LẠC GIỮA LÀN KHÓI - Bài cuối: Khoảng trời không khói thuốc

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh tổ chức hội nghị tập huấn cho cán bộ tham gia hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh. Ảnh: DANH THÀNH

Gia đình - nơi giữ con từ những điều nhỏ

Trở lại nhà anh Phạm Đăng Khoa, ngụ ấp Kênh 1, xã Đông Thái sau gần 2 tuần, ở góc bàn, cạnh chiếc gạt tàn là bình trà đã nguội, một hộp kẹo cao su và vài gói hạt hướng dương. Những thứ bình thường ấy giờ trở thành “người bạn” của anh mỗi khi cơn thèm thuốc kéo đến. Lấy viên kẹo cao su mời chúng tôi, anh Khoa nói: “Tôi đang tập hút ít lại. Trước đây, mỗi ngày khoảng 10 điếu, giờ còn chừng 4 điếu. Có hôm bận làm thì hút ít hơn. Mỗi lần thèm thuốc lá, tôi cố chần chừ thêm chút hoặc nhai kẹo cao su cho qua cơn”.

Ngồi cạnh con trai, bà P.T.B rót thêm tách trà. Sau nhiều lần Khoa bỏ thuốc lá không thành, bà B không còn nóng ruột như trước mà chọn kiên nhẫn đồng hành cùng con. “Có lúc nó bứt rứt lắm, đi tới đi lui ngoài sân. Tôi biết nó đang thèm thuốc nên pha bình trà, mua ít trái cây hoặc tìm chuyện nói để nó quên đi”, bà B vừa nói vừa đẩy gói hạt hướng dương về phía con trai.

Ở ấp Xẻo Nhàu B, xã Tân Thạnh, bà Nguyễn Thị Hồng cũng đang tiếp sức cho con trai là anh Lê Văn Mi trong những ngày giảm thuốc. Từ ngày biết Mi quyết tâm cai thuốc lá, bà luôn mua sẵn trái cây hoặc làm những món bánh con thích. Mỗi khi “buồn miệng”, Mi lại lấy ra ăn thay vì châm một điếu thuốc. “Có bữa nó đi tiệc, tôi dặn đừng hút lại. Bỏ ngay thì khó, nhưng giảm được chút nào hay chút đó”, bà Hồng nói, mắt vẫn dõi theo con trai đang loay hoay sửa chiếc xe trước sân.

Vai trò của gia đình trong việc quan sát, nhắc nhở và giáo dục con em vẫn luôn là “hàng rào” đầu tiên trước khói thuốc. Chị L.T.N, ngụ xã An Biên vẫn nhớ như in lần phát hiện con trai học lớp 3 lén hút thuốc. Hôm dọn phòng, chị vô tình thấy vài đầu lọc thuốc giấu sau góc tủ. Hỏi mãi, cậu bé mới lí nhí nhận đã hút thử theo bạn. “Tôi với chồng không đánh con. Chúng tôi nói chuyện, giải thích vì sao thuốc lá có hại rồi để ý con nhiều hơn. May là phát hiện sớm nên cháu bỏ được ngay”, chị N kể. Từ lần ấy, chị N quan sát con nhiều hơn để kịp nhận ra những thay đổi rất nhỏ và ngăn bước con không lạc sâu vào làn khói thuốc.

Gia đình chị Huỳnh Thị Trúc, cùng ngụ ấp Xẻo Nhàu B, xã Tân Thạnh, chọn giữ con tránh xa thuốc lá ngay từ nhỏ. Ánh mắt dõi theo 2 con trai đang loay hoay dọn lại góc học tập, chị Trúc cười: “2 con đang học trung học phổ thông. Từ hồi học tiểu học, tôi đã nhắc đừng thử thuốc lá vì rất dễ nghiện. Thấy cha nó không hút nên các con cũng dễ nghe hơn”.

Ngoài những lời nhắc thường ngày, vợ chồng chị Trúc còn khuyến khích 2 con tham gia thể thao, hoạt động của trường sau giờ học. Mùa hè, các em được về quê thăm ông bà, phụ giúp cha mẹ việc nhà và ngoài vuông tôm. Chị Trúc bảo, tụi nhỏ bận học, bận đá bóng, phụ việc nhà thì cũng ít thời gian la cà, không bị cuốn theo những lời rủ rê hay tò mò thử thuốc lá. Chồng chị ít khi nói về thuốc lá, nhưng việc chưa từng cầm điếu thuốc trên tay lại trở thành bài học gần gũi nhất với 2 con.

Đừng để khói thuốc chạm tuổi xanh

Cùng với gia đình, nhà trường được xem là môi trường quan trọng góp phần hình thành nhận thức, lối sống và hành vi của học sinh. Vì vậy, nhiều trường học quan tâm xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, không khói thuốc. Trước kỳ nghỉ hè, chúng tôi đến Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trung học phổ thông An Giang 1 trong một buổi chào cờ đầu tuần. Sau những nội dung về học tập và rèn luyện, thầy cô dành ít phút nhắc lại câu chuyện tưởng đã quen nhưng chưa bao giờ cũ: Nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử. Bí thư Đoàn trường Danh Đồng cho biết, trường còn tổ chức cho cán bộ, giáo viên và học sinh ký cam kết không hút thuốc lá, không sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường. “Điều chúng tôi hướng đến không chỉ là ngăn học sinh hút thuốc mà quan trọng hơn là giúp các em hiểu vì sao cần tránh xa thuốc lá, nhất là thuốc lá điện tử”, thầy Danh Đồng nói.

Để làm được điều đó, nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá được lồng ghép vào sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động Đoàn và các buổi ngoại khóa. Học sinh được hướng dẫn cách nhận diện thuốc lá điện tử, kỹ năng từ chối khi bị bạn bè rủ rê và hiểu rõ những tác hại của nicotine đối với sức khỏe. Ngoài giờ ở trường, nhiều học sinh mang câu chuyện về tác hại của thuốc lá kể với cha mẹ, nhắc người thân không hút thuốc trong nhà hoặc chia sẻ với bạn bè. Những cuộc trò chuyện rất nhỏ ấy đang nối dài thông điệp về môi trường sống không khói thuốc.

Tinh thần ấy cũng được các tổ chức Đoàn trong tỉnh duy trì bằng nhiều hoạt động dành cho thanh thiếu niên. Theo Phó Bí thư Thường trực Tỉnh đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Thị Phương Hồng, thời gian qua, bên cạnh tuyên truyền tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử qua các diễn đàn, chuyên đề và mạng xã hội, tổ chức Đoàn còn tạo nhiều sân chơi văn hóa, thể thao, tình nguyện để thanh thiếu niên rèn luyện kỹ năng, phát triển bản thân và tránh xa những cám dỗ. Khi có môi trường tích cực để học tập, vui chơi, cống hiến và khẳng định bản thân, các em sẽ có thêm bản lĩnh để từ chối những cám dỗ trong cuộc sống. “Thời gian tới, Tỉnh đoàn duy trì và nhân rộng các mô hình, hoạt động tạo môi trường tích cực để thanh thiếu niên học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện. Chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng tổ chức các hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức cho đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử”, chị Thị Phương Hồng cho biết.

Phát biểu tại lễ mít tinh Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nguyễn Thị Minh Thúy cho rằng, thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine đang ngày càng len lỏi vào đời sống thanh thiếu niên bằng nhiều hình thức tinh vi. Vì vậy, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được thực hiện đồng bộ từ tuyên truyền, giáo dục đến quản lý, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo quy định.

Cộng đồng cùng mở lối

Sáng sớm cuối tháng 5, hàng trăm đoàn viên, thanh niên, cán bộ y tế, lực lượng vũ trang và đông đảo người dân phường Rạch Giá tham gia lễ mít tinh Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá. Sau buổi lễ, đoàn xe diễu hành lăn bánh qua các tuyến đường trung tâm để tuyên truyền, nhắc người dân về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử.

Những hoạt động ấy cũng là một phần trong nỗ lực lâu dài mà ngành y tế cùng các sở, ngành và địa phương đang triển khai nhằm giảm tác hại của thuốc lá đối với cộng đồng. Mới đây, tại lớp tập huấn do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh tổ chức, cán bộ y tế, giáo viên và cộng tác viên truyền thông cùng trao đổi về kỹ năng nhận diện thuốc lá điện tử, cách truyền thông và hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện. Lật giở cuốn sổ ghi chép dày kín chữ, chị Ngô Thị Tươi - cộng tác viên truyền thông sức khỏe của Sở Dân tộc và Tôn giáo cho biết, sau mỗi buổi tập huấn, chị lại có thêm kiến thức để tuyên truyền cho người dân ở địa phương. “Trước đây nhiều người cứ nghĩ thuốc lá điện tử ít hại hơn thuốc lá thường. Đi tập huấn rồi mới hiểu mức độ nguy hiểm của nó, nhất là với thanh thiếu niên. Mình hiểu đúng thì mới nói đúng để người dân phòng tránh”, chị Tươi vừa ghi chép vừa nói.

Những lớp tập huấn như thế đang chuẩn bị thêm nhiều “cánh tay nối dài” cho công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá ở cơ sở. Phó Giám đốc Sở Y tế Chung Tấn Thịnh cho biết, cùng với việc thực hiện nghiêm Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ngành y tế tỉnh tiếp tục phối hợp các ngành, địa phương xây dựng môi trường học tập, làm việc và cơ sở y tế không khói thuốc. Các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, kinh tế và môi trường sẽ được đẩy mạnh.

Đi qua những mái nhà, sân trường và các hoạt động ngoài cộng đồng, chúng tôi nhận ra rằng vẫn cần thêm nhiều bàn tay cùng góp sức để mở thêm những lối đi giúp người trẻ tránh xa khói thuốc. Những lối đi ấy có thể bắt đầu từ lời nhắc của cha mẹ, một bài học ở trường hay sự đồng hành của cả cộng đồng.

Chiều hè lặng gió, 2 cậu con trai của chị Trúc vừa đá bóng với nhóm bạn trong xóm trở về, liền chạy vào bếp xin mẹ ly nước mát. Chị Trúc đang xới cơm, còn chồng chị chuẩn bị đồ nghề ra vuông bắt tôm sú. Căn nhà ấm lên bởi tiếng nói cười và mùi cơm vừa chín. Ngoài hiên, bầu trời cuối ngày vẫn xanh trong. Có lẽ, khoảng trời không khói thuốc luôn bắt đầu từ một mái nhà như thế.

Để người trẻ tránh xa khói thuốc

- Đối với phụ huynh: Hãy dành thời gian lắng nghe, quan sát các dấu hiệu bất thường và chủ động giáo dục con em về tác hại thực sự của thuốc lá điện tử thay vì chỉ cấm đoán.

- Đối với học sinh, sinh viên: Đừng để bị đánh lừa bởi những mùi hương hấp dẫn hay những lời quảng cáo “không gây hại”.

- Đối với nhà trường và cộng đồng: Cần tăng cường xây dựng môi trường không khói thuốc và đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền thực chất, trực diện về vấn đề này.

(Nguồn: Trang thông tin điện tử CDC An Giang)

TÚ LY - DANH THÀNH