Lan tỏa văn học nghệ thuật miền Trung

Hội thảo khoa học “Không gian văn học nghệ thuật miền Trung: Bản sắc vùng, liên vùng, liên vùng và các tầng ký ức” do Liên hiệp các hội văn học - nghệ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức sáng 20/4, quy tụ nhiều nhà khoa học, văn nghệ sĩ, giảng viên từ Đà Nẵng và đại diện 10 địa phương khu vực miền Trung - Tây Nguyên tham gia.

Hội thảo khoa học “Không gian văn học nghệ thuật miền Trung: Bản sắc vùng, liên vùng, liên vùng và các tầng ký ức” do Liên hiệp các hội văn học - nghệ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức hôm 20/4/2026. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Sức sống bền bỉ và khả năng tự làm mới

Nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Huế cho rằng, giá trị văn học nghệ thuật của dải đất này nằm ở sức sống bền bỉ và khả năng tự làm mới. Miền Trung không chỉ đóng góp cho nền văn nghệ nước nhà những tên tuổi lớn, mà còn đóng góp cả một hệ giá trị thẩm mỹ đặc thù. “Thế nhưng, có một sự thật đau đáu rằng: bấy lâu nay, chúng ta đang sở hữu những “mỏ vàng” di sản nhưng lại khai thác trong một tâm thế biệt lập. Mỗi hội văn nghệ dường như là một “ốc đảo” tự mình xoay xở, khiến những giá trị văn hóa vốn dĩ phải cộng hưởng lại vô tình bị khu biệt hóa - chưa thể tạo thành một sức mạnh liên vùng đủ sức đối trọng với những thách thức của thời đại số”, nhà văn Hồ Đăng Thanh Ngọc nói.

Theo nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam, miền Trung từ lâu đã được nhận diện như một không gian giàu tính đặc thù - nơi kết tụ dày đặc các tầng trầm tích lịch sử, từ dấu ấn của văn hóa Champa, Đại Việt đến những biến thiên của thời cận - hiện đại; đồng thời cũng là vùng đất thường xuyên chịu tác động của điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và những biến động xã hội sâu sắc. Chính những yếu tố ấy đã hun đúc nên diện mạo văn học nghệ thuật mang sắc thái riêng: vừa trầm lắng, sâu tư, giàu nội cảm, vừa dữ dội, quyết liệt trong biểu đạt, luôn đặt con người trong những giới hạn khắc nghiệt để từ đó làm bật lên chiều sâu nhân bản và ý thức về căn tính văn hóa.

Vai trò kết nối của Đà Nẵng

Theo nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, trong tiến trình chung của văn học nghệ thuật Việt Nam đương đại, Đà Nẵng góp phần quan trọng ở ba phương diện: không gian sáng tạo mới; cầu nối Bắc - Nam; thử nghiệm và đổi mới.

Với vị trí nằm ở điểm nối giữa các không gian văn hóa lớn của miền Trung, Đà Nẵng là nơi hội tụ và tương tác của nhiều dòng chảy: từ chiều sâu cung đình, bác học của Huế, sắc thái dân gian - thương cảng của xứ Quảng; đến văn hóa biển phóng khoáng, cởi mở và dòng văn hóa di dân mang theo ký ức, tập quán từ nhiều vùng miền khác nhau.

Chi Hội Nhà văn Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng phối hợp với Liên hiệp các hội văn học - nghệ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức đi thực tế sáng tác tại Khu kinh tế mở Chu Lai.

Chính sự chồng lớp và đan xen ấy đã tạo một môi trường văn hóa đa thanh, với các giá trị truyền thống không tồn tại biệt lập mà luôn trong trạng thái đối thoại và tái tạo. Văn học nghệ thuật Đà Nẵng mang đậm tính “mở”, không bị cố định trong một hệ quy chiếu bản sắc duy nhất, mà linh hoạt vận động giữa các nguồn ảnh hưởng, sẵn sàng dung nạp cái mới, đồng thời tái diễn giải cái cũ trong những hình thức biểu đạt hiện đại. Đây là nền tảng quan trọng giúp Đà Nẵng trở thành không gian sáng tạo năng động, có khả năng kết nối liên vùng và góp phần hình thành những xu hướng nghệ thuật mang tính chuyển tiếp trong bức tranh chung của văn học nghệ thuật miền Trung.

Hiện tại, rào cản lớn nhất đối với liên kết không nằm ở điều kiện vật chất mà ở tư duy. Tâm lý cục bộ địa phương, cách làm hành chính, hình thức và thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả đang cản trở sự hình thành các liên kết thực chất.

Họa sĩ Phạm Duy Phương, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Thanh Hóa đề xuất, trong bối cảnh hiện nay, các hội văn học nghệ thuật cần được nhìn nhận như những chủ thể quan trọng trong hệ sinh thái sáng tạo. Không chỉ dừng lại ở việc tập hợp hội viên, các hội cần đóng vai trò kết nối, tổ chức và lan tỏa các giá trị văn hóa, bao gồm mở rộng không gian hoạt động thông qua các chương trình phối hợp, tổ chức sáng tác, hội thảo, diễn đàn chung với các chủ đề mang tính vùng.

Phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò liên kết vùng, theo các nhà khoa học, Đà Nẵng cần xây dựng định hướng phát triển văn học nghệ thuật theo hướng liên vùng, trong đó xác định rõ vai trò “hạt nhân kết nối” của thành phố, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các hội văn học - nghệ thuật địa phương thông qua các chương trình hợp tác dài hạn.

Cùng với đó, chú trọng đầu tư cho sáng tạo và đào tạo, đặc biệt là hỗ trợ lực lượng văn nghệ sĩ trẻ, mở rộng các hoạt động trao đổi chuyên môn, workshop, tạo điều kiện để nghệ sĩ tiếp cận các xu hướng nghệ thuật quốc tế. Việc phát triển công nghiệp văn hóa, nhất là trong lĩnh vực âm nhạc cũng cần được xem là hướng đi quan trọng, gắn với xây dựng thương hiệu văn hóa đô thị và kinh tế sáng tạo. Song song, ứng dụng công nghệ trong số hóa, quảng bá tác phẩm và tận dụng nền tảng số góp phần mở rộng không gian lan tỏa của văn học nghệ thuật.

ĐOÀN HẠO LƯƠNG