108 khoảnh khắc về mẹ qua 25 năm cầm máy của nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thế Phong

Tại Bảo tàng TP. Hồ Chí Minh, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thế Phong tổ chức Triển lãm và ra mắt sách ảnh “Mẹ”, giới thiệu 108 tác phẩm được ông chắt lọc từ hành trình hơn 25 năm cầm máy. (Ảnh: Thành Nam)

108 tác phẩm được chọn cho Triển lãm và sách ảnh “Mẹ” không chỉ là câu chuyện về tình mẫu tử mà còn là hành trình lưu giữ ký ức, tình yêu thương và những giá trị gia đình nhân mùa Vu Lan.

Chiều 22/8, tại Bảo tàng TP. Hồ Chí Minh, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thế Phong tổ chức Triển lãm và ra mắt sách ảnh “Mẹ”, giới thiệu 108 tác phẩm được ông chắt lọc từ hành trình hơn 25 năm cầm máy.

Đây là dự án ảnh mà Trần Thế Phong đã âm thầm ấp ủ trong suốt nhiều năm. Từ hàng nghìn bức ảnh ghi lại những người mẹ ở nhiều vùng miền, ông chọn 108 khoảnh khắc để kể một câu chuyện xuyên suốt về mẹ, những người phụ nữ với những cuộc đời, hoàn cảnh và công việc khác nhau nhưng cùng mang trong mình sự hy sinh và tình yêu thương dành cho gia đình.

Không tập trung vào những khuôn hình được sắp đặt cầu kỳ, “Mẹ” đi vào những khoảnh khắc rất đời thường: Người mẹ trên đồng ruộng, bên gánh hàng, trong căn nhà nhỏ, giữa công việc mưu sinh hay những phút nghỉ ngơi bên con cháu.

Qua ống kính Trần Thế Phong, mỗi người mẹ hiện lên với một câu chuyện riêng. Có người còn khỏe mạnh giữa nhịp sống lao động, có người đã ở tuổi xế chiều.

Những ánh mắt, nụ cười, dáng đứng, đôi bàn tay hay khoảnh khắc lặng im đều trở thành những lát cắt về cuộc đời.

Bức ảnh người mẹ Chăm trên bìa sách. (Ảnh: Thành Nam)

Bức ảnh người mẹ Chăm trên bìa sách

Trong hàng nghìn hình ảnh về những người mẹ được Trần Thế Phong ghi lại trong suốt 25 năm cầm máy, bức chân dung một người mẹ Chăm ở Châu Đốc (An Giang) được ông chọn làm ảnh bìa sách “Mẹ”.

Cuộc gặp diễn ra tình cờ trong một lần ông đến Châu Đốc lang thang chụp ảnh vào tháng 7/2026. Người mẹ khi ấy đã hơn 80 tuổi, có gương mặt phúc hậu, hiền lành và gần gũi. Ngay lần đầu gặp, Trần Thế Phong đã bấm máy ghi lại khoảnh khắc ấy.

Sau đó, mỗi lần trở lại Châu Đốc, ông đều ghé thăm mẹ và gửi tặng những món quà nhỏ. Cho đến một lần trở lại, ông được biết người mẹ ấy đã qua đời.

Cuộc gặp ngắn ngủi nhưng để lại nhiều cảm xúc khiến ông quyết định chọn bức ảnh làm ảnh bìa sách. Với Trần Thế Phong, đó không chỉ là một bức chân dung đẹp mà còn chứa đựng vẻ nhân hậu, thiện lành và thân thiện, đúng với hình ảnh một người mẹ hiền trong cảm nhận của ông.

Người phụ nữ từng hiện diện trước ống kính nay không còn nữa, nhưng ánh mắt và thần thái của bà vẫn được lưu giữ qua bức ảnh.

Có thể nói rằng, đằng sau dự án “Mẹ” còn là những trải nghiệm riêng của người nghệ sĩ. Lớn lên từ những năm tháng đường phố, Trần Thế Phong từng nhận được sự cưu mang, giúp đỡ của nhiều người mẹ trong những lúc khó khăn.

Những ký ức ấy tạo nên sự đồng cảm đặc biệt, để mỗi khi gặp một người mẹ trên hành trình sáng tác, ông lại muốn dừng máy lâu hơn để ghi lại câu chuyện của họ.

“Rất nhiều người mẹ đã cưu mang, giúp đỡ tôi những lúc khó khăn”, ông chia sẻ.

Theo ông, mỗi người mẹ có một hoàn cảnh, một công việc và một cuộc sống khác nhau: người làm ruộng, người buôn bán, người lặng lẽ chăm sóc gia đình. Nhưng ở họ đều có điểm chung là sự hy sinh, tình yêu thương và những tháng ngày tận tụy vì con cháu.

Những hình ảnh bình dị ấy đã được ông âm thầm tích lũy qua 25 năm, để rồi đến mùa Vu Lan 2026, dự án “Mẹ” được giới thiệu rộng rãi đến công chúng như một lời tri ân dành cho những người phụ nữ đã dành cả cuộc đời để yêu thương và chở che.

Khi những khoảnh khắc đời thường trở thành ký ức

Điểm đặc biệt của “Mẹ” nằm ở cách Trần Thế Phong tiếp cận nhân vật. Ông không tìm kiếm những hình ảnh quá cầu kỳ mà chú trọng đến “hồn” của người được chụp. Nhiều bức ảnh được ghi lại hoàn toàn tự nhiên, không sắp đặt.

Một ánh mắt, nụ cười, dáng người đang lao động hay phút nghỉ ngơi đều có thể trở thành một khoảnh khắc nhiếp ảnh.

Với cách tiếp cận ấy, những người mẹ trong ảnh không chỉ được nhìn như biểu tượng của sự hy sinh mà hiện diện như những con người cụ thể, với niềm vui, nỗi buồn, sự mệt mỏi và những câu chuyện riêng.

Qua 108 tác phẩm, người xem có thể bắt gặp nhiều hình ảnh quen thuộc của đời sống Việt Nam, trong những khuôn hình ấy, có thể mỗi người lại tìm thấy bóng dáng người mẹ của mình.

Không chỉ dừng lại ở những khuôn hình, Triển lãm “Mẹ” còn để lại những cảm xúc riêng trong lòng người xem.

Nhiều khách tham quan đã dành thời gian viết lại suy nghĩ của mình vào cuốn lưu bút tại Triển lãm.

Một vị khách chia sẻ rằng, thật vinh hạnh khi được tham dự Triển lãm sách ảnh “Mẹ”. Những bức ảnh về mẹ đã ghi lại nhiều khoảnh khắc, nhiều góc cạnh của người mẹ và người phụ nữ Việt Nam “luôn thân yêu, bình dị, luôn tần tảo”.

Những dòng lưu bút cho thấy người xem không chỉ thưởng thức một tác phẩm nhiếp ảnh mà còn được gợi nhắc về những tình cảm và ký ức riêng.

Đáng chú ý, trong cuốn lưu bút còn có những dòng chia sẻ bằng tiếng Anh của hai du khách đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, Utku và Serra Yildirim.

Những dòng chia sẻ bằng tiếng Anh của hai du khách đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, Utku và Serra Yildirim. (Ảnh: Thành Nam)

Hai du khách viết: “It is such a great honor to encounter your exhibition. Your extraordinary photography made us realise how much we miss our mother and care about her wellbeing”.

Họ cho biết, Triển lãm giúp họ nhận ra mình nhớ mẹ và quan tâm đến mẹ nhiều đến thế nào. Với hai du khách, những bức ảnh còn cho thấy tình mẫu tử là một giá trị phổ quát và thiêng liêng, dù được thể hiện bằng “nhiều sắc màu khác nhau trên khắp Trái đất”.

“Thank you so much. You have two new followers, in this wonderful world”, hai vị khách kết lại những dòng lưu bút bằng lời cảm ơn và cho biết Trần Thế Phong có thêm hai người theo dõi từ Thổ Nhĩ Kỳ.

Những lời chia sẻ bằng tiếng Việt và tiếng Anh, đến từ những người xem có nền văn hóa khác nhau, lại gặp nhau ở một điểm, hình ảnh người mẹ có khả năng chạm tới những ký ức rất riêng của mỗi người.

Đó cũng là một trong những giá trị của nghệ thuật nhiếp ảnh, từ một câu chuyện rất Việt Nam có thể mở ra một cảm xúc mang tính toàn cầu.

Du khách nước ngoài chia sẻ lưu bút cảm xúc tại Triển lãm ảnh. (Ảnh: Thành Nam)

Một lời tri ân trong mùa Vu Lan

Việc Triển lãm “Mẹ” diễn ra đúng mùa Vu Lan khiến những câu chuyện trong các tác phẩm càng trở nên gần gũi.

Người xem có thể bắt gặp ở đó một người mẹ nào đó rất quen: Người mẹ bên gánh hàng, người mẹ trên cánh đồng, người mẹ đã dành cả cuộc đời chăm lo cho gia đình hay người mẹ nay chỉ còn hiện diện trong ký ức.

Với Trần Thế Phong, việc ghi lại hình ảnh những người mẹ không đơn thuần là một dự án nghệ thuật mà còn là cách ông lưu giữ những giá trị có thể bị thời gian làm phai mờ.

Sau hơn 25 năm theo đuổi nhiếp ảnh, Trần Thế Phong đã tổ chức nhiều Triển lãm cá nhân, xuất bản 16 sách ảnh và giành hơn 200 giải thưởng ảnh nghệ thuật, báo chí trong và ngoài nước.

Trong hành trình sáng tác, ông dành nhiều sự quan tâm cho những con người bình dị, những thân phận và câu chuyện đời thường.

Nhiều năm qua, ông cũng dành doanh thu từ việc bán ảnh, sách để hỗ trợ người khuyết tật và những hoàn cảnh khó khăn. Với “Mẹ”, hành trình nhiếp ảnh ấy trở về với một chủ đề tưởng như quen thuộc nhưng chưa bao giờ cũ. 108 bức ảnh là 108 khoảnh khắc được giữ lại giữa dòng thời gian.

Có những người mẹ vẫn còn đó, có những người đã đi xa. Nhưng trong mỗi khuôn hình, tình yêu thương vẫn hiện diện.

Và có lẽ, điều mà Trần Thế Phong muốn gửi gắm qua Triển lãm cũng giản dị như chính những bức ảnh của ông: Hãy yêu thương và trân trọng mẹ khi còn có thể, bởi có những khoảnh khắc của cuộc đời chỉ đến một lần.

Thành Nam