Làn sóng sa thải đầu 2026 và các gã khổng lồ công nghệ siết chặt tiêu chuẩn hiệu suất

Không chỉ đơn thuần là phản ứng trước tăng trưởng chậm hay chi phí vốn cao, các đợt tinh giản nhân sự hiện nay phản ánh sự thay đổi mang tính cấu trúc trong cách các công ty, đặc biệt là hãng công nghệ lớn, tổ chức và quản trị lực lượng lao động trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).

Khác với giai đoạn 2022–2023, khi sa thải chủ yếu được lý giải bằng tình trạng tuyển dụng quá mức sau đại dịch COVID-19, làn sóng cắt giảm nhân viên đầu năm 2026 gắn chặt với ba xu hướng: Chuyển dịch ngân sách sang AI và trung tâm dữ liệu, tái cơ cấu các mảng kinh doanh tăng trưởng chậm và áp dụng tiêu chuẩn hiệu suất nghiêm ngặt hơn để chủ động loại bỏ vị trí bị đánh giá là không còn phù hợp.

Bức tranh chung: Sa thải lan rộng, không chỉ trong lĩnh vực công nghệ

Theo hãng tin Reuters, ngay trong tháng 1.2026, hàng loạt hãng lớn tại Mỹ và châu Âu đã công bố các đợt cắt giảm nhân sự với lý do nâng cao hiệu quả và tinh gọn bộ máy trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm và chi phí đầu tư vào AI tăng mạnh.

Amazon là trường hợp tiêu biểu nhất khi hoàn tất kế hoạch cắt giảm khoảng 30.000 nhân viên văn phòng toàn cầu, trong đó riêng đợt mới nhất đầu năm 2026 đã loại bỏ khoảng 16.000 người. Các mảng chịu ảnh hưởng gồm Amazon Web Services, Alexa, Prime Video, quảng cáo, bán lẻ và chuỗi cung ứng. Ban lãnh đạo Amazon cho biết việc tái cơ cấu nhằm giảm tầng nấc quản lý, tăng hiệu quả vận hành, giải phóng nguồn lực cho đầu tư vào AI và hạ tầng dữ liệu.

Meta Platforms đang cắt giảm khoảng 10% nhân sự tại bộ phận Reality Labs, nơi có khoảng 15.000 nhân viên, trong bối cảnh chuyển hướng nguồn lực từ một số sản phẩm metaverse sang các thiết bị đeo. Reality Labs đã ghi nhận thua lỗ hơn 70 tỉ USD kể từ năm 2021, gồm cả canh bạc metaverse đầy tham vọng từng khiến công ty đổi tên từ Facebook thành Meta.

Theo các kế hoạch được công bố trước đó và vẫn đang được triển khai trong giai đoạn 2025-2026, Nokia đặt mục tiêu cắt giảm tổng cộng 14.000 nhân viên toàn cầu, nhằm tiết kiệm từ 800 triệu đến 1,2 tỉ euro chi phí.

Ericsson vừa thông báo cắt khoảng 1.600 người tại Thụy Điển (khoảng 12% lực lượng lao động tại nước này) do chi tiêu viễn thông và 5G toàn cầu suy yếu.

Tháng 1.2026, SAP - tập đoàn phần mềm nổi tiếng của Đức - cho biết, sẽ cắt giảm khoảng 8.000 nhân viên trong chiến lược chuyển trọng tâm sang AI, tự động hóa và điện toán đám mây.

Ở lĩnh vực khác, Nike thông báo cắt khoảng 775 nhân viên. Ngân hàng Citigroup tiếp tục chương trình tái cấu trúc dài hạn với khoảng 1.000 vị trí bị loại bỏ trong đợt sa thải mới nhất. Nhiều doanh nghiệp logistics và bán lẻ như UPS, FedEx tiếp tục tinh giản lực lượng lao động để đối phó với nhu cầu thương mại điện tử hạ nhiệt.

Nestlé (Thụy Sĩ) và một số hãng công nghiệp lớn tại châu Âu cũng công bố các đợt cắt giảm hàng nghìn việc làm do nhu cầu đầu tư và tiêu dùng suy yếu, đồng thời chịu áp lực phải cải thiện biên lợi nhuận.

Điểm đáng chú ý là các đợt sa thải này diễn ra ngay cả khi nhiều doanh nghiệp vẫn báo cáo lợi nhuận tích cực, cho thấy động cơ không chỉ nằm ở khó khăn tài chính trước mắt, mà còn là sự chuẩn bị cho cấu trúc chi phí và lực lượng lao động mới trong kỷ nguyên AI.

Các gã khổng lồ công nghệ đang áp dụng tiêu chuẩn hiệu suất khắt khe hơn để loại bỏ bớt nhân sự khi kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm và chi phí đầu tư vào AI tăng mạnh - Ảnh: MTG

Các gã khổng lồ công nghệ áp dụng tiêu chuẩn hiệu suất khắt khe hơn

Trong lĩnh vực công nghệ, Microsoft, Meta Platforms, Google, Amazon và một số hãng lớn khác đang thay đổi cách tinh giản nhân sự. Họ không chỉ công bố sa thải đại trà mà áp dụng các tiêu chuẩn hiệu suất khắt khe hơn để từng bước loại bỏ những người không còn phù hợp.

Điều này cho phép doanh nghiệp truyền tải thông điệp rằng “chỉ giữ lại những người giỏi nhất”, thay vì thừa nhận sa thải vì áp lực chi phí hay sai lầm chiến lược trong quá khứ.

Meta loại bỏ nhanh hơn những nhân viên có năng suất thấp

Meta Platforms là ví dụ điển hình nhất cho xu hướng này. Từ năm 2025, Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg tuyên bố Meta Platforms nâng cao tiêu chuẩn hiệu suất và loại bỏ nhanh hơn những nhân viên bị đánh giá có năng suất thấp.

Đầu năm 2026, Meta Platforms tiếp tục thu hẹp mạnh bộ phận Reality Labs, đơn vị phụ trách thực tế ảo (VR)/thực tế tăng cường (AR) và metaverse, với khoảng 10% nhân sự bị cắt giảm, tương đương khoảng 1.500 người. Các hãng tin cho biết Reality Labs đã tiêu tốn hơn 70 tỉ USD kể từ năm 2020, trong khi doanh thu còn hạn chế, buộc Meta Platforms phải thu hẹp tham vọng metaverse và chuyển trọng tâm sang thiết bị đeo.

Công ty mẹ Facebook đã thay đổi cách đánh giá và phân loại nhân sự. Tỷ lệ nhân viên bị xếp vào nhóm “không đạt yêu cầu” tăng lên, qua đó tạo cơ sở cho các đợt sa thải tiếp theo.

Về góc độ chiến lược, Meta Platforms sẵn sàng chấp nhận bất ổn nhân sự để tái cấu trúc đội ngũ phục vụ cuộc đua AI và các công nghệ cốt lõi mới như kính thông minh, mô hình ngôn ngữ lớn và đặc biệt là siêu trí tuệ.

Mark Zuckerberg: Meta loại bỏ nhanh hơn những nhân viên bị đánh giá có năng suất thấp - Ảnh: FT

Meta Platforms vừa cho biết chi tiêu vốn năm 2026 dự kiến nằm trong khoảng từ 115 tỉ đến 135 tỉ USD, chủ yếu do chi phí hạ tầng, gồm các khoản thanh toán cho nhà cung cấp điện toán đám mây bên thứ ba, mức khấu hao cao hơn với tài sản trung tâm dữ liệu AI, cũng như tiền vận hành hạ tầng tăng lên. Con số này cao hơn đáng kể so mức 72,22 tỉ USD năm ngoái.

“Đây sẽ là một năm lớn để hiện thực hóa siêu trí tuệ cá nhân, tăng tốc hạ tầng kinh doanh cho tương lai và định hình cách công ty chúng tôi sẽ vận hành trong thời gian tới”, Mark Zuckerberg nói trong cuộc họp với các nhà phân tích hôm 28.1.

Microsoft với khái niệm “sự rời đi tích cực”

Microsoft đang áp dụng một cách tiếp cận tương tự Meta Platforms, dù ít phô trương hơn. Theo trang Insider, FT và CNBC, Microsoft đã triển khai các đợt sa thải dựa trên hiệu suất tại nhiều bộ phận, trong đó một số trường hợp bị chấm dứt hợp đồng mà không nhận trợ cấp thôi việc, với lý do không đạt chuẩn tối thiểu.

Nội bộ Microsoft xuất hiện khái niệm “sự rời đi tích cực”, coi việc nhân viên hiệu suất thấp rời khỏi công ty là điều có lợi cho tổ chức.

Song song với việc siết chặt tiêu chuẩn nhân sự, Microsoft đang tăng mạnh chi tiêu cho AI và hạ tầng. Gã khổng lồ phần mềm dự kiến chi hàng chục tỉ USD mỗi năm cho trung tâm dữ liệu và GPU (bộ xử lý đồ họa), khiến áp lực kiểm soát chi phí nhân sự càng lớn.

Đáng chú ý, chi tiêu vốn của Microsoft vào quý 4/2025 cao kỷ lục, đến 37,5 tỉ USD, tăng gần 66% so với cùng kỳ năm ngoái.

Do đó, việc loại bỏ các vị trí bị coi là “không tạo đủ giá trị” trở thành một phần của chiến lược phân bổ vốn.

Amazon, Google tinh giản quản lý trung gian

Dù chủ yếu nói đến tái cơ cấu và tinh giản bộ máy, Amazon cũng kết hợp với cả việc đánh giá hiệu suất chặt chẽ hơn trong quá trình cắt giảm nhân sự văn phòng. Andy Jassy - Giám đốc điều hành Amazon - nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu giảm quan liêu, cắt bớt các lớp quản lý trung gian và tăng tốc độ ra quyết định, trong khi AI được sử dụng để tự động hóa nhiều quy trình nội bộ.

Không công bố các đợt cắt giảm quy mô lớn như Amazon hay Meta Platforms đầu năm 2026, Alphabet - công ty mẹ Google - cũng đang thu hẹp một số bộ phận tăng trưởng chậm và giảm số lượng quản lý, đồng thời nâng cao yêu cầu về hiệu suất làm việc trong bối cảnh cuộc đua AI với Microsoft, OpenAI và Meta Platforms ngày càng khốc liệt.

AI: Động lực phía sau làn sóng sa thải mới

Một trong những điểm khác biệt trong làn sóng sa thải đầu năm 2026 so với các chu kỳ trước là vai trò trung tâm của AI. AI không chỉ là công nghệ mới mà đang trở thành yếu tố định hình lại cách doanh nghiệp tổ chức công việc và đánh giá giá trị của từng vị trí.

Thứ nhất, AI cho phép tự động hóa nhiều công việc văn phòng, phân tích, hỗ trợ khách hàng, lập báo cáo và thậm chí cả một phần công việc quản lý. Điều này khiến các vị trí có năng suất trung bình hoặc giá trị gia tăng thấp trở nên dễ thay thế hơn.

Thứ hai, chi phí đầu tư cho AI là rất lớn. Các tập đoàn công nghệ đang chi hàng chục tỉ USD cho trung tâm dữ liệu, GPU, điện năng và phát triển mô hình AI. Để bù đắp, họ buộc phải tiết kiệm những khoản chi lớn khác, trong đó chi phí nhân sự là mục tiêu dễ thấy nhất.

Thứ ba, tiêu chuẩn hiệu suất mới ngày càng gắn với khả năng làm việc cùng AI, tận dụng tự động hóa và thích nghi nhanh với công nghệ mới. Những nhân viên không theo kịp xu hướng này dễ bị xếp vào nhóm rủi ro, kể cả khi trước đây được đánh giá là hoàn thành công việc.

Hệ quả với người lao động và thị trường việc làm

Với người lao động, đặc biệt là trong các hãng công nghệ lớn, làn sóng này tạo ra một môi trường cạnh tranh và bất ổn cao hơn. Việc cắt giảm nhân sự ngày càng gắn với đánh giá hiệu suất, khiến ranh giới giữa tái cơ cấu bộ máy và cho nghỉ việc vì lý do cá nhân không còn rõ ràng.

Điều đó có thể dẫn đến áp lực tâm lý lớn hơn trong nội bộ, khi nhân viên không chỉ lo lắng về chiến lược kinh doanh của công ty, mà còn về cách họ được xếp hạng trong hệ thống đánh giá.

Ở chiều ngược lại, thị trường lao động không hoàn toàn ảm đạm. Nhu cầu tuyển dụng vẫn tăng mạnh ở các mảng liên quan đến AI, học máy, an ninh mạng, kỹ sư đám mây, dữ liệu và hạ tầng. Nhiều công ty vừa cắt giảm ở một số bộ phận, vừa tiếp tục tuyển dụng mạnh các vị trí then chốt liên quan đến AI.

Thị trường việc làm không thu hẹp mà đang tái phân bổ từ các công việc hành chính, vận hành và quản lý trung gian sang vị trí kỹ thuật cao, gắn với AI và hạ tầng số.

Sự thay đổi dài hạn, không chỉ là chu kỳ

Một số chuyên gia kinh tế và quản trị cho rằng làn sóng sa thải đầu năm 2026 không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chu kỳ cắt giảm ngắn hạn. Thay vào đó, đây là dấu hiệu của sự chuyển đổi dài hạn trong cách các hãng lớn xây dựng lực lượng lao động.

Alan Cohen - chuyên gia phân tích thị trường tại hãng RationalFX - nhận định rằng, các đợt cắt giảm nhân sự trong ngành công nghệ thời gian qua “không còn là điều chỉnh ngắn hạn sau giai đoạn tuyển dụng quá mức, mà là quá trình tái cấu trúc lâu dài khi doanh nghiệp chuyển sang mô hình vận hành lấy AI và tự động hóa làm trung tâm”. Theo ông, nhiều vị trí bị cắt giảm sẽ không quay trở lại, vì doanh nghiệp đang thiết kế lại quy trình làm việc để phù hợp với các hệ thống AI và tự động hóa.

RationalFX là công ty dịch vụ ngoại hối và thanh toán quốc tế có trụ sở tại Anh.

Joseph Briggs - nhà kinh tế trưởng toàn cầu tại ngân hàng đầu tư Goldman Sachs (Mỹ) - cảnh báo rằng, làn sóng này đặc biệt ảnh hưởng tới lao động văn phòng và nhóm nhân sự trẻ trong lĩnh vực công nghệ. Ông cho rằng việc doanh nghiệp áp dụng AI nhanh hơn dự kiến đang khiến nhiều vị trí cấp thấp và trung cấp trở nên dư thừa, buộc họ phải nâng tiêu chuẩn hiệu suất và cắt giảm những người không còn phù hợp với mô hình vận hành mới.

Trong mô hình mới, nhiều doanh nghiệp ưu tiên đội ngũ tinh gọn hơn, hiệu suất cao hơn và có khả năng tận dụng AI tối đa. Các lớp nhân sự trung gian, vai trò ít gắn với công nghệ và tự động hóa, sẽ tiếp tục chịu áp lực trong những năm tới.

Với người lao động, điều này có nghĩa là kỹ năng công nghệ, khả năng thích nghi và làm việc với AI sẽ ngày càng quan trọng để giữ được việc làm. Với các nền kinh tế, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, xu hướng trên đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo lại lao động và chuẩn bị cho một thị trường việc làm thay đổi nhanh.

Sơn Vân