Lá chắn thép trên mặt trận không tiếng súng - Bài cuối: Bảo vệ an ninh quốc gia trong thời đại số

Từ những dấu hiệu tưởng như rất nhỏ ấy, lực lượng An ninh, Công an tỉnh Quảng Trị đã từng bước nhận diện nguy cơ, bóc gỡ các đường dây tội phạm, chuyển từ tư duy xử lý vụ việc sang chủ động phòng ngừa, xây dựng "lá chắn thép" bảo vệ an ninh quốc gia trong thời đại số.

Phát hiện đầu tiên mở ra đại án Cây xanh Công Minh

Trong ký ức của Đại tá Lê Văn Hóa, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Quảng Trị, có những chuyên án bắt đầu từ một cuộc gọi trình báo giữa đêm, có vụ án khởi nguồn từ những dấu vết trên không gian mạng. Nhưng cũng có những chuyên án được mở ra chỉ từ vài con số bất thường trong hồ sơ đầu tư công. Đại án Cây xanh Công Minh là một trường hợp như vậy.

Phát hiện đầu tiên không xuất phát từ một vụ tố giác hay hiện trường phạm tội, mà từ những dấu hiệu bất thường trong hồ sơ ba dự án trồng cây xanh sử dụng vốn ngân sách tại huyện Lệ Thủy (Quảng Bình cũ), được lực lượng An ninh Kinh tế phát hiện trong quá trình điều tra cơ bản, nắm tình hình. Đại tá Cao Ngọc Lâm, Trưởng Phòng An ninh Kinh tế (PA04), Công an tỉnh Quảng Trị cho biết, qua rà soát lĩnh vực xây dựng, đầu tư công giai đoạn 2020-2022, lực lượng PA04 xác định ba dự án này có dấu hiệu gây thất thoát hơn 1,9 tỷ đồng, liên quan hành vi có dấu hiệu của tội "Vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng". Điều đáng chú ý, những sai phạm không được phát hiện từ một vụ việc cụ thể mà qua quá trình rà soát hồ sơ, đối chiếu dự toán, thiết kế, khối lượng nghiệm thu, thanh quyết toán với thực tế thi công.

Từ ba dự án ban đầu, dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc Công an tỉnh, Chuyên án CMX2 được xác lập, giao lực lượng An ninh kinh tế phối hợp An ninh điều tra mở rộng xác minh. Kết quả điều tra tiếp tục phát hiện 18 gói thầu trồng cây xanh với tổng giá trị hơn 71 tỷ đồng có dấu hiệu gây thất thoát từ 20-30% giá trị công trình. Quá trình điều tra, lực lượng chức năng phát hiện Cây xanh Công Minh có sai phạm tại 38 tỉnh, thành phố trong cả nước.

Thượng tá Đỗ Hoài Nam, Phó Trưởng Phòng An ninh kinh tế (PA04), Công an tỉnh Quảng Trị (người trực tiếp tham gia quá trình điều tra, xác minh vụ án) cho biết, quá trình điều tra mở rộng cho thấy sai phạm không chỉ xảy ra tại Quảng Bình mà còn liên quan đến các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Cây xanh Công Minh triển khai dự án tại 38 tỉnh, thành phố trên cả nước, với tổng số tiền sai phạm hơn 620 tỷ đồng. Trước quy mô đặc biệt lớn và tính chất phức tạp của vụ án, Công an tỉnh Quảng Bình đã báo cáo lên Bộ và Bộ trưởng Bộ Công an giao Cục An ninh điều tra chủ trì thụ lý, mở rộng điều tra trên phạm vi toàn quốc.

Riêng tại Quảng Bình, Cơ quan điều tra xác định hơn 40 dự án có liên quan, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước hơn 51 tỷ đồng. Đến nay, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Quảng Trị đã khởi tố vụ án, khởi tố 42 bị can để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Lực lượng An ninh Công an tỉnh Quảng Trị triệt phá Chuyên án PC198 về đường dây chế tạo, mua bán trái phép vũ khí quân dụng trên không gian mạng; thu giữ hơn một tấn linh kiện súng, 56 khẩu súng và hơn 2.000 viên đạn chì, khởi tố 3 bị can. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

Đại tá Lê Văn Hóa, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Quảng Trị thông tin thêm, giá trị lớn nhất của vụ án không chỉ nằm ở việc xử lý các sai phạm, mà còn khẳng định hiệu quả của công tác điều tra cơ bản và phương châm chủ động phòng ngừa từ sớm. Từ một dấu hiệu nhỏ trong hồ sơ đầu tư công, lực lượng An ninh đã nhận diện nguy cơ, mở rộng xác minh, từng bước làm rõ phương thức sai phạm. Đó cũng là yêu cầu của công tác bảo vệ an ninh kinh tế trong tình hình mới: phát hiện từ gốc, phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để những nguy cơ tiềm ẩn trở thành hậu quả lớn.

Cuộc chiến không tiếng súng

Nếu chuyên án Cây xanh Công Minh bắt đầu từ những con số bất thường trong hồ sơ đầu tư công, thì nhiều chuyên án gần đây lại khởi nguồn từ những "dấu vết vô hình" trên không gian mạng. Đó là mặt trận mới của công tác bảo vệ an ninh quốc gia, nơi "hiện trường" không còn là một địa điểm cụ thể mà tồn tại trong dữ liệu điện tử, hệ thống máy chủ, tài khoản mạng xã hội và những dòng tiền luân chuyển qua nhiều quốc gia.

Đại tá Võ Nam Cường, Trưởng Phòng An ninh điều tra (PA09), Công an tỉnh Quảng Trị cho biết, trong các vụ án công nghệ cao, mỗi địa chỉ IP, giao dịch ngân hàng bất thường, tài khoản ảo hay ví tiền điện tử xuất hiện rồi nhanh chóng biến mất đều có thể trở thành mắt xích để lần theo hành vi phạm tội.

Theo Đại tá Lê Văn Hóa, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Quảng Trị, sự phát triển của khoa học - công nghệ đã làm thay đổi căn bản phương thức hoạt động của tội phạm. Không gian mạng trở thành môi trường để các đối tượng lừa đảo, đánh bạc, rửa tiền, mua bán dữ liệu cá nhân; nhiều tổ chức tội phạm xuyên quốc gia vận hành như những "doanh nghiệp", với các bộ phận kỹ thuật, quản trị dữ liệu, điều phối dòng tiền và che giấu dấu vết điện tử.

Thượng tá Trần Anh Tuấn, Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao nêu rõ, đấu tranh với tội phạm công nghệ cao không còn bắt đầu từ hiện trường mà từ dữ liệu. Mỗi địa chỉ IP, tài khoản, giao dịch hay nhật ký điện tử chỉ là một mảnh ghép, nhưng khi được phân tích và kết nối đúng phương pháp sẽ giúp tái hiện toàn bộ phương thức hoạt động của tổ chức tội phạm. Nếu trước đây điều tra viên đi tìm dấu chân ngoài hiện trường thì hôm nay phải lần tìm dấu vết trong dữ liệu - nơi những chứng cứ điện tử sẽ "lên tiếng" khi được giải mã bằng nghiệp vụ và công nghệ.

Trước sự thay đổi nhanh chóng của tội phạm, lực lượng An ninh, Công an tỉnh Quảng Trị đã chuyển mạnh từ tư duy xử lý vụ việc sang "An ninh chủ động, phát hiện từ sớm, xử lý từ xa", tập trung nhận diện nguy cơ ngay từ khi mới hình thành; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao năng lực điều tra số, phân tích dữ liệu và truy vết trên không gian mạng. Giai đoạn 2023-2026, các chuyên án lớn như LĐA1, QT326, NC925, PC198 và ASM cho thấy sự thay đổi rõ nét trong phương thức tác chiến. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc bắt giữ các đối tượng mà còn bóc tách toàn bộ mô hình vận hành của các tổ chức tội phạm, nhận diện phương thức, thủ đoạn mới để chủ động cảnh báo, phòng ngừa và đi trước tội phạm một bước.

"Lá chắn thép" của thời đại số

Phía sau mỗi chiến công là một quá trình chuyển mình mạnh mẽ của lực lượng An ninh trước sự thay đổi từng ngày của tội phạm. Nếu trước đây người cán bộ điều tra chủ yếu dựa vào kinh nghiệm nghiệp vụ, hồ sơ, lời khai và dấu vết hiện trường thì hôm nay họ phải làm chủ cả một "thế giới dữ liệu". Một địa chỉ IP, một giao dịch điện tử, một tài khoản ảo hay một thuật toán bất thường đều có thể trở thành manh mối để nhận diện nguy cơ.

Theo Đại tá Lê Văn Hóa, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Quảng Trị, người chiến sĩ An ninh trong thời đại số không chỉ cần bản lĩnh chính trị và kinh nghiệm nghiệp vụ mà còn phải làm chủ công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, tiền điện tử cùng những phương thức mà tội phạm đang lợi dụng. Quan trọng hơn, công tác bảo vệ an ninh phải chuyển mạnh từ tư duy xử lý vụ việc sang chủ động nhận diện nguy cơ, phát hiện từ sớm, phòng ngừa từ xa và ngăn chặn ngay từ khi hành vi phạm tội mới manh nha hình thành.

Thiếu tướng Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị cho rằng, các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia đang thay đổi nhanh chóng cả về phương thức, phạm vi và mức độ nguy hiểm khi không gian mạng trở thành một mặt trận mới. Trước yêu cầu đó, lực lượng An ninh phải luôn giữ vững bản lĩnh chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, làm chủ khoa học - công nghệ, chủ động dự báo, phát hiện từ sớm những nguy cơ mới nảy sinh trong quá trình phát triển kinh tế số, xã hội số; góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Thiếu tướng Nguyễn Thanh Liêm tin tưởng, với truyền thống 80 năm vẻ vang cùng quyết tâm đổi mới, sáng tạo, lực lượng An ninh, Công an tỉnh Quảng Trị tiếp tục lập nhiều chiến công mới, xứng đáng là lực lượng nòng cốt trên mặt trận bảo vệ an ninh quốc gia, góp phần xây dựng tỉnh Quảng Trị phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Lực lượng An ninh Công an tỉnh Quảng Trị triệt phá Chuyên án PC198 về đường dây chế tạo, mua bán trái phép vũ khí quân dụng trên không gian mạng; thu giữ hơn một tấn linh kiện súng, 56 khẩu súng và hơn 2.000 viên đạn chì, khởi tố 3 bị can. Ảnh: Nguyên Linh/TTXVN

"Lá chắn thép" của thời đại số không được tạo nên từ những công trình hữu hình, mà được tôi luyện từ bản lĩnh chính trị, trí tuệ, trình độ nghiệp vụ và khả năng làm chủ khoa học - công nghệ của người chiến sĩ An ninh nhân dân. Trên mặt trận không tiếng súng của thế kỷ XXI, họ vẫn âm thầm đi trước một bước, nhận diện nguy cơ khi chúng còn là những tín hiệu nhỏ nhất trong dữ liệu, vô hiệu hóa tội phạm trước khi hậu quả xảy ra và giữ bình yên cho nhân dân từ chính không gian số. Đó cũng là cách lực lượng An ninh Công an tỉnh Quảng Trị viết tiếp truyền thống 80 năm vẻ vang - bằng trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Nguyên Linh (TTXVN )