực này, Alfa có khả năng tăng tốc cực nhanh, thay đổi độ sâu chỉ trong thời gian ngắn và đủ khả năng né tránh nhiều loại ngư lôi thế hệ đầu.

Đổi lại, lò phản ứng đòi hỏi quy trình vận hành và bảo dưỡng rất phức tạp. Chi phí khai thác cao khiến lớp tàu này không thể sản xuất với số lượng lớn.

Mỹ chọn hướng đi khác

Trong khi Liên Xô tập trung chinh phục các kỷ lục tốc độ, Hải quân Mỹ lại theo đuổi triết lý cân bằng giữa tốc độ và khả năng tàng hình.

Tiêu biểu là Seawolf, lớp tàu ngầm tấn công hạt nhân được thiết kế để săn tìm các tàu ngầm Liên Xô trong giai đoạn cuối Chiến tranh Lạnh.

Dù Hải quân Mỹ chưa từng công bố chính thức, nhiều tài liệu quân sự ước tính Seawolf có thể đạt trên 35 hải lý/giờ khi lặn.

Điểm mạnh thực sự của Seawolf không nằm ở tốc độ mà ở hệ thống giảm tiếng ồn, cảm biến sonar hiện đại và khả năng hoạt động bí mật trong thời gian dài.

Chi phí chế tạo rất cao khiến Mỹ chỉ đóng ba chiếc, nhưng đến nay Seawolf vẫn được đánh giá là một trong những tàu ngầm tấn công mạnh nhất thế giới.

Nga tiếp tục phát triển tàu ngầm đa nhiệm

Sau thời Chiến tranh Lạnh, Nga chuyển hướng sang các thiết kế cân bằng hơn.

Đại diện tiêu biểu là Project 885 Yasen. Lớp tàu này đạt tốc độ khoảng 35 hải lý/giờ, đồng thời được trang bị nhiều loại tên lửa hiện đại như Kalibr, Oniks và Zircon.

Thay vì theo đuổi tốc độ tuyệt đối, Yasen tập trung giảm tiếng ồn, tăng khả năng sống sót và mở rộng năng lực tấn công từ khoảng cách xa.

Một đại diện khác là Project 971 Akula. Với tốc độ tương đương khoảng 35 hải lý/giờ, Akula được cải thiện đáng kể về khả năng giảm tiếng ồn so với các thế hệ tàu ngầm Liên Xô trước đó.

Nhờ vậy, nhiều tàu Akula vẫn tiếp tục phục vụ sau hàng chục năm hoạt động.

Titan vẫn là vật liệu "trong mơ"

Một trong những lớp tàu ngầm đặc biệt nhất là Project 945 Sierra.

Giống lớp Papa và Alfa, Sierra sử dụng thân tàu bằng titan.

Vật liệu này giúp tàu nhẹ hơn, chống ăn mòn tốt và chịu được áp lực ở độ sâu lớn.

Sierra được cho là đạt khoảng 34 hải lý/giờ khi lặn.

Tuy nhiên, giá titan quá cao khiến số lượng tàu được chế tạo rất hạn chế.

Dù vậy, kinh nghiệm tích lũy từ các dự án thân titan đã góp phần định hình nhiều thế hệ tàu ngầm Nga sau này.

Virginia, hình mẫu của chiến tranh dưới nước hiện đại

Đại diện mới nhất trong danh sách là lớp Virginia của Hải quân Mỹ.

Theo các nguồn công khai, Virginia có thể đạt tốc độ trên 34 hải lý/giờ, dù con số chính thức chưa từng được công bố.

Điều làm nên giá trị của Virginia không phải là tốc độ.

Lớp tàu này được thiết kế để thực hiện nhiều nhiệm vụ cùng lúc, từ thu thập tình báo, săn tàu ngầm, tấn công mục tiêu trên đất liền cho đến hỗ trợ lực lượng đặc nhiệm.

Hệ thống cảm biến hiện đại, khả năng hoạt động bí mật và thiết kế mô-đun giúp Virginia được xem là một trong những tàu ngầm đa năng nhất hiện nay.

Vì sao tàu ngầm hiện đại không còn chạy đua tốc độ?

Các chuyên gia quân sự cho rằng tốc độ cao luôn đi kèm với một vấn đề lớn là tiếng ồn.

Khi chân vịt quay nhanh và công suất động cơ tăng mạnh, hiện tượng tạo bọt khí cùng rung động cơ học sẽ khiến sonar đối phương dễ dàng phát hiện mục tiêu hơn.

Trong tác chiến dưới nước, một tàu ngầm bị phát hiện trước thường mất lợi thế chiến thuật, bất kể nó có thể chạy nhanh đến đâu.

Chính vì vậy, các chương trình đóng tàu hiện đại của Mỹ, Nga, Anh hay Pháp đều ưu tiên giảm tiếng ồn, nâng cấp cảm biến, tăng khả năng xử lý dữ liệu và cải thiện sức bền dưới nước thay vì lập những kỷ lục tốc độ mới.

Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong tư duy thiết kế tàu ngầm. Thay vì trở thành chiếc tàu nhanh nhất đại dương, mục tiêu của các hải quân hiện đại là tạo ra những tàu ngầm "vô hình", có thể phát hiện đối phương trước khi chính mình bị phát hiện.

Thế Kiên