Làm báo - truyền thông thời AI (Bài 3): Phát triển cùng AI

Ảnh minh họa: ictvietnam.vn

Đổi mới công nghệ phải đi cùng trách nhiệm nghề nghiệp và đạo đức báo chí

PV: Theo ông, đâu là những yêu cầu đặt ra đối với người làm báo khi ứng dụng AI để vừa phát huy lợi ích của công nghệ, vừa giữ vững các nguyên tắc nghề nghiệp và đạo đức báo chí?

Ông Lê Văn Nam:

Công nghệ số và đặc biệt là AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động báo chí. Người làm báo hiện nay không chỉ viết tin, bài mà còn phải thành thạo nhiều kỹ năng như quay video, dựng hình, xử lý dữ liệu hay khai thác mạng xã hội. Công nghệ giúp tác phẩm báo chí sinh động hơn, lan tỏa nhanh hơn và đến gần độc giả hơn.

Tuy nhiên, đi cùng tốc độ là áp lực cạnh tranh khốc liệt về thông tin. Trong môi trường số, khi tin giả, thông tin sai lệch xuất hiện ngày càng nhiều, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Công chúng cần những nguồn tin chính xác, khách quan và có trách nhiệm để định hướng nhận thức. Mỗi nhà báo phải là người “gác cổng thông tin”, cẩn trọng trong kiểm chứng, tỉnh táo trước những thông tin chưa xác thực và tuyệt đối không chạy theo xu hướng giật gân để câu lượt xem.

Làm báo trong thời đại AI đòi hỏi sự nhanh nhạy mà không dễ dãi. AI có thể tạo ra nội dung nhanh chóng, song không thể thay thế vai trò kiểm chứng và trách nhiệm của người làm báo. Một thông tin thiếu kiểm chứng có thể gây tác động tiêu cực tới dư luận và làm giảm niềm tin của công chúng đối với báo chí. Bởi vậy, trách nhiệm xã hội của người làm báo luôn phải đặt lên hàng đầu trong mỗi tác phẩm báo chí.

Giữa “biển thông tin” hỗn độn, báo chí chính thống vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Những bài viết có chiều sâu, những phóng sự chân thực hay các tác phẩm giàu tính nhân văn luôn tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ. Công nghệ sẽ tiếp tục phát triển, phương thức làm báo sẽ còn thay đổi nhưng giá trị cốt lõi của báo chí vẫn không đổi, đó là phụng sự đất nước, phục vụ Nhân dân. Giữ vững đạo đức, trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo chính là nền tảng để báo chí phát triển bền vững và giữ trọn niềm tin trong lòng công chúng.

Ứng dụng công nghệ là xu thế tất yếu để nâng cao hiệu quả làm báo

PV: Theo ông, việc ứng dụng AI và công nghệ số đang tạo ra những chuyển biến như thế nào trong hoạt động của cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa?

Ông Nguyễn Huy Long:

Ứng dụng AI và công nghệ số đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong toàn bộ quá trình làm báo, từ khâu thu thập, xử lý thông tin, sản xuất nội dung đến phương thức đưa thông tin đến công chúng. Đây không chỉ là sự thay đổi về công cụ tác nghiệp, mà sâu xa hơn là sự thay đổi trong tư duy tổ chức sản xuất báo chí.

Sau 1 năm hợp nhất, Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa đã tập trung xây dựng mô hình cơ quan báo chí đa nền tảng, từng bước đổi mới quy trình sản xuất theo hướng hội tụ, liên thông giữa báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử và các nền tảng số. Việc ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn thời gian xử lý thông tin, tăng khả năng phối hợp giữa các bộ phận, đồng thời tạo ra những sản phẩm phù hợp hơn với thói quen tiếp nhận mới của công chúng.

Hiệu quả bước đầu thể hiện rõ trên môi trường số. Báo Thanh Hóa điện tử đạt khoảng 17 triệu lượt truy cập; Facebook Truyền hình Thanh Hóa đạt hơn 161 triệu lượt xem; TikTok Truyền hình Thanh Hóa đạt hơn 125 triệu lượt xem; YouTube Truyền hình Thanh Hóa đạt hơn 15 triệu lượt xem... Sự phát triển của các nền tảng số cho thấy nội dung báo chí địa phương đã mở rộng không gian tiếp cận, vượt ra khỏi giới hạn của phương thức truyền thống, đưa thông tin chính thống đến công chúng nhanh hơn, rộng hơn. Chúng tôi xác định AI là công cụ hỗ trợ để nâng cao năng suất, không thay thế vai trò của nhà báo. Trong thời đại công nghệ, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn là khả năng phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin, phân tích chiều sâu và phản ánh trung thực đời sống xã hội.

Đối với một cơ quan báo chí địa phương, ứng dụng công nghệ còn là cách để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, bởi công nghệ giúp thông tin đến với người dân nhanh hơn, nhưng yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nội dung và sự gần gũi với đời sống. Báo chí địa phương có lợi thế riêng là sự am hiểu địa bàn, hiểu nhu cầu của công chúng và khả năng tạo dựng niềm tin bằng những thông tin thiết thực, chính xác. Mục tiêu của Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa không phải là chạy theo công nghệ, mà là làm chủ công nghệ để nâng cao chất lượng báo chí. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất đa nền tảng, nâng cao năng lực số cho đội ngũ và ứng dụng AI một cách phù hợp, hiệu quả, nhằm giữ vững giá trị cốt lõi của báo chí trong môi trường truyền thông mới.

Dùng AI một cách có trách nhiệm

PV: Theo bà, sự phát triển của AI đang đặt ra những yêu cầu mới như thế nào đối với việc đào tạo nguồn nhân lực báo chí, truyền thông?

PGS.TS Lương Thị Kim Phượng:

AI đang làm thay đổi mạnh mẽ lĩnh vực báo chí, truyền thông, vì vậy yêu cầu đặt ra đối với công tác đào tạo hiện nay không chỉ là giúp sinh viên biết sử dụng công nghệ mà còn phải sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.

Tại Khoa Kỹ thuật, Công nghệ và Truyền thông, Trường Đại học Hồng Đức, chúng tôi xác định AI là công cụ hỗ trợ chứ không phải là sự thay thế người làm truyền thông. Bên cạnh việc trang bị kỹ năng ứng dụng AI trong tìm kiếm thông tin, sản xuất nội dung và làm việc trên môi trường số, nhà trường đặc biệt chú trọng rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng kiểm chứng thông tin và đạo đức nghề nghiệp.

Trong bối cảnh AI có thể tạo ra nội dung trong thời gian ngắn, người làm truyền thông càng phải biết đánh giá độ tin cậy của thông tin, không phụ thuộc vào công nghệ và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm của mình. Mục tiêu của đào tạo không phải giúp sinh viên cạnh tranh với AI mà là đào tạo những người làm truyền thông có đủ năng lực để làm chủ AI, sử dụng AI hiệu quả, đồng thời giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp, tính trung thực và trách nhiệm xã hội.

Vân Anh (thực hiện)