'Làm khoa học vô tư, trong sáng mà thất bại sẽ được miễn trừ trách nhiệm'

Khối lượng hoàn thiện thể chế chưa từng có

Ngày 15/7, Bộ KH&CN tổ chức hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển".

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57, Bộ KH&CN đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành 10 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 40 nghị định, 12 nghị quyết của Chính phủ, 70 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 102 thông tư.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong khoảng thời gian ngắn. Kết quả này có được nhờ sự chỉ đạo của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội cùng sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và địa phương.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, hiện hệ thống thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản đã được hoàn thiện.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn là bảo đảm các quy định được phổ biến và triển khai thống nhất trong thực tiễn.

Chính vì vậy, hội nghị được tổ chức nhằm làm rõ những điểm mới của chính sách, pháp luật, đồng thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Theo Bộ trưởng, đến nay hệ thống thể chế về khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số cơ bản đã được hoàn thiện. Vấn đề đặt ra hiện nay không còn là xây dựng thêm cơ chế, chính sách mà là tổ chức thực hiện hiệu quả.

Khoa học công nghệ là động lực để Việt Nam tăng trưởng hai con số

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho rằng đất nước đang đứng trước thời khắc lịch sử với mục tiêu trở thành quốc gia giàu mạnh, có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt mục tiêu đó, từ năm 2026, Việt Nam phải duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số trong thời gian dài.

Theo Phó Thủ tướng, những động lực truyền thống như đầu tư hay xuất khẩu sẽ không đủ để đưa nền kinh tế tăng trưởng ở mức này. Vì vậy, Đảng và Nhà nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu cho giai đoạn phát triển mới.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu cho giai đoạn phát triển mới.

Ông nhấn mạnh, khát vọng phát triển đất nước phải được hiện thực hóa bằng việc hoàn thiện thể chế. Đến thời điểm hiện nay, có thể khẳng định giai đoạn hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn cơ bản đã hoàn thành.

“Tới đây, Quốc hội sẽ ban hành nghị quyết tháo gỡ khó khăn vướng mắc về cơ chế tài chính để khơi thông nguồn lực phát triển. Nghị quyết này chấp nhận rủi ro bởi làm KHCN 10 việc có thể thất bại 1 - 2 việc chứ không phải làm việc gì cũng thắng", Phó Thủ tướng nói.

Ông cũng lưu ý thêm, các nhà khoa học, các viện trường, các doanh nghiệp đã nêu vấn đề làm khoa học có thể thành công hoặc thất bại: "Chính phủ thống nhất tới đây sẽ trình Quốc hội thêm một nghị quyết cơ chế xử lý trách nhiệm. Chúng ta làm khoa học vô tư, trong sáng, không vụ lợi, không tham ô mà thất bại sẽ được miễn trừ trách nhiệm”, Phó Thủ tướng nói.

Theo Phó Thủ tướng, chủ trương đã có, thể chế cơ bản hoàn thiện, đồng thời Nhà nước đã bố trí khoảng 3% ngân sách, tương đương khoảng 103.000 tỷ đồng cho KHCN và ĐMST. Điều quan trọng còn lại là triển khai thực hiện hiệu quả.

Đo thành công bằng công nghệ làm chủ và sản phẩm thương mại hóa

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, thước đo thành công trong giai đoạn hiện nay không phải là số lượng văn bản được ban hành mà là có bao nhiêu công nghệ được làm chủ, bao nhiêu sản phẩm mới được thương mại hóa và bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được hình thành, phát triển.

Quan trọng hơn cả là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đóng góp như thế nào vào tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Đối với Nhà nước, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; thực hiện nghiêm túc, thống nhất các quy định pháp luật; tiếp tục phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Phó Thủ tướng cho rằng, hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội cần trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học.

Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, cộng đồng doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi như miễn tiền thuê đất và nhiều cơ chế hỗ trợ khác.

Theo ông, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà phải trở thành trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo, là nơi tiếp nhận, làm chủ, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư cho khoa học công nghệ, nhất là công tác giải ngân.

Theo Phó Thủ tướng, mỗi đồng vốn chậm giải ngân đồng nghĩa với công nghệ chậm được nghiên cứu, sản phẩm chậm được hình thành, doanh nghiệp mất cơ hội đổi mới và động lực tăng trưởng bị bỏ lỡ.

Ông yêu cầu phấn đấu giải ngân 100% nguồn vốn, coi tiến độ và kết quả giải ngân là một trong những thước đo của lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đại diện các đơn vị của Bộ KH&CN cho biết nhiều chính sách ưu đãi vượt trội đã được ban hành như ưu đãi thuế suất 10% trong 25 năm, miễn tiền thuê đất.

Tại hội nghị, nhiều tham luận cũng tập trung làm rõ các cơ chế mới. Đại diện các đơn vị của Bộ KH&CN cho biết nhiều chính sách ưu đãi vượt trội đã được ban hành như ưu đãi thuế suất 10% trong 25 năm, miễn tiền thuê đất, khoán chi theo kết quả, cho phép tự quyết định nhà thầu, xây dựng nhiều phương án nghiên cứu, đãi ngộ nhà khoa học xuất sắc và cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu.

Thái Khang