LẠC GIỮA LÀN KHÓI - Bài 2: Đường ra không dễ

Hút thuốc trở thành một thói quen khó từ bỏ của nhiều người trẻ. Ảnh: DANH THÀNH

Những lần bỏ dở

Nắng đầu ngày vừa chiếu xuống khoảng sân nhà. Dọn xong vài vật dụng trước hiên, anh Khoa ngồi xuống chiếc ghế đá quen thuộc, bật lửa châm thuốc. Với anh, đó gần như là việc đầu tiên sau khi thức dậy. Anh Khoa cho biết, anh hút từ năm 16 tuổi, từ những lần tập hút cùng bạn bè sau giờ học. Hơn 10 năm qua, điếu thuốc gần như có mặt trong mọi nhịp sinh hoạt của anh: Vừa thức dậy, sau bữa cơm hay mỗi lần nghỉ tay.

Sau những cơn ho kéo dài và những lần nghe người thân khuyên nhủ, anh Khoa đã ít nhất 3 lần quyết tâm cai thuốc, nhưng lần nào cũng dang dở. Có lần anh bỏ được gần nửa tháng rồi hút lại sau một buổi gặp bạn. Có lần anh cố gắng giảm dần số điếu mỗi ngày, nhưng chỉ hơn 1 tháng lại quay về như cũ. Lần quyết tâm nhất là thời gian anh đi làm cho một doanh nghiệp du lịch ở Phú Quốc. “Xa nhà, đổi môi trường sống, tôi tưởng đó sẽ là cơ hội để dứt hẳn thuốc lá. Thế nhưng, chỉ sau vài ngày làm việc căng thẳng, cảm giác bứt rứt, mất tập trung khiến tôi lại tìm mua 1 gói thuốc”, anh Khoa nói rồi cúi xuống dụi tàn thuốc vào chiếc gạt tàn đã sẫm màu.

Anh Khoa từng nghĩ chỉ cần rời khỏi những cuộc gặp bạn bè quen thuộc là sẽ bỏ được thuốc lá. Nhưng giờ anh nhận ra, điều níu anh không phải là những lời rủ rê mà là cơn thèm thuốc sau mỗi lần anh cố gắng từ bỏ. Ngắt lời vài giây, anh Khoa châm điếu thuốc mới rồi nói tiếp: “Tôi cứ tưởng bỏ thuốc chỉ cần muốn làm là được, nhưng đến lúc làm thật mới thấy khó. Thiếu thuốc lá là thấy trong người bứt rứt, khó chịu, nhiều lúc tôi không muốn làm gì, đầu óc cứ nghĩ tới điếu thuốc. Cuối cùng, tôi tự nhủ hút một điếu rồi mai bỏ tiếp, nhưng lần nào cũng quay về như cũ”.

Ngồi trong nhà, bà P.T.B - mẹ anh Khoa thỉnh thoảng đưa mắt nhìn con trai đang rít từng hơi thuốc. Hình ảnh ấy đã quá quen thuộc suốt nhiều năm qua. Bà B kể, mỗi lần thấy Khoa cai thuốc, cả nhà lại nuôi một chút hy vọng. Có gói thuốc lá mới mua còn để dở nhiều ngày, bà đem cất vào một góc, nghĩ rằng lần này con trai mình sẽ bỏ được thật, nhưng niềm vui ấy thường không kéo dài. Vài tuần sau, anh Khoa lại bước vào nhà với một gói thuốc lá mới trong túi quần như chưa từng có những ngày ngừng hút. Nhắc con vài câu xong, bà B quay sang chúng tôi nói nhỏ: “Tôi không rầy nhiều. Nó lớn rồi, tôi chỉ mong nó bỏ được thuốc lá để giữ sức khỏe”.

Điều gì níu người hút?

Mặt trời đứng bóng cũng là lúc chúng tôi rời nhà anh Khoa. Con đường phía trước mở ra nhiều điểm dừng khác nhau, nơi điếu thuốc vẫn xuất hiện như một thói quen hằng ngày trong tiệm sửa xe, ở quán cà phê và cả trên những chuyến biển dài ngày giữa mênh mông sóng nước. Không gian khác nhau, nhưng chúng tôi gặp cùng một câu chuyện: Biết thuốc lá có hại, nhưng nhiều người chưa thể dừng lại. Đằng sau sự giằng co ấy dường như còn có một lực kéo vô hình giữ người hút với làn khói.

Đầu buổi chiều, tiệm sửa xe của anh Bùi Công Định ở phường Vĩnh Thông vẫn còn rộn tiếng máy nổ. Mỗi khi sửa xong một chiếc xe, anh Định tìm đến gói thuốc trong túi áo. Điếu thuốc được châm lên giữa quãng nghỉ ngắn ngủi ấy. “Tôi cũng nhiều lần muốn bỏ, vì biết thuốc lá gây hại cho sức khỏe, nhưng không lâu lại hút. Có hôm đang sửa xe mà hết thuốc, trong người cứ bồn chồn, làm việc không yên...”, anh Định nói.

Rời tiệm sửa xe, chúng tôi tiếp tục tìm đến những không gian quen thuộc của người trẻ. Tại một quán cà phê ở khu vực trung tâm phường Long Xuyên, nhóm sinh viên ngồi trò chuyện sau giờ học cuối buổi chiều. Trong câu chuyện của các bạn trẻ, thuốc lá vẫn là chủ đề được nhắc đến như một điều khá quen thuộc. C.S.K - sinh viên năm hai Trường Đại học An Giang kể, có những hôm học bài đến khuya hoặc gần kỳ thi, K lại tìm đến thuốc lá. Nhìn gói thuốc để trên bàn, K cười ngượng nói: “Không hút thuốc, tôi không tập trung được. Hút xong thấy đầu óc tỉnh táo hơn một chút, rồi thành quen lúc nào không biết. Khi đó, tôi mới nhận ra mình đã phụ thuộc vào nó”.

Ngoài khơi xa, con tàu tạm nghỉ theo con nước. Vài ngư dân ngồi tựa mạn tàu, chuyền tay nhau điếu thuốc giữa tiếng sóng vỗ và mùi gió mặn. Anh Trần Vĩnh Hòa (25 tuổi), ngụ xã Bình An châm điếu thuốc sau nhiều giờ kéo lưới liên tục. Anh Hòa cho biết: “Tôi hút thuốc từ năm 19 tuổi. Bây giờ muốn bỏ không dễ, cứ lên tàu là mang theo vài gói thuốc. Không có thuốc lá, tôi thấy thiếu thiếu”. Theo anh Hòa, mỗi chuyến biển thường kéo dài nhiều ngày, có khi vài tuần. Những đêm thức trắng canh lưới, kéo cá, điếu thuốc dần trở thành “người bạn” của nhiều ngư dân. “Anh em trên tàu vẫn nghĩ hút 1 điếu sẽ tỉnh táo, đỡ buồn ngủ hơn để làm việc”, anh Hòa nói.

Khi nicotine âm thầm tạo sự lệ thuộc

Từ đất liền đến ngoài khơi, từ sinh viên đến người thợ sửa xe hay ngư dân, chúng tôi đều nghe lặp lại những lời bộc bạch gần như giống nhau. Điểm chung ở họ không còn là lý do bắt đầu hút thuốc mà là cảm giác rất khó buông xuống khi thuốc lá đã trở thành một phần trong đời sống hằng ngày. Theo thời gian, sự lệ thuộc ấy còn kéo theo những hệ lụy về sức khỏe. Điều đó hiện lên khá rõ ở anh Trọng (24 tuổi, xin không nêu họ), ngụ phường Rạch Giá. Hôm chúng tôi gặp, anh Trọng đang chơi cờ tướng với người quen tại một quán cà phê trên đường Tô Hiến Thành, phường Rạch Giá, điếu thuốc gần như không rời khỏi tay anh. Mỗi lần đi một nước cờ, anh lại rít một hơi dài. Điếu này vừa tàn, điếu khác lại được châm lửa.

2 năm trước, anh Trọng nặng gần 60kg. Bây giờ, anh còn chưa tới 50kg. Anh vẫn ăn uống bình thường, nhưng người gầy đi. Những hôm thức đến gần 2 giờ sáng, cảm giác thèm thuốc lại càng rõ. Có ngày, anh hút hơn 20 điếu. “Lúc trước có điều kiện hơn thì tôi hút 555 với Hero, giờ chuyển qua loại rẻ tiền hơn”, anh Trọng nói rồi kéo thêm một hơi thuốc. Đôi bàn tay gầy guộc với những đường gân nổi rõ siết lấy điếu thuốc.

Việc sụt gần 10kg chỉ là một trong những biểu hiện dễ nhận thấy. Điều khiến nhiều gia đình lo lắng hơn là nguy cơ mắc các bệnh lý sau nhiều năm hút thuốc lá. Bà B kể, từ khi chứng kiến một người quen phải điều trị bệnh phổi vì hút thuốc lá lâu năm, bà càng thấp thỏm mỗi lần thấy con trai bật lửa. Lúc ấy, bà lại nói một câu quen thuộc: “Ráng bỏ thuốc đi Khoa!”. Câu nói ấy được bà lặp lại suốt nhiều năm, chưa bao giờ thôi hy vọng con trai sẽ buông được điếu thuốc.

Theo các chuyên gia y tế, nguyên nhân khiến nhiều người khó từ bỏ thuốc lá nằm ở nicotine - chất gây nghiện có trong thuốc lá truyền thống và nhiều loại thuốc lá điện tử. Phân tích rõ hơn về cơ chế này, bác sĩ Trần Thế Vinh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết, khi đi vào cơ thể, nicotine nhanh chóng tác động lên vùng não tạo cảm giác hưng phấn và thư giãn. Tuy nhiên, cảm giác ấy chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Khi nồng độ nicotine giảm xuống, người hút sẽ thấy bứt rứt, khó tập trung, lo lắng hoặc mất ngủ. Để chấm dứt những cảm giác đó, họ lại tiếp tục hút thuốc. Chính vòng lặp lệ thuộc ấy khiến việc cai thuốc trở nên khó khăn hơn.

Bác sĩ Vinh cho biết, các sản phẩm thuốc lá chứa nicotine cùng nhiều hóa chất có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Đối với thanh thiếu niên, việc tiếp xúc với nicotine từ sớm có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển não bộ, làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và kiểm soát hành vi. Thuốc lá còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch và nhiều bệnh lý mạn tính khác.

Chiều đã tắt khi chúng tôi trở lại nhà anh Khoa. Anh vẫn nằm trên chiếc võng quen thuộc. Điếu thuốc trên tay chỉ còn một đoạn ngắn, anh Khoa nói: “Bỏ hẳn thì chưa được, nhưng tôi đang tập hút ít lại”. Dứt lời, anh dụi tắt điếu thuốc xuống nền gạch. Nhưng trong túi quần, gói thuốc vẫn còn đó. Con đường để bước ra khỏi làn khói với Khoa cũng như nhiều người khác, dường như vẫn còn rất dài. Và có lẽ, điều khiến họ luôn day dứt là biết rõ hút thuốc lá có hại mà vẫn chưa thể dừng lại.

Khói thuốc và những hệ lụy

- Theo đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, thuốc lá chứa hơn 7.000 chất hóa học, trong đó 69 chất được xác định nguyên nhân gây ung thư, tác động trực tiếp đến hệ hô hấp, tim mạch và nhiều cơ quan quan trọng khác.

- Mỗi năm, Việt Nam có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan thuốc lá.

- Thiệt hại kinh tế do thuốc lá ước tính 108.000 tỷ đồng/năm (tương đương 1,14% GDP), gồm chi phí điều trị y tế và tổn thất năng suất lao động.

(Nguồn: Bộ Y tế)

(Còn tiếp)

TÚ LY - DANH THÀNH