Lấy ý kiến chuyên gia về Bộ chỉ số văn hóa quốc gia

Báo cáo tại tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho biết, quá trình phát triển văn hóa thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, khẳng định vai trò của văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Những thành tựu này được thể hiện qua sự gia tăng về số lượng di sản, hệ thống thiết chế văn hóa, lao động, việc làm và doanh thu của các ngành văn hóa.

Quang cảnh tọa đàm

Tuy nhiên, hệ thống thống kê và các công cụ đánh giá phát triển văn hóa hiện nay vẫn còn phân tán, chưa phản ánh đầy đủ những đóng góp của văn hóa đối với sự phát triển đất nước, đồng thời chưa đáp ứng yêu cầu hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu và bằng chứng thực tiễn.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra yêu cầu đổi mới thể chế, phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam, trong đó giao nhiệm vụ xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia (V-Culture Index).

Việc xây dựng Bộ chỉ số không chỉ kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đây mà còn hướng tới hoàn thiện một công cụ đo lường, đánh giá phát triển văn hóa theo hướng toàn diện, hiện đại và dựa trên dữ liệu, qua đó góp phần nâng cao hiệu lực quản trị văn hóa, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ chỉ số được xây dựng nhằm phục vụ công tác theo dõi, đánh giá tình hình phát triển văn hóa trên phạm vi cả nước theo hướng toàn diện, thống nhất và có khả năng so sánh giữa các giai đoạn, lĩnh vực; hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác tham mưu, hoạch định, điều chỉnh và tổ chức thực hiện chính sách, chiến lược, quy hoạch, chương trình, đề án về phát triển văn hóa trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng thực tiễn.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam phát biểu và chủ trì tọa đàm

Đồng thời, Bộ chỉ số cũng góp phần chuẩn hóa hệ thống thông tin, dữ liệu và phương pháp đánh giá trong lĩnh vực văn hóa; tăng cường khả năng thu thập, tổng hợp, phân tích và chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Theo dự thảo, Bộ chỉ số văn hóa quốc gia gồm 26 chỉ số, được chia thành 5 nhóm:

Nhóm Chính sách và quản trị văn hóa gồm 6 chỉ số: Hoàn thiện thể chế, chính sách văn hóa; Minh bạch và trách nhiệm giải trình; Bao trùm và công bằng trong chính sách văn hóa; Chuyển đổi số trong quản trị văn hóa; Nguồn lực tài chính cho văn hóa; Chất lượng nguồn nhân lực quản trị văn hóa.

Nhóm Cơ sở hạ tầng và tài nguyên văn hóa gồm 4 chỉ số: Quy mô nguồn lực di sản văn hóa; Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; Hệ thống thiết chế văn hóa; Không gian công cộng phục vụ mục đích văn hóa.

Nhóm Tiếp cận, thực hành và tham gia văn hóa gồm 4 chỉ số: Chi tiêu dành cho văn hóa của hộ gia đình; Tham gia văn hóa, thể thao; Sáng tạo nghệ thuật; Hoạt động văn hóa quần chúng.

Nhóm Công nghiệp văn hóa và sáng tạo gồm 7 chỉ số: Đóng góp của văn hóa trong GDP; Việc làm trong ngành văn hóa; Năng suất lao động xã hội của các ngành kinh tế trong lĩnh vực văn hóa; Doanh nghiệp trong lĩnh vực văn hóa; Thương mại văn hóa quốc tế; Bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan; Hỗ trợ phát triển thị trường công nghiệp văn hóa và sáng tạo.

Nhóm Giá trị, bản sắc và phát triển con người gồm 5 chỉ số: Trao truyền tri thức và giá trị văn hóa; Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc thiểu số; Giáo dục đa ngôn ngữ; Giáo dục văn hóa và nghệ thuật; Đào tạo văn hóa và nghệ thuật.

PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Dự kiến, Bộ chỉ số văn hóa quốc gia sẽ được áp dụng đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thu thập, cung cấp, tổng hợp, phân tích và sử dụng dữ liệu phục vụ đánh giá phát triển văn hóa.

Tại tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc của cơ quan soạn thảo, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, Bộ chỉ số văn hóa quốc gia cần được xây dựng trên cơ sở minh bạch, bao trùm và bảo đảm khả năng áp dụng đối với mọi đối tượng.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm, một số khái niệm trong dự thảo cần được làm rõ hơn để thuận lợi cho quá trình triển khai đo lường và đánh giá. Chẳng hạn, khái niệm “Không gian công cộng phục vụ mục đích văn hóa” hiện còn khó xác định phạm vi; trong khi chỉ số “Chi tiêu dành cho văn hóa của hộ gia đình” sẽ gặp nhiều thách thức trong quá trình thu thập và tổng hợp số liệu.

Bên cạnh những góp ý cần tiếp tục hoàn thiện, PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm đánh giá nhóm chỉ số về công nghiệp văn hóa là điểm sáng của Bộ chỉ số. Việc đưa lĩnh vực công nghiệp văn hóa vào hệ thống chỉ tiêu thể hiện sự cập nhật với xu hướng phát triển mới, góp phần phản ánh đầy đủ hơn vai trò của văn hóa trong tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

GS.TS Từ Thị Loan phát biểu tại tọa đàm

Góp ý tại tọa đàm, bà Phạm Thu Hà, Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ VHTTDL) cho rằng hồ sơ dự thảo được chuẩn bị công phu, có cấu trúc tương đối đầy đủ và bao quát nhiều nội dung lớn. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát mối quan hệ giữa các chỉ số trong nhóm Giá trị, bản sắc và phát triển con người.

Theo bà Phạm Thu Hà, các chỉ số trong nhóm này đều liên quan đến giáo dục, trao truyền, bảo tồn ngôn ngữ, di sản, bản sắc văn hóa và phát triển con người. Do đó, cần xây dựng bảng phân định rõ nội hàm từng chỉ số, chỉ rõ chỉ số nào đo lường hoạt động trong cộng đồng, chỉ số nào phản ánh hoạt động trong nhà trường, chỉ số nào đánh giá công tác bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số.

Việc phân định rõ sẽ giúp tránh trùng lặp dữ liệu, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình thu thập, tổng hợp và khai thác thông tin sau này.

Tại tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan quản lý đã tập trung trao đổi, thảo luận nhiều nội dung liên quan đến cấu trúc, nội hàm, phương pháp đo lường cũng như tính khả thi của các chỉ số trong dự thảo Bộ chỉ số văn hóa quốc gia.

Nhiều ý kiến cho rằng việc xây dựng Bộ chỉ số là cần thiết, góp phần tạo cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách và đánh giá hiệu quả phát triển văn hóa. Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số khái niệm, tiêu chí và phương pháp thu thập dữ liệu nhằm bảo đảm tính khoa học, đồng bộ và khả năng triển khai trong thực tiễn.

Bà Phạm Thu Hà, Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường phát biểu tại tọa đàm

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương trân trọng cảm ơn các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan quản lý. Bà cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ các góp ý, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chỉ số, làm rõ nội hàm, phương pháp tính toán cũng như tính khả thi trong quá trình triển khai.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, mục tiêu của Bộ chỉ số văn hóa quốc gia không chỉ dừng lại ở việc xây dựng một bộ công cụ thống kê, mà còn hướng tới hình thành hệ thống dữ liệu tin cậy phục vụ quản lý, hoạch định chính sách và đánh giá hiệu quả đầu tư cho văn hóa.

Bộ chỉ số cần bảo đảm tính khoa học, khả năng đo lường, so sánh và ứng dụng trong thực tiễn, qua đó góp phần khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững đất nước.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, hỗ trợ của các chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan liên quan trong quá trình hoàn thiện dự thảo, để Bộ chỉ số văn hóa quốc gia thực sự trở thành công cụ hữu hiệu, phản ánh khách quan, toàn diện thực trạng và động lực phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

HÀ AN