Lần đầu tiên doanh nghiệp công nghệ chiến lược được hỗ trợ tới 100% kinh phí

Một “gói chính sách” toàn diện cho công nghệ chiến lược

Những chính sách đặc biệt được quy định tại Nghị định 260/2026/NĐ-CP không chỉ mang ý nghĩa ưu đãi tài chính mà còn đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy phát triển khoa học, công nghệ của Việt Nam: Nhà nước chủ động đồng hành, chia sẻ rủi ro để hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Trong nhiều năm, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam là khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường. Không ít công trình nghiên cứu dừng lại ở quy mô thử nghiệm vì thiếu nguồn lực để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, trong khi doanh nghiệp lại e ngại đầu tư do chi phí lớn, thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro rất cao.

Bởi vậy, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 260/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, được đánh giá là bước đi mang tính đột phá trong việc hiện thực hóa các quy định của Luật Công nghệ cao, đồng thời cụ thể hóa chủ trương phát triển các công nghệ chiến lược theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định là xây dựng một hệ thống chính sách ưu đãi gần như khép kín, bao phủ toàn bộ chu trình đổi mới sáng tạo, từ nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm, đào tạo nhân lực, bảo hộ sở hữu trí tuệ đến thương mại hóa sản phẩm.

Theo đó, các tổ chức và doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc danh mục do Nhà nước ban hành sẽ được hỗ trợ tối đa 100% kinh phí đối với các nhiệm vụ do Nhà nước đặt hàng; được ưu tiên sử dụng các phòng thí nghiệm trọng điểm,trung tâm nghiên cứu quốc gia; đồng thời được tham gia cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới.

Không chỉ dừng ở nguồn vốn nghiên cứu, chính sách còn mở rộng sang các ưu đãi về thuế, tín dụng và nhân lực. Máy móc, thiết bị, vật tư phục vụ nghiên cứu được miễn thuế nhập khẩu; chi phí R&D được tính vào khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế doanh nghiệp; các nhà khoa học trực tiếp tham gia nghiên cứu được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với tiền lương từ nhiệm vụ nghiên cứu và thu nhập từ quyền tác giả khi kết quả nghiên cứu được thương mại hóa.

Đặc biệt, doanh nghiệp còn được Nhà nước hỗ trợ 100% lãi suất vay, nhưng không vượt quá 10%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) và các quỹ khoa học công nghệ của bộ, ngành, địa phương. Đây được xem là mức hỗ trợ rất hiếm thấy trong các chính sách phát triển khoa học và công nghệ của Việt Nam từ trước đến nay.

Doanh nghiệp còn được Nhà nước hỗ trợ 100% lãi suất vay. (Ảnh minh họa: MST)

Chia sẻ rủi ro để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư

Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định không nằm ở con số ưu đãi mà ở tư duy quản lý.Trước đây, Nhà nước chủ yếu hỗ trợ nghiên cứu khoa học theo hướng cấp kinh phí cho các đề tài, dự án. Nay, cơ chế được chuyển sang đồng hành với doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình phát triển sản phẩm.

Thực tế, công nghệ chiến lược là lĩnh vực có suất đầu tư rất lớn, chu kỳ nghiên cứu kéo dài nhiều năm và tỷ lệ thất bại cao. Nếu doanh nghiệp phải tự gánh toàn bộ chi phí, rất khó để mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, robot, bán dẫn, công nghệ sinh học hay vật liệu mới.

Khi Nhà nước chấp nhận chia sẻ chi phí nghiên cứu, hỗ trợ lãi suất tín dụng, miễn giảm thuế và đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung, doanh nghiệp có thêm động lực để bước vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao nhưng cũng đầy rủi ro.

Chính sách lần này vì vậy mang thông điệp rõ ràng: Nhà nước không chỉ khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo mà còn trực tiếp cùng doanh nghiệp chia sẻ rủi ro trong quá trình tạo ra công nghệ mới.

Đây cũng là mô hình mà nhiều quốc gia có nền công nghiệp công nghệ phát triển đã áp dụng, trong đó khu vực công đóng vai trò “nhà đầu tư mồi”, tạo điều kiện để khu vực tư nhân mở rộng đầu tư và thương mại hóa sản phâm

Nếu chỉ hỗ trợ vốn, các chính sách mới sẽ chưa đủ tạo nên sự thay đổi căn bản. Nghị định 260 không chỉ tập trung vào tài chính mà còn giải quyết nhiều “điểm nghẽn mềm” của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Doanh nghiệp được hỗ trợ tối đa 100% chi phí đăng ký sở hữu trí tuệ trong và ngoài nước; được hỗ trợ chi phí thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận sản phẩm; được hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao; đồng thời được tiếp cận các phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu do Nhà nước đầu tư. Đây đều là những chi phí rất lớn nhưng trước đây doanh nghiệp phải tự xoay xở.

Khi những chi phí này được chia sẻ, doanh nghiệp có điều kiện tập trung nhiều hơn cho hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Song song với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang thúc đẩy việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo hướng hài hòa với quốc tế.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng phải trở thành nền tảng để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc xây dựng đồng bộ hệ thống tiêu chuẩn sẽ giúp các sản phẩm công nghệ chiến lược của Việt Nam ngay từ đầu đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, tạo thuận lợi cho xuất khẩu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặt nền móng cho năng lực tự chủ công nghệ

Điểm đáng chú ý khác là yêu cầu rất rõ về hiệu quả đầu ra. Tại Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 6, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho biết, việc triển khai các công nghệ chiến lược phải lấy hiệu quả thương mại hóa làm thước đo.

Điều này cho thấy mục tiêu của Chính phủ không phải là gia tăng số lượng đề tài nghiên cứu mà là hình thành các sản phẩm có khả năng ứng dụng vào thực tiễn, tạo ra giá trị kinh tế và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của đất nước.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 808/QĐ-TTg giao 20 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược cho các bộ, ngành, đến đầu tháng 7/2026, Bộ đã tiếp nhận 28 hồ sơ đề xuất triển khai từ các bộ, ngành Trung ương.

Theo đánh giá sơ bộ, nhiều nhóm công nghệ đã đạt mức độ sẵn sàng cao và có khả năng hình thành sản phẩm ngay trong năm 2026. Đó là AI Camera, robot di động tự hành, các sản phẩm thiết bị bay không người lái (UAV), nền tảng giáo dục thông minh cùng một số sản phẩm vaccine, sinh phẩm và công nghệ sinh học phục vụ nông nghiệp.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, hiệu quả thương mại hóa phải là thước đo quan trọng nhất đối với các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Đây đều là những lĩnh vực mà Việt Nam đã có kết quả nghiên cứu bước đầu hoặc sản phẩm thử nghiệm, có doanh nghiệp trong nước đủ năng lực tham gia phát triển, đồng thời đã xác định được nhu cầu thị trường và địa chỉ ứng dụng cụ thể.

Nếu được triển khai hiệu quả, các sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ góp phần giải quyết nhiều bài toán thực tiễn trong quản lý đô thị, giao thông, an ninh, nông nghiệp, sản xuất công nghiệp, logistics, y tế và giáo dục; qua đó thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, công nghệ chiến lược là lĩnh vực mới, có độ phức tạp cao và liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, đòi hỏi sự vào cuộc thực chất của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương. Đối với những lĩnh vực đòi hỏi trình độ công nghệ cao như vệ tinh, công nghệ phục vụ đường sắt tốc độ cao hay khai thác, chế biến đất hiếm, cần có lộ trình nghiên cứu, phát triển bài bản trong giai đoạn 2026-2030, không thể kỳ vọng tạo ra kết quả ngay trong năm đầu triển khai.

Điều này cho thấy cách tiếp cận khá thực tế: ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo sản phẩm trong ngắn hạn để hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ chiến lược, đồng thời tiếp tục đầu tư lâu dài cho các công nghệ nền tảng.

Từ ưu đãi đến xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng quyết liệt, năng lực tự chủ về công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của mỗi quốc gia.Những chính sách ưu đãi đặc biệt dành cho công nghệ chiến lược không đơn thuần là hỗ trợ doanh nghiệp, mà là khoản đầu tư cho tương lai phát triển của đất nước.

Từ cơ chế đặt hàng nghiên cứu, hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, tín dụng, đào tạo nhân lực đến bảo hộ sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Việt Nam đang từng bước hình thành một hệ sinh thái phát triển công nghệ đồng bộ hơn, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thay vì chỉ quản lý.

Con đường xây dựng các công nghệ chiến lược chắc chắn không thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Nhiều lĩnh vực sẽ cần nhiều năm nghiên cứu, nhiều lần thử nghiệm và không tránh khỏi những thất bại ban đầu.

Tuy nhiên, với một cơ chế đủ mạnh để chia sẻ rủi ro, khuyến khích doanh nghiệp dám đầu tư và tạo điều kiện để các nhà khoa học toàn tâm cho nghiên cứu, Nghị định 260/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ trở thành cú hích quan trọng, mở ra giai đoạn phát triển mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Quan trọng hơn, từ những chính sách này, mục tiêu không chỉ là tạo ra các sản phẩm công nghệ mới, mà còn hình thành những doanh nghiệp công nghệ chiến lược của Việt Nam có đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng một quốc gia tự chủ về công nghệ trong kỷ nguyên số.

Khẩn trương triển khai 28 nhiệm vụ công nghệ chiến lược

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đã tiếp nhận 28 nhiệm vụ công nghệ chiến lược do các bộ, ngành đề xuất và đang khẩn trương thẩm định, phê duyệt để sớm triển khai. Đồng thời, Bộ cũng tuyển chọn 39 nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược trong khuôn khổ hợp tác với Nga, Australia, Italy, Nhật Bản và một số đối tác quốc tế.

Theo Bộ trưởng, danh mục 10 công nghệ chiến lược cùng các sản phẩm công nghệ chiến lược đã được trình Thủ tướng Chính phủ ban hành. Các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển cơ bản đã được xác định và sẽ được triển khai mạnh trong tháng 7-8, tạo nền tảng hình thành hệ sinh thái sản phẩm công nghệ chiến lược của Việt Nam.

Bên cạnh đó, Bộ KH&CN đề xuất 5 nhóm giải pháp nhằm đồng bộ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tập trung hoàn thiện thể chế, hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, thống nhất quy trình xây dựng, ban hành và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nguyệt Thương