Lạc Sơn gìn giữ Mo Mường

Câu lạc bộ Mo Mường Lạc Sơn quy tụ những nghệ nhân tâm huyết bảo tồn và phát huy giá trị di sản Mo Mường.

Theo nghệ nhân Bùi Văn Minh - Chủ nhiệm CLB Mo Mường Lạc Sơn, Mo Mường là DSVH phi vật thể đặc sắc của dân tộc Mường. Thông qua hệ thống lời mo, nghi lễ và thực hành gắn với các chu kỳ đời người, đặc biệt là nghi lễ tang ma, Mo Mường phản ánh sâu sắc quan niệm của người Mường về vũ trụ, con người, tổ tiên và mối quan hệ giữa cõi sống - cõi thiêng. Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, Mo Mường còn là kho tàng tri thức dân gian quý giá, chứa đựng lịch sử tộc người, luật tục, đạo lý làm người và nghệ thuật ngôn từ dân gian đặc sắc. Với tính hệ thống, chiều sâu nhân văn và giá trị khoa học cao, Mo Mường được các nhà nghiên cứu đánh giá là loại hình diễn xướng - nghi lễ tiêu biểu, cần được bảo tồn, trao truyền và phát huy đúng bản chất văn hóa.

Được thành lập từ năm 2019, CLB Mo Mường Lạc Sơn từng bước khẳng định vai trò là hạt nhân nòng cốt trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị DSVH phi vật thể. Hiện CLB có trên 50 hội viên với thành phần đa dạng, bao gồm: Các nghệ nhân Mo Mường, nhà khoa học, nhà nghiên cứu và những người yêu mến, gắn bó với di sản trên địa bàn cùng một số xã thuộc vùng Mường Vang, như: Thượng Cốc, Đại Đồng, Quyết Thắng...

Một trong những đóng góp nổi bật của CLB là việc duy trì thực hành di sản trong đời sống cộng đồng. Các nghệ nhân, hội viên CLB thường xuyên thực hành các nghi lễ Mo Mường trong tang lễ và các nghi lễ cầu sức khỏe, cầu an lành cho Nhân dân. Bình quân hàng năm, các thành viên CLB thực hiện khoảng 4.000 nghi lễ, góp phần ổn định đời sống tinh thần, giữ gìn các giá trị đạo đức, nhân văn truyền thống của cộng đồng người Mường.

Song song với thực hành di sản, CLB tích cực tham gia nghiên cứu, sưu tầm và tư liệu hóa các giá trị Mo Mường; phối hợp với Viện Nghiên cứu Âm nhạc guốc gia và cơ quan chuyên môn của tỉnh tham gia xây dựng Hồ sơ Quốc gia Mo Mường trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, đệ trình UNESCO ghi danh trong danh sách DSVH phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp. Trong quá trình thực hiện, CLB tổ chức ghi hình các nghi lễ Mo Mường tại một đám tang thực tế ở xã Thượng Cốc; tập hợp hơn 40 túi khót (là những vật thiêng bằng đá, đồng, nanh thú, sừng thú... có trong vật dụng làm lễ của thầy mo) phục vụ công tác lập hồ sơ khoa học. Hai hội viên của CLB là Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh và Nghệ nhân Ưu tú Bùi Huy Vọng được mời tham luận tại Hội thảo quốc tế về Mo Mường.

Thầy mo thực hành nghi lễ đánh bắt cá ở khúc sông cấm Khoang Khạ tại lễ hội Đền Trường Khạ - xã Lạc Sơn.

Ngoài hoạt động chuyên môn, CLB tích cực tham gia các hoạt động xã hội, hỗ trợ phục dựng đền Áng Ka và khôi phục Lễ hội dân gian đền Áng Ka - xã Quyết Thắng; sưu tầm, xây dựng kịch bản phục dựng nhiều lễ hội dân gian khác. Nhiều hội viên trong CLB trực tiếp tham gia điều tra, sưu tầm tư liệu, viết hồ sơ khoa học, phục dựng và làm chủ tế trong các lễ hội dân gian tiêu biểu của dân tộc Mường, như: Lễ hội Trường Khạ - xã Lạc Sơn, Lễ hội Đình Khói - xã Đại Đồng... Qua đó góp phần khôi phục không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và nâng cao nhận thức của Nhân dân về giá trị di sản.

Đến nay, CLB có 1 hội viên được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân và 5 hội viên được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Các nghệ nhân không chỉ là những người nắm giữ tri thức văn hóa truyền thống mà còn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng, giúp các gia đình vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống trong những thời điểm quan trọng.

Đồng chí Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch UBND xã khẳng định: CLB Mo Mường Lạc Sơn trở thành “ngôi nhà chung” quy tụ nghệ nhân, nhà nghiên cứu và những người tâm huyết, trực tiếp tham gia thực hành, trao truyền và lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Mường. Với sự quan tâm, tạo điều kiện của chính quyền địa phương, CLB nỗ lực trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ, tăng cường kết nối với các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý văn hóa; đẩy mạnh số hóa tư liệu, phát huy giá trị tích cực của Mo Mường.

Bùi Minh