Làm chủ công nghệ, đưa câu chuyện Việt đi xa

Trong bối cảnh đó, đổi mới, làm chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và tạo ra những câu chuyện đủ sức chinh phục công chúng trong nước, vươn ra thế giới là yêu cầu cấp thiết.

Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Điện ảnh Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031, với chủ đề Khơi dậy khát vọng đổi mới và cống hiến, phát huy hết thảy năng lực sáng tạo của đội ngũ góp phần phát triển nền Điện ảnh, Truyền hình Việt Nam hiện đại, nhân văn, hội nhập và tích cực đóng góp cho công tác mặt trận”, phương châm “Đoàn kết - Đổi mới - Sáng tạo - Cống hiến” đặt ra những yêu cầu lớn đối với điện ảnh Việt Nam trong chặng đường mới.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga phát biểu tại Đại hội

Khi thị trường càng rộng, sức ép càng lớn

Theo Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam khóa IX Đỗ Lệnh Hùng Tú, những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam có nhiều tín hiệu tích cực. Hệ thống rạp chiếu phát triển, nguồn lực xã hội hóa được huy động rộng rãi hơn, các nền tảng số mở thêm không gian phát hành, nhu cầu thưởng thức nội dung nghe nhìn của công chúng ngày càng đa dạng.

Điện ảnh vì thế không còn bó hẹp trong phòng chiếu truyền thống mà hiện diện trên nhiều nền tảng, tiếp cận nhiều nhóm khán giả. Tuy nhiên, chính sự mở rộng ấy cũng làm thay đổi cuộc chơi.

Một bộ phim Việt không chỉ cạnh tranh với các tác phẩm trong nước mà còn với hàng loạt phim quốc tế, nội dung trực tuyến và những hình thức giải trí mới. Khán giả có thêm lựa chọn và cũng khắt khe hơn về chất lượng.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông tặng hoa Ban Chấp hành Hội Điện ảnh Việt Nam khóa X

Tác phẩm muốn tồn tại trên thị trường phải hấp dẫn công chúng và tạo hiệu quả kinh tế. Nhưng nếu chỉ chạy theo thị hiếu tức thời và doanh thu, điện ảnh có nguy cơ rơi vào vòng xoáy thương mại hóa, khiến những giá trị văn hóa, nghệ thuật và trách nhiệm xã hội bị xem nhẹ.

Bài toán đặt ra là cân bằng giữa tự do sáng tạo với quy luật thị trường, giữa hiệu quả kinh tế với định hướng văn hóa và trách nhiệm xã hội.

Bên cạnh những thành tựu, Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam khóa IX cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: Hoạt động của Hội chưa tạo được tác động đột phá đối với chất lượng sáng tác chung; lý luận, phê bình chưa phát huy đầy đủ vai trò; nguồn lực xã hội hóa chưa đủ sức hỗ trợ toàn diện; chuyển đổi số còn hạn chế về nền tảng công nghệ và nhân lực chuyên trách.

Đáng chú ý, khoảng cách giữa tổ chức nghề nghiệp và một bộ phận người làm phim trẻ, đặc biệt là những người hoạt động trong khu vực tư nhân, cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Sức sống của một tổ chức nghề nghiệp được đo bằng khả năng tập hợp, kết nối và đồng hành với những chuyển động mới của đời sống điện ảnh, chứ không nằm ở số lượng hội viên.

Công nghệ cũng đang làm thay đổi diện mạo điện ảnh. Công nghệ số, các nền tảng xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo tác động ngày càng rõ tới toàn bộ chuỗi sản xuất, từ hình thành ý tưởng, viết kịch bản, tiền kỳ, quay phim, hậu kỳ đến quảng bá và phát hành.

Với các ê kíp trẻ và phim độc lập, công nghệ mở thêm cơ hội tiếp cận những phương thức làm phim trước đây đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Nhưng đi cùng cơ hội là những câu hỏi về bản quyền, quyền tác giả, quyền của người biểu diễn khi AI tham gia quá trình sáng tạo, cũng như việc bảo vệ giá trị lao động nghệ thuật trước khả năng sản xuất nội dung ngày càng nhanh và rẻ.

Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc lựa chọn giữa công nghệ và con người, mà là làm chủ công nghệ để phục vụ sáng tạo. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý hình ảnh, âm thanh và kỹ thuật, nhưng điện ảnh vẫn bắt đầu từ câu chuyện, góc nhìn và trải nghiệm của con người. Máy móc có thể làm thay đổi phương thức kể chuyện, song không thể thay thế hoàn toàn vốn sống, cảm xúc và trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ.

Ông Đỗ Lệnh Hùng Tú cho biết, trong nhiệm kỳ mới, Hội xác định chú trọng phát triển hội viên, đặc biệt quan tâm đến người làm nghề trẻ, người hoạt động điện ảnh tự do và lực lượng đang làm việc tại các cơ sở ngoài nhà nước.

Các trại sáng tác, chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ, hoạt động hỗ trợ sáng tác và kết nối nguồn lực xã hội hóa cần trở thành những không gian thực chất để người làm phim học hỏi, thử nghiệm và tìm kiếm cơ hội.

“Một nền điện ảnh không thể phát triển lâu dài nếu chỉ dựa vào thành tựu của các thế hệ đi trước. Sức sống của điện ảnh phải được nối dài bằng những gương mặt mới, cách kể mới và tư duy mới”, ông Tú nhấn mạnh.

Đưa câu chuyện Việt Nam đi xa

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, điện ảnh là một kênh quan trọng để quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam ra thế giới; là sợi dây đan kết tình hữu nghị, góp phần thu hẹp khoảng cách và khác biệt giữa các quốc gia, vùng lãnh thổ.

Bà Hà Thị Nga cho rằng, nhiệm kỳ 2026-2031 mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn. Công nghệ số, nền tảng xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi toàn bộ chuỗi sáng tạo, sản xuất, phát hành và thưởng thức điện ảnh.

Thị trường tạo thêm nguồn lực nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ chạy theo thị hiếu dễ dãi, thương mại hóa thuần túy, lệch chuẩn. Vì vậy, hơn lúc nào hết, Hội phải vừa giữ vững định hướng, bản sắc và trách nhiệm xã hội, vừa khuyến khích tự do sáng tạo, tôn trọng quy luật nghệ thuật và chủ động thích nghi với thị trường.

Bà Hà Thị Nga đề nghị, trong nhiệm kỳ tới, Hội Điện ảnh Việt Nam cần xây dựng tổ chức Hội thực sự trở thành mái nhà chung, trung tâm đoàn kết, tập hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người làm điện ảnh và truyền hình trong cả nước.

Hội cần tập trung đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng lấy hội viên làm trung tâm, chi hội làm nền tảng, tác phẩm và hiệu quả xã hội làm thước đo; đẩy mạnh chuyển đổi số, cung cấp những dịch vụ thiết thực cho hội viên.

Hội phải là nơi quy tụ, nơi hội viên hướng về để chia sẻ, kết nối; nơi phát huy trí tuệ, kinh nghiệm của các nghệ sĩ tên tuổi; nơi nuôi dưỡng khát vọng cống hiến, truyền cảm hứng và đồng hành cùng thế hệ nghệ sĩ trẻ. Mỗi chương trình của Hội phải thiết thực với hội viên, góp phần phát triển nghề nghiệp và lan tỏa giá trị điện ảnh trong xã hội.

Bên cạnh đó, Hội cần đặt nhiệm vụ sáng tạo những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật ở vị trí trung tâm; khuyến khích, tạo cơ hội để điện ảnh kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa dân tộc, thành tựu đổi mới của đất nước và con người Việt Nam hôm nay.

Đồng thời, Hội cần phát hiện, bồi dưỡng, kết nối và phát huy tài năng trẻ; chủ động chuyển đổi số, làm chủ công nghệ, bảo vệ giá trị sáng tạo trong môi trường số; đẩy mạnh số hóa, lưu trữ và khai thác các di sản điện ảnh…

Phát huy vai trò thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội cần nâng cao năng lực tự chủ, thúc đẩy hoạt động đối ngoại nhân dân; tiếp tục chủ động tham gia các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước, hoạt động giám sát, phản biện xã hội; phát huy thế mạnh của điện ảnh trong lan tỏa tinh thần đại đoàn kết, lòng yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng.

Hội cũng cần phối hợp với Mặt trận Tổ quốc các cấp trong xây dựng, quảng bá tác phẩm về những con người bình dị, những mô hình tốt, việc làm đẹp trong cộng đồng, đưa điện ảnh đến gần hơn với nhân dân. 

 Làm chủ công nghệ để nâng sức cạnh tranh

Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng xuyên biên giới đang mở rộng không gian sáng tạo, sản xuất và phát hành cho điện ảnh Việt Nam. Vấn đề đặt ra không phải lựa chọn giữa công nghệ và con người, mà là làm chủ công nghệ để nâng cao chất lượng tác phẩm, tăng sức cạnh tranh và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt, công nghệ có thể tạo ra phương thức kể chuyện mới, nhưng sức sống của điện ảnh vẫn nằm ở những câu chuyện giàu bản sắc, mang hơi thở đời sống và con người Việt Nam. Đó cũng là con đường để điện ảnh nước nhà đi xa hơn.

THẢO NGUYÊN