'Lá chắn' bất ngờ giúp một quốc gia giảm sốc dầu khí Trung Đông

Khủng hoảng năng lượng toàn cầu, bắt nguồn từ xung đột địa chính trị kéo dài từ châu Âu đến Trung Đông, đang khiến nhiều nền kinh tế lao đao. Nhưng tại Pakistan, một “cuộc cách mạng thầm lặng” đang diễn ra: hàng triệu người dân tự lắp đặt điện mặt trời trên mái nhà và làn sóng này giúp quốc gia Nam Á giảm đáng kể cú sốc năng lượng, theo The Guardian.

Từ mất điện triền miên đến ‘cơn sốt’ điện mặt trời

Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tăng vọt lên mức kỷ lục, đẩy Pakistan vào khủng hoảng điện nghiêm trọng.

Những đợt nắng nóng cực đoan, cộng với tình trạng thiếu khí đốt, khiến nhiều khu vực thường xuyên bị cắt điện. Trong bối cảnh đó, người dân bắt đầu tìm lối thoát.

Chi phí tấm pin mặt trời giảm nhanh, cộng với các chính sách khuyến khích của chính phủ, đặc biệt là cơ chế cho phép bán điện dư lên lưới, đã khiến điện mặt trời mái nhà trở thành lựa chọn hấp dẫn.

“Những người có điều kiện tài chính nhận ra rằng đầu tư một lần vào điện mặt trời rẻ hơn nhiều so với việc tiếp tục trả hóa đơn điện cao từ một hệ thống lưới thiếu ổn định”, một chuyên gia từ tổ chức tư vấn Renewables First nhận định.

Chỉ trong vài năm, điện mặt trời tại Pakistan đã tăng trưởng với tốc độ đáng kinh ngạc. Từ cuối năm 2021 đến cuối năm 2025, tỷ trọng điện mặt trời trong cơ cấu điện quốc gia đã tăng gấp 5 lần.

Tốc độ lắp đặt điện mặt trời tại Islamabad tăng chóng mặt, nhiều khu phố gần như phủ kín pin mặt trời chỉ sau vài năm. Ảnh: Xinhua

Tại các đô thị lớn như Lahore, hình ảnh mái nhà phủ kín tấm pin đã trở nên quen thuộc. Theo ước tính, đến năm 2024, điện mặt trời có thể chiếm tới khoảng 20% lượng điện cung cấp từ lưới quốc gia.

Theo NPR, nhiều khu phố tại Thủ đô Islamabad gần như phủ kín pin mặt trời chỉ sau vài năm, khi người dân thấy hàng xóm giảm gần như bằng 0 hóa đơn điện và nhanh chóng làm theo. Sự phát triển này cho thấy tính tự phát mạnh mẽ, người dân mới chính là lực lượng dẫn dắt chuyển dịch năng lượng, chứ không phải các dự án tỷ USD của nhà nước.

Tốc độ triển khai nhanh đến mức một chuyên gia Đại học Oxford nhận định: “Quy mô điện mặt trời được lắp đặt trong thời gian ngắn như vậy gần như chưa từng thấy ở bất kỳ đâu trên thế giới.”

Điều đáng chú ý là sự bùng nổ này không đến từ các siêu dự án của nhà nước, mà chủ yếu từ hàng triệu hộ gia đình. Đây là một mô hình “từ dưới lên” hiếm thấy trong chuyển dịch năng lượng.

‘Lá chắn’ trước cú sốc Trung Đông

Khi xung đột tại Trung Đông leo thang, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn vận tải dầu khí qua tuyến huyết mạch của năng lượng toàn cầu, eo biển Hormuz, thì nhiều quốc gia châu Á rơi vào thế bị động. Tuy nhiên, Pakistan lại phần nào “miễn nhiễm” hơn dự kiến.

Các chuyên gia cho rằng chính sự phát triển nhanh của điện mặt trời phân tán đã giúp giảm áp lực lên hệ thống điện. Nhu cầu khí đốt để phát điện, đặc biệt vào ban ngày, giảm đáng kể.

Thậm chí, trước khi khủng hoảng Trung Đông leo thang, Pakistan đã phải chuyển hướng một số lô LNG theo hợp đồng dài hạn với Qatar do nhu cầu trong nước sụt giảm.

Theo phân tích của các tổ chức nghiên cứu năng lượng, làn sóng điện mặt trời đã giúp Pakistan tránh được khoảng 12 tỷ USD chi phí nhập khẩu dầu và khí đốt tính đến đầu năm 2026.

Một chuyên gia của Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) nhận định: “Điện mặt trời phân tán là ‘phao cứu sinh’ cho Pakistan, giúp ngăn chặn nguy cơ thiếu hụt khí đốt nghiêm trọng”.

Dù vậy, Pakistan vẫn chưa thoát khỏi rủi ro. Quốc gia này phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu, với hơn 90% dầu và LNG phải đi qua eo biển Hormuz.

Năm 2024, chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của Pakistan chiếm hơn 10% GDP, đây là một con số rất lớn.

Giá dầu tăng đã khiến giá nhiên liệu trong nước tăng khoảng 20%, gây áp lực lên ngành vận tải và đẩy lạm phát leo thang. Thị trường LNG biến động cũng ảnh hưởng trực tiếp đến ngành phân bón vốn cũng quan trọng với nền kinh tế.

Để ứng phó, chính phủ Pakistan đã phải áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng như đóng cửa trường học tạm thời, cho một phần công chức làm việc từ xa nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu.

Các chuyên gia nhận định, năng lượng tái tạo, hệ thống lưới điện và công nghệ lưu trữ (pin) chính là “bộ ba giải pháp” cho bài toán an ninh năng lượng hiện nay, giúp các quốc gia vừa giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, vừa tăng khả năng chống chịu trước những cú sốc địa chính trị ngày càng khó lường.

Theo The Guardian, NPR

Tử Huy