Lâm Đồng mở rộng chuỗi bô xít – nhôm tăng tốc trong giai đoạn đầu tư mới

Ngày 29/1, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức hội nghị để thảo luận và thống nhất thông qua chủ trương đầu tư 5 dự án lớn, quan trọng trên địa bàn. Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là định hướng mở rộng, nâng cấp các dự án thuộc chuỗi công nghiệp bô xít – alumin – nhôm do Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) đề xuất.

Cụ thể, TKV đề xuất mở rộng đầu tư Tổ hợp bô xít – nhôm Lâm Đồng và Nhà máy sản xuất alumin Nhân Cơ, với việc xây dựng thêm dây chuyền sản xuất alumin thứ hai, công suất 1,2 triệu tấn/năm. Tổng vốn đầu tư tăng thêm cho các hạng mục này dự kiến khoảng 60.000 tỷ đồng. Đây được xem là bước đi then chốt để nâng tầm ngành công nghiệp nhôm tại khu vực Tây Nguyên, chuyển từ khai thác – chế biến sơ cấp sang chuỗi giá trị sâu và hoàn chỉnh hơn.

Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển tổng thể ngành bô xít – alumin – nhôm đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Điều này tạo ra sự đồng bộ từ chiến lược quốc gia đến triển khai địa phương, mở đường cho các dự án quy mô lớn đi vào thực tế.

Tổ hợp Bauxite - Nhôm Lâm Đồng tại huyện Bảo Lâm.

Theo quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, khu vực Lâm Đồng – Đắk Nông (trước sáp nhập) đang sở hữu trữ lượng bô xít lớn nhất cả nước và thuộc nhóm hàng đầu thế giới.

Trong đó, riêng khu vực Đắk Nông (cũ) có 29 mỏ bô xít với trữ lượng gần 1,8 tỷ tấn nguyên khai; Lâm Đồng (cũ) có 22 mỏ, trữ lượng khoảng 675 triệu tấn. Quy mô tài nguyên này là điều kiện tiên quyết để phát triển ngành công nghiệp alumin và nhôm ở tầm dài hạn, tránh tình trạng “đứt gãy nguyên liệu” như nhiều quốc gia từng gặp phải.

Trên nền tảng đó, TKV hiện đang vận hành ổn định hai tổ hợp alumin Tân Rai và Nhân Cơ, mỗi tổ hợp công suất 650.000 tấn alumin/năm. Đây là hai mắt xích đầu tiên đặt nền móng cho ngành công nghiệp nhôm Việt Nam.

Trong nhiều năm, alumin sản xuất trong nước chủ yếu được xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, UAE… Dù mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, mô hình này vẫn dừng ở khâu trung gian của chuỗi giá trị, khi phần giá trị gia tăng lớn nhất nằm ở công đoạn điện phân nhôm và chế tạo sản phẩm cuối cùng.

Khi các dự án này đi vào vận hành, alumin sẽ không chỉ là sản phẩm xuất khẩu, mà trở thành nguyên liệu đầu vào cho ngành luyện nhôm ngay tại địa phương. Việc “giữ lại” khâu điện phân trong nước giúp nâng giá trị quặng bô xít lên nhiều lần, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ như cơ khí, vật liệu, chế tạo linh kiện.

Điện phân nhôm là ngành công nghiệp tiêu thụ điện năng rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về quản lý môi trường, đặc biệt là bùn đỏ, khí thải và sử dụng nước. Vì vậy, mở rộng công nghiệp nhôm không thể tách rời các điều kiện hạ tầng năng lượng và tiêu chuẩn môi trường.

Theo lãnh đạo TKV, tập đoàn đang chuẩn bị nguồn điện đủ cho sản xuất khoảng 1 triệu tấn nhôm/năm, đồng thời làm việc với các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước để bảo đảm thu xếp vốn cho các dự án. Về vốn chủ sở hữu, TKV đã báo cáo chủ sở hữu phương án tăng vốn điều lệ từ 35.000 tỷ đồng lên 42.000 tỷ đồng vào năm 2025.

Về môi trường, xu hướng phát triển hiện nay buộc các dự án mới phải áp dụng công nghệ tiên tiến hơn trong xử lý bùn đỏ, tuần hoàn nước, tận thu nhiệt và giảm phát thải. Khi chuỗi sản xuất được bố trí tập trung, quy mô lớn, việc đầu tư đồng bộ các công trình bảo vệ môi trường và giám sát tập trung cũng khả thi và hiệu quả hơn so với các dự án nhỏ lẻ.

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Lâm Đồng mới sau sáp nhập có diện tích tự nhiên hơn 24.233km², trở thành địa phương có quy mô lớn nhất cả nước. Không chỉ có trữ lượng bô xít dồi dào, địa phương còn sở hữu lợi thế về cảng biển Kê Gà, cửa khẩu quốc tế và tiềm năng phát triển logistics ven biển.

Sự kết hợp giữa tài nguyên khoáng sản ở Tây Nguyên và hạ tầng cảng biển ở duyên hải tạo điều kiện hình thành một không gian công nghiệp liên hoàn: khai thác – chế biến – luyện nhôm – xuất khẩu. Đây chính là cấu trúc của một “siêu vùng công nghiệp nhôm”, nơi chuỗi giá trị được tổ chức khép kín trong phạm vi địa lý rộng nhưng liên kết hạ tầng chặt chẽ.

Ngoài TKV, nhiều doanh nghiệp lớn như Việt Phương, Hóa chất Đức Giang, Đông Bắc, Trường Hải cùng các nhà đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc cũng đang xúc tiến các tổ hợp bô xít – alumin – nhôm tại khu vực này. Sự tham gia của khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế giúp đa dạng nguồn lực tài chính, công nghệ và thị trường tiêu thụ.

Theo “Chiến lược phát triển TKV đến năm 2030, định hướng 2045” đã được Thủ tướng phê duyệt, giai đoạn 2031–2045 sản lượng alumin của tập đoàn có thể đạt 4–6 triệu tấn/năm; trong đó 1–2 triệu tấn dùng cho điện phân nhôm, sản xuất 0,5–1 triệu tấn nhôm thỏi mỗi năm.

Nếu lộ trình này được hiện thực hóa, Lâm Đồng sẽ không chỉ là nơi khai thác bô xít lớn nhất cả nước, mà còn trở thành trung tâm luyện nhôm quy mô quốc gia. Quan trọng hơn, mô hình phát triển mới hướng đến chế biến sâu, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát môi trường và gia tăng giá trị nội địa — những yếu tố cốt lõi của kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực khoáng sản.

Khai thác quặng bauxite phục vụ chế biến alumin tại Công ty Nhôm Đắk Nông. Ảnh: Hưng Thịnh/TTXVN

Ngoài ra, tại hội nghị ngày 29/1, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng cũng cho ý kiến về chủ trương đầu tư phân khu IV và V của Dự án Khu đô thị thương mại, dịch vụ mới Hàm Tiến - Mũi Né. Dự án có tổng nguồn vốn hơn 32.000 tỷ đồng, triển khai trên diện tích khoảng 350ha, đáp ứng nhu cầu sinh sống, kinh doanh cho 28.000 người.

Đồng thời, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh cho ý kiến về chủ trương đầu tư dự án Khu du lịch suối nước nóng Bưng Thị (xã Tân Thành). Với tổng vốn hơn 22.000 tỷ đồng, dự án có mục tiêu xây dựng khu phức hợp du lịch giải trí, sinh thái và nghỉ dưỡng khoáng nóng đẳng cấp quốc tế.

Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã biểu quyết thông qua chủ trương điều chỉnh và chủ trương đầu tư đối với 5 dự án trọng điểm. Kết luận hội nghị, Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng Y Thanh Hà Niê Kđăm nhấn mạnh, đây đều là những dự án quy mô lớn, có tính chất động lực và sức lan tỏa mạnh, giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành các cực tăng trưởng mới, khai mở tiềm năng và tạo dư địa phát triển dài hạn cho những lĩnh vực mà địa phương có lợi thế cạnh tranh.

Trang Lương