Làm sao để bắt đầu sự nghiệp thời trang trong thời đại AI?

Nỗi lo lớn nhất không chỉ là mất việc, mà là sáng tạo bị xếp sau “hiệu quả”

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang hiện diện dày đặc đến mức nhiều người có cảm giác nó có thể “chi phối cả suy nghĩ”. Từ câu hỏi AI có mua sắm thay chúng ta, thay thế bác sĩ, bạn bè, người yêu, đến nỗi lo cụ thể hơn là AI có cướp việc làm hay không, tranh luận đang lan sang nhiều lĩnh vực, trong đó có thời trang và làm đẹp.

Bên cạnh thiết kế, ngành thời trang cũng cần những người làm công tác điều phối, chiến lược và ra quyết định thương mại để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng một cách hiệu quả

Với thời trang, nỗi lo mất việc được xem là phổ biến nhất, đặc biệt trong nhóm đang chuẩn bị bước vào thị trường lao động. Khảo sát của Vogue Business với hơn 300 chuyên gia thời trang hiện tại và tương lai cho thấy mức độ lạc quan của sinh viên thấp hơn đáng kể so với nhóm không phải sinh viên. Chỉ 32% sinh viên nói họ cảm thấy lạc quan về tác động tương lai của AI đối với sự nghiệp của mình, trong khi tỷ lệ này ở nhóm không phải sinh viên là 47%.

Đáng chú ý, lo lắng của người học không dừng ở câu chuyện vị trí tuyển dụng bị thu hẹp. Một sinh viên ngành Quan hệ công chúng và Truyền thông thời trang tại một trường thời trang hàng đầu London nói: “Tôi cảm thấy việc học hành và sự sáng tạo của mình đang bị ưu tiên thấp hơn so với "hiệu quả", và quan niệm rằng "đó là thực tế hiện nay”. Nỗi bất an ấy còn được đẩy xa hơn ở góc nhìn của một sinh viên thiết kế và phát triển thời trang cùng trường: “Điều đó đang giết chết tính nghệ thuật trong thiết kế. Nếu tính nghệ thuật biến mất, thời trang còn lại gì? Một hệ thống thị trường đại chúng, chạy theo xu hướng, điều mà tôi không hướng tới”.

Các số liệu chi tiết trong khảo sát phần nào lý giải tâm trạng này. Trong nhóm người tham gia, lo ngại AI gây nguy hại đến sáng tạo và năng suất của con người là vấn đề nổi bật, và sinh viên lo nhiều hơn nhóm không phải sinh viên, với tỷ lệ lần lượt 27% và 24%.

Sinh viên cũng có nhiều khả năng bày tỏ lo ngại về tác động đạo đức và môi trường khi ngành thời trang áp dụng AI, ở mức 16% so với 10% của nhóm không phải sinh viên. Từ đó, sự thất vọng về tương lai nghề nghiệp do AI gây ra được cho là trùng khớp với những điều các nhà giáo dục thời trang đang nghe từ chính sinh viên của họ.

Từ sợ hãi sang tò mò, người học cần hiểu AI và giữ phần “người” trong nghề

Trong bối cảnh tin tức liên tục dự đoán về làn sóng mất việc do AI, phản ứng lo lắng của người trẻ không khó hiểu. Theo báo cáo Thị trường lao động của LinkedIn được công bố tuần trước, bất ổn kinh tế và thay đổi trong chính sách tiền tệ là những yếu tố chính dẫn đến tuyển dụng toàn cầu giảm sút. Từ góc nhìn này, các nhà giảng dạy thời trang nhấn mạnh: với sinh viên muốn bước chân vào ngành, việc hiểu AI có thể làm gì và hình thành quan điểm cá nhân về công nghệ quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ chọn dùng hay không dùng AI cho các hoạt động sáng tạo.

Khảo sát còn ghi nhận khác biệt thế hệ. Những người lớn tuổi hơn, từng trải qua các biến chuyển như sự ra đời của thương mại điện tử, có xu hướng nhìn tích cực hơn và xem AI như bước tiến hóa công nghệ mới nhất. Một người thuộc thế hệ 8x, hiện là Phó chủ tịch bán hàng tại một thương hiệu xa xỉ, kết luận: “Điều duy nhất đúng về thời trang và bán lẻ là bạn phải theo kịp xu hướng và thời đại”. Nhưng chính sự “dễ nhìn tích cực” ấy lại là điều sinh viên khó có được khi đang tự hỏi liệu công việc mơ ước của mình một ngày nào đó có bị AI thay thế hay không.

Vì thế, nhiều nhà giáo dục hướng tới một chuyển đổi tư duy: biến sợ hãi thành tò mò. Tiến sĩ Liz Gee, trưởng khoa kinh doanh thời trang tại Cao đẳng Thời trang London, nói: “Cách duy nhất để bạn thực sự học cách sử dụng những công cụ này là bằng cách thử nghiệm và mắc lỗi”. Theo bà, nhà trường đang cố gắng bình thường hóa việc thử nghiệm và lặp lại, vì đó là điều AI “cho phép bạn làm theo mặc định”.

Emma Thompson, giảng viên Tiếp thị và Kinh doanh Thời trang tại Đại học Nghệ thuật Norwich, cho biết việc cập nhật khóa học gắn với tầm nhìn dài hạn hơn: Thảo luận với sinh viên từ rất sớm về những vai trò mới nổi, chuẩn bị cho các công việc “với các công nghệ hiện chưa tồn tại nhưng sẽ xuất hiện trong vòng 5 năm tới”, và hình dung diện mạo ngành khi sinh viên tốt nghiệp được hai năm.

Để có và giữ tương lai trong thời trang, người trẻ không chỉ học cách dùng AI, mà còn phải biết thể hiện cá tính và sự ấm áp của bản thân. Đây là kỹ năng mà các nhà tuyển dụng được cho là đang tìm kiếm trong các buổi tư vấn giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Theo khảo sát, sinh viên chủ yếu dùng AI để nghiên cứu, hỗ trợ tạo ý tưởng phác thảo và mô hình trực quan cho dự án sáng tạo, cũng như hình dung các ý tưởng thiết kế sơ khai. Sinh viên học thời trang thương mại dùng AI để phân tích xu hướng và tạo hồ sơ khách hàng mục tiêu chi tiết hơn hoặc “nguồn cảm hứng”, với trọng tâm là các trường hợp sử dụng mang tính hỗ trợ, không phải sản phẩm sáng tạo hoàn chỉnh. Một người tham gia khảo sát đang theo học MBA thời trang tại Washington nói: “Khi sử dụng chatbot AI, tôi dùng chúng để hỗ trợ quản lý dự án. Tôi không giao phó việc tư duy của mình cho bên thứ ba”.

Khi được hỏi về kỹ năng quan trọng nhất cho sự nghiệp tương lai, sinh viên nêu ba nhóm nổi bật: hiểu cách sử dụng AI, khả năng đánh giá và dùng AI có trách nhiệm, và tư duy phản biện cùng giám sát đầu ra của AI. Tuy vậy, khảo sát cũng ghi nhận một nghịch lý: khi được hỏi họ đang làm gì để bảo vệ sự nghiệp trước thay đổi công nghệ, nhiều người lại hiểu câu hỏi theo hướng “làm thế nào để phản đối AI” hơn là nâng kỹ năng.

Một sinh viên ngành Truyền thông Thời trang ở London nói: “Tôi đã hỏi các giảng viên câu hỏi này, và họ nói rằng sự nghiệp truyền thông thời trang sẽ không bị ảnh hưởng bởi AI, mà chỉ được nâng cao. Tôi không đồng ý”. Người này cho biết họ không dùng AI trong lớp hay bài tập, mà học từ nguồn bên ngoài, vì muốn biết cách tự mình làm điều đó.

Nguyễn Tuyết