Giữ nhịp văn hóa từ những đội văn nghệ cơ sở

Vòng xòe đoàn kết của dân tộc Thái

Đến bản Suối Lìn, xã Vân Hồ, đúng ngày sinh hoạt của Câu lạc bộ Văn hóa Dao, âm vang rộn rã của tiếng chuông, tiếng trống, tiếng chiêng hòa quyện trong từng bước múa nhịp nhàng. Thành lập năm 2020, với 20 thành viên từ 17 đến 50 tuổi, CLB tập trung phục dựng và biểu diễn các tiết mục đặc trưng như hát Páo Dung, múa chuông dân tộc Dao tiền.

Múa chuông - nét văn hóa đặc trưng của người Dao tiền ở Vân Hồ

Anh Bàn Đức Đại, Chủ nhiệm CLB Văn hóa Dao bản Suối Lìn, chia sẻ: Chúng tôi lựa chọn những tiết mục gắn với văn hóa của người Dao để tập luyện. Một số làn điệu, điệu múa được sưu tầm, học hỏi từ người cao tuổi trong bản rồi hướng dẫn lại cho lớp trẻ. Qua đó, các cháu có thêm cơ hội tìm hiểu và thực hành văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Múa chuông là nét văn hóa đặc trưng của người Dao tiền ở Vân Hồ. Trong các buổi sinh hoạt, những người có kinh nghiệm hướng dẫn thành viên mới cách phối hợp động tác với tiếng chuông, trống, chiêng. Nhiều thanh niên trong bản tham gia câu lạc bộ, học các điệu múa, cách sử dụng nhạc cụ và cùng biểu diễn trong các hoạt động văn hóa của địa phương.

Được truyền dạy từ gia đình và Câu lạc bộ, chị Triệu Thị Phương Thúy, bản Suối Lìn, bộc bạch: Tôi được ông bà, bố mẹ và những người lớn tuổi hướng dẫn các điệu múa truyền thống. Tham gia câu lạc bộ, tôi học thêm múa chuông, múa xòe và được biểu diễn trong các chương trình của bản. Tôi sẽ cố gắng học hỏi thêm để giữ những điệu múa của dân tộc mình và hướng dẫn lại cho các em nhỏ.

Sơn La nơi hội tụ của 12 dân tộc anh em, tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu: Người Thái có múa xòe, khắp; người Mông có múa khèn, múa ô; người Mường độc đáo với Đang Mường, hát ví, múa Mợi; người Dao có Páo Dung, múa chuông; người Khơ Mú có múa Tơm; người Xinh Mun, La Ha, Kháng, Tày có những điệu múa gắn với sinh hoạt cộng đồng; người Lào duy trì điệu Lăm Vông. Cùng với đó, đồng bào Kinh, Hoa cũng duy trì các hình thức dân ca, dân vũ phù hợp với đời sống văn hóa của cộng đồng.

Dân tộc Mông phường Thảo Nguyên gìn giữ điệu múa khèn 

Biểu diễn hát đối giao duyên của đồng bào dân tộc Mông phường Thảo Nguyên

Để những giá trị ấy tiếp tục được duy trì, nhiều địa phương đã thành lập các câu lạc bộ, đội văn nghệ tại bản, tiểu khu, tổ dân phố. Câu lạc bộ Dân ca, dân vũ dân tộc Mường tại bản Thải, xã Mường Cơi có 35 thành viên, từ 12 đến hơn 70 tuổi. Định kỳ mỗi quý, các bậc cao niên lại trực tiếp uốn nắn từng câu Đang, điệu múa Mợi và giảng giải hoàn cảnh ra đời của từng làn điệu cho thế hệ trẻ.

Câu lạc bộ Dân ca, dân vũ dân tộc Mường bản Thải, xã Mường Cơi biểu diễn văn nghệ

Em Hà Gia Phúc, 13 tuổi, thành viên nhỏ tuổi của câu lạc bộ, chia sẻ: Em biết đến Đang Mường từ những lời ru của bà nội. Khi hiểu ý nghĩa của Đang Mường, em muốn học để biết hát nên theo học tại các buổi sinh hoạt của câu lạc bộ. Lúc đầu em thấy khó, sau được ông bà chỉ dẫn từng nhịp điệu nên giờ em đã hát thuần thục”.

Thành viên Câu lạc bộ Dân ca, dân vũ dân tộc Mường bản Thải, xã Mường Cơi dạy hát cho thế hệ trẻ

Từ những buổi sinh hoạt như ở bản Thải, việc bảo tồn văn hóa không chỉ được thực hiện bằng biểu diễn mà còn thông qua quá trình truyền dạy trực tiếp giữa các thế hệ. Người lớn tuổi truyền lại những gì mình biết, lớp trẻ tiếp nhận, thực hành và từng bước tham gia vào việc gìn giữ những nét văn hóa riêng của dân tộc mình.

Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 1.300 đội văn nghệ quần chúng hoạt động tại hơn 2.000 nhà văn hóa thôn, bản, tiểu khu, tổ dân phố. Bên cạnh sinh hoạt tại cơ sở, các đội văn nghệ có thêm không gian biểu diễn tại các chương trình văn hóa, ngày hội và hoạt động cộng đồng. Điển hình, tuyến phố đi bộ đường Hoàng Quốc Việt, phường Chiềng Cơi là một trong những địa điểm để các câu lạc bộ giao lưu, biểu diễn.

Tuyến phố đi bộ đường Hoàng Quốc Việt, phường Chiềng Cơi thu hút nhân dân và du khách

Các chương trình có múa, hát, trình diễn nhạc cụ dân tộc, nhảy hiện đại và trò chơi dân gian. Nhiều tiết mục mang bản sắc văn hóa các dân tộc được lựa chọn biểu diễn. Bà Hoàng Thị Châu, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa Thái Tổ 4 Chậu Cọ, phường Chiềng Cơi, cho biết: Các thành viên rất vui khi được biểu diễn những điệu múa của dân tộc mình. Qua các chương trình, chúng tôi có thêm cơ hội giao lưu và giới thiệu văn hóa Thái đến người dân, du khách.

Câu lạc bộ Văn hóa Thái Tổ 4 Chậu Cọ, phường Chiềng Cơi biểu diễn điệu múa quạt

Phố đi bộ Sơn La được tổ chức định kỳ 2 lần/tháng, vào tối thứ bảy. Việc mở thêm không gian biểu diễn giúp các đội văn nghệ cơ sở có điều kiện giới thiệu những tiết mục đã được tập luyện, đồng thời đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với người dân và du khách.

Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, khẳng định: Việc duy trì các câu lạc bộ, đội văn nghệ quần chúng và mở rộng không gian biểu diễn là giải pháp thiết thực để phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Tỉnh tiếp tục khuyến khích các địa phương duy trì hoạt động văn hóa ở cơ sở, tạo điều kiện để các câu lạc bộ giao lưu, biểu diễn, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.

Du khách học điệu múa khèn của đồng bào dân tộc Mông

Từ những buổi tập nơi bản làng đến những sân khấu giao lưu rực rỡ sắc màu, những câu hát, điệu múa, tiếng trống, tiếng khèn tiếp tục được duy trì trong đời sống cộng đồng. Qua đó, văn hóa truyền thống được trao truyền giữa các thế hệ và có thêm không gian để phát huy trong đời sống hôm nay.

Nguyễn Trang