Nâng cao khả năng phát hiện gian lận hoàn thuế ngay từ khâu tiếp nhận hồ sơ

Ngành Thuế đang đi đúng hướng

Sau bốn ngày làm việc, đoàn chuyên gia của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã phối hợp với các Ban, đơn vị nghiệp vụ của Cục Thuế tổ chức 7 phiên làm việc chuyên sâu về quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng, quản lý rủi ro, quản lý người nộp thuế, ứng dụng công nghệ thông tin và các giải pháp kiểm soát gian lận.

Các đơn vị của Cục Thuế đã chia sẻ thực trạng triển khai, những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn cũng như định hướng cải cách nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.

Ông Adam Kendrick - Chuyên gia thuế của ADB trao đổi chia sẻ những thông tin liên quan đến quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng. Ảnh: Phương Thảo

Trình bày báo cáo tổng kết chương trình khảo sát, ông Adam Kendrick - Chuyên gia thuế của ADB, đánh giá Việt Nam đã tạo dựng được nền tảng quan trọng để triển khai cơ chế hoàn thuế giá trị gia tăng tự động thông qua việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, xây dựng hệ thống hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc và từng bước số hóa các quy trình quản lý thuế.

Theo chuyên gia ADB, những kết quả này cho thấy ngành Thuế Việt Nam đang đi đúng hướng trong quá trình chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro.

Tuy nhiên, ông Adam Kendrick cũng chỉ ra một số thách thức cần tiếp tục khắc phục để xây dựng hệ thống hoàn thuế tự động hiệu quả, như việc dữ liệu còn phân tán giữa nhiều hệ thống, khả năng kết nối với các cơ sở dữ liệu bên ngoài chưa đồng bộ, nhiều tiêu chí đánh giá rủi ro vẫn phải xử lý thủ công và chưa có cơ chế định lượng đầy đủ hiệu quả của các chỉ số rủi ro.

Đại diện đoàn chuyên gia ADB khuyến nghị, Cục Thuế cần tiếp tục xây dựng mô hình quản lý rủi ro động, cập nhật thường xuyên trên cơ sở dữ liệu lớn; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, ngân hàng và hải quan; đồng thời nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) và phân tích mạng lưới giao dịch để nâng cao khả năng phát hiện gian lận ngay từ khâu tiếp nhận hồ sơ.

“Mục tiêu dài hạn của cơ quan thuế là tự động hóa quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng nhằm đảm bảo môi trường bình đẳng và nâng cao tính tuân thủ. Việt Nam cần thiết lập thời hạn chi trả hoàn thuế nhanh chóng, hướng tới mục tiêu 90% hồ sơ được xử lý trong 3 ngày” - ông Adam Kendrick nhấn mạnh.

Tiếp tục xây dựng hệ thống hoàn thuế giá trị gia tăng tự động hiện đại

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn đánh giá cao những khuyến nghị của đoàn chuyên gia ADB, đồng thời khẳng định đây là những nội dung rất có giá trị tham khảo quan trọng đối với quá trình xây dựng hệ thống hoàn thuế giá trị gia tăng tự động của Việt Nam.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: Phương Thảo

Phó Cục trưởng Mai Sơn cho biết, việc triển khai hoàn thuế tự động không chỉ nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ theo quy định của Luật Quản lý thuế mới mà còn hướng tới thay đổi căn bản phương thức quản lý thuế, chuyển mạnh từ kiểm soát thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, mức độ tuân thủ và đánh giá rủi ro.

“Trong thời gian tới Cục Thuế sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, đồng thời rà soát các quy trình nghiệp vụ, hoàn thiện hệ thống dữ liệu, nâng cao khả năng kết nối giữa các ứng dụng và tăng cường chia sẻ dữ liệu với các cơ quan liên quan nhằm tạo nền tảng cho việc tự động hóa công tác hoàn thuế” - ông Mai Sơn nhấn mạnh.

Phó Cục trưởng Mai Sơn cũng đề nghị các Ban, đơn vị nghiệp vụ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia của ADB trong giai đoạn hỗ trợ kỹ thuật tiếp theo, chủ động nghiên cứu các giải pháp mới về quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, góp phần xây dựng hệ thống hoàn thuế giá trị gia tăng hiện đại, minh bạch, tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát hiệu quả các hành vi gian lận, đáp ứng yêu cầu cải cách và hiện đại hóa ngành Thuế./.

Trước đó, từ ngày 22 đến 26/6/2026, Cục Thuế phối hợp với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tổ chức chương trình làm việc nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng và nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ kỹ thuật phục vụ tự động hóa quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng. Mục tiêu của buổi làm việc nhằm trao đổi, đánh giá toàn diện nhiều nội dung trọng tâm liên quan đến công tác hoàn thuế giá trị gia tăng; đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong quản lý hoàn thuế giá trị gia tăng và xu hướng ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực này.

Văn Tuấn