Uốn kim loại thành bonsai

Các tác phẩm bonsai kim loại giúp Điền (bìa trái) ghi dấu ấn tại sân chơi thủ công mỹ nghệ cấp quốc gia. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Tạo hình độc bản

Có dịp ghé căn xưởng nhỏ của Điền, tôi mới hiểu rõ cách một “gốc cây” kim loại được tạo nên qua nhiều công đoạn, bắt đầu từ những sợi dây đồng cho đến khi thành hình hoàn chỉnh.

Sinh ra trong gia đình làm nghề thủ công ở A Lưới, không khó để Điền thích nghi và sớm tiếp cận với việc chế tác. Năm 16 tuổi, anh đã bắt đầu mày mò và thử nghiệm để làm ra những sản phẩm đầu tiên. Khi đó, ở Việt Nam khá ít người làm, nên kiến thức chủ yếu đến từ các video và diễn đàn nước ngoài, nơi anh học từng thao tác uốn dây, xoắn cốt. “Để làm được một cây bonsai bằng dây đồng hoàn chỉnh, người làm phải hình dung được thế cây, dáng cây trong đầu trước, rồi mới bắt tay vào tạo hình”, Điền chia sẻ.

Ban đầu, từng bó dây đồng được xoắn lại để tạo “cốt cây”, hình thành phần thân và khung chính. Sau đó, các bó dây được tách ra thành các nhánh nhỏ theo bố cục đã định hình trước. Từ đó, những “tán cây” kim loại dần xuất hiện, mang dáng thế gần gũi với bonsai truyền thống. Có sản phẩm phải tháo ra vì bố cục chưa hợp lý, rồi làm lại từ đầu. Những lần như vậy giúp anh hiểu rõ hơn về cách điều khiển vật liệu và giữ được sự cân đối.

Công đoạn đính đá chiếm nhiều thời gian nhất. Những viên đá nhỏ có lỗ chỉ khoảng 0,8mm được xỏ dây và cố định từng viên để tạo thành tán. Sau khi hoàn thiện phần cành, tổng thể cây được chỉnh lại trước khi gắn vào chậu. Cuối cùng, Điền xịt một lớp epoxy phủ bên ngoài giúp giữ màu và tăng độ bền cho sản phẩm.

“Nhờ lớp bảo vệ này nên khách chỉ cần vệ sinh cây đơn giản bằng cách xịt nước là cây lại sạch, đẹp và sáng bóng như mới”, Điền nói.

Sau một thời gian tự học kỹ thuật, Điền nhận ra cần hiểu sâu hơn về nghệ thuật bonsai. Anh tìm đến các nghệ nhân ở Huế để quan sát, trao đổi và học hỏi kinh nghiệm. Những buổi trò chuyện bên vườn cây giúp anh hiểu rõ hơn về cách tạo dáng, chia cành và giữ tỷ lệ.

Anh mang các nguyên lý ấy về xưởng, áp dụng vào quá trình chế tác kim loại. Từng sợi dây đồng được sắp xếp để tạo nên cấu trúc tương tự cây thật. Từ thân, cành đến tán đều được tính toán để giữ được sự hài hòa trong tổng thể.

Điều khiến những sản phẩm của Điền tạo được dấu ấn riêng nằm ở cách anh tiếp cận tạo hình. Mỗi “gốc cây” được bắt đầu từ một ý tưởng khác nhau, không lặp lại về dáng thế hay bố cục. “Có những cây khi làm xong rồi nhìn lại, tôi thấy nó đi theo một hướng khác so với ban đầu, nhưng vẫn hợp lý nên giữ lại”, anh chia sẻ.

Khi trở thành sinh viên Trường Đại học Sư phạm Huế, anh vẫn vừa học và làm các sản phẩm bonsai và đăng lên trang cá nhân Facebook để bán nhằm kiếm thêm chi phí sinh hoạt. Đây cũng là quãng thời gian giúp anh vừa nâng cao tay nghề vừa có thêm số vốn để tiếp tục gắn bó lâu dài với nghề.

Khẳng định tay nghề

Cuối năm 2024, anh mang bộ sưu tập gồm 12 tác phẩm tham dự Hội thi Sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Các tác phẩm lấy cảm hứng từ những biểu tượng văn hóa như: “Nghìn năm Cố đô”, “Làng cổ”, “Cành vàng lá ngọc”…, những tán cây kim loại với chi tiết tinh xảo và dáng thế mềm mại đã thu hút sự chú ý của người tham dự. Kết quả, bộ sưu tập được trao giải Ba.

Đến cuối năm 2025, anh chính thức được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Huế. Ở độ tuổi chưa đầy 30, anh trở thành một trong những nghệ nhân trẻ đáp ứng đủ các tiêu chí về danh hiệu, thời gian hoạt động và đào tạo nghề.

Hiện nay, xưởng sản xuất của anh đặt tại Huế và đây cũng là thị trường phân phối chính. Trong gia đình, ba anh em cùng người cha của Điền cũng tham gia làm nghề, mỗi người đảm nhận một công đoạn để hoàn thiện sản phẩm. Giá trị sản phẩm phụ thuộc vào kích thước và độ phức tạp. Các mẫu nhỏ để bàn có giá từ 1,5 đến 2 triệu đồng. Những sản phẩm lớn có thể lên tới hàng chục triệu đồng, thường được đặt làm quà tặng trong các dịp đặc biệt.

Bên cạnh việc sản xuất, Điền còn dành sự quan tâm đến việc mở rộng cơ hội cho nhiều người muốn theo học nghề. “Tôi cũng muốn truyền nghề cho người khuyết tật để họ có thể tự lo cho cuộc sống của mình, vì sản phẩm này có giá trị khá tốt. Chỉ cần kiên trì học, sẽ dễ thành công”, anh chia sẻ.

Trước đó, thông qua một trung tâm bảo trợ xã hội tại TP. Hồ Chí Minh, anh đã tham gia hướng dẫn cho nhiều người có hoàn cảnh khó khăn. Từ những thao tác cơ bản, họ có thể làm ra các sản phẩm lưu niệm và từng bước ổn định cuộc sống.

Hải Băng