Vùng chè Bản Lầu gặp khó về đầu ra

Những ngày này, tại xã Bản Lầu, không khó để bắt gặp hình ảnh người dân vừa thu hái, vừa cắt bỏ những búp chè quá lứa. Đây là thực tế chưa từng xuất hiện trong nhiều năm qua, nay trở thành điều mà bà con buộc phải chấp nhận.

Gia đình chị Lưu Thị Hằng, thôn Tảo Giàng, xã Bản Lầu có gần 2 ha chè. Những năm trước, vào vụ chè xuân, mỗi ngày gia đình chị có thể bán từ 2 - 3 tạ chè tươi. Tuy nhiên, trong năm nay, tình hình tiêu thụ chậm đã khiến nhiều diện tích chè không được thu mua kịp thời.

Người dân xã Bản Lầu đang thu hoạch chè kết hợp cắt tỉa búp chè quá lứa.

Đến vụ mà không có người thu mua nên chúng tôi rất lo lắng. Hiện, chúng tôi đang phải cắt bỏ nhiều búp chè đã xòe ra để giữ cho lứa sau - chị Hằng chia sẻ.

Không chỉ riêng gia đình chị Hằng, nhiều hộ dân khác cũng chung cảnh ngộ. Giá chè búp tươi giảm, dao động từ 4.000 - 6.000 đồng/kg, thấp hơn nhiều so với mức kỳ vọng của người trồng chè. Trong khi đó, chi phí đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật lại tăng cao, khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.

Chị Vàng Thị Thương, thôn Suối Thầu, xã Bản Lầu cho biết, với mức giá hiện tại, người trồng chè có lãi rất thấp nếu tính đầy đủ chi phí.

“Chúng tôi chỉ mong có doanh nghiệp thu mua ổn định và mức giá được nâng lên khoảng 7.000 - 8.000 đồng/kg, khi đó bà con mới có thể yên tâm tiếp tục sản xuất” - chị Thương chia sẻ.

Theo các doanh nghiệp chế biến chè, nguyên nhân chính khiến đầu ra gặp khó là do sự gián đoạn tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Nhiều năm qua, phần lớn sản lượng chè Bản Lầu đã được xuất khẩu sang Afghanistan, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng sản lượng tiêu thụ. Tuy nhiên, biến động địa chính trị tại khu vực này đã khiến hoạt động vận chuyển đường biển bị đình trệ. Nhiều lô chè đang trên đường xuất khẩu buộc phải quay đầu về nước do không thể đi qua lãnh thổ Iran để tới Afghanistan.

Ông Hoàng Anh Hoạt - Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Chè Thanh Bình cho biết: “Năm nay, ngay từ đầu vụ, tình hình chiến sự tại Trung Đông diễn biến phức tạp đã ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động tiêu thụ chè cũng như chi phí vận chuyển. Do thị trường Trung Đông chiếm khoảng 80% sản lượng xuất khẩu của doanh nghiệp, việc gián đoạn tại khu vực này đã khiến công ty gặp nhiều khó khăn".

Người dân bán chè cho doanh nghiệp.

Theo ông Hoạt, dù đã ký hợp đồng thu mua với người dân từ sớm, song kế hoạch sản xuất, tiêu thụ năm nay khó đạt như dự kiến.

“Chúng tôi luôn xác định rõ mục tiêu và nỗ lực duy trì thu mua nguyên liệu cho bà con để đảm bảo thời vụ. Đồng thời, doanh nghiệp đang cố gắng tìm hướng đi mới như đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường sang Đài Loan, Trung Quốc và tăng cường tiêu thụ nội địa” - ông Hoạt thông tin thêm.

Kế hoạch năm 2026, doanh nghiệp dự kiến thu mua khoảng 6.000 - 7.000 tấn chè tươi. Tuy nhiên, thực tế còn phụ thuộc nhiều vào diễn biến thị trường. Hiện tại, mỗi ngày công ty thu mua khoảng 40 - 50 tấn chè tươi, bước đầu đảm bảo tiêu thụ cho người dân trong vùng nguyên liệu.

Xã Bản Lầu hiện có hơn 2.600 ha chè, sản lượng ước đạt trên 30.000 tấn/năm.

Bản Lầu hiện có hơn 2.600 ha chè, sản lượng ước đạt trên 30.000 tấn/năm, với 4 nhà máy chế biến đang hoạt động. Trước tình hình khó khăn, chính quyền địa phương đã chủ động phối hợp với doanh nghiệp, ngân hàng và người dân triển khai các nhóm giải pháp cụ thể: khuyến khích doanh nghiệp tìm kiếm, mở rộng thị trường mới nhằm giảm phụ thuộc vào một khu vực truyền thống; hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, tạo điều kiện thu mua, chế biến và lưu kho sản phẩm trong thời gian thị trường chưa ổn định. Đồng thời, kiến nghị các ngân hàng xem xét chính sách giãn nợ, khoanh nợ, giảm lãi suất cho doanh nghiệp và người dân; đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, không dùng thuốc trừ cỏ, nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào để đáp ứng các thị trường khó tính.

Ông Lê Thanh Hoa - Phó Chủ tịch xã Bản Lầu, tỉnh Lào Cai chia sẻ: “Đến thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp, hợp tác xã đã quay lại thu mua, cơ bản không còn tình trạng chè búp tươi của người dân bị tồn đọng. Tuy nhiên, giá thu mua vẫn thấp hơn năm 2025, dao động từ 1.000 - 2.000 đồng/kg”.

Theo lãnh đạo xã Bản Lầu, khó khăn hiện nay chỉ mang tính thời điểm, song đây vừa là thách thức vừa là cơ hội để ngành chè tái cơ cấu theo hướng bền vững hơn.

Thời gian tới, địa phương định hướng chuyển mạnh sang sản xuất chè chất lượng cao, kiểm soát chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng quy trình canh tác an toàn. Đồng thời, đa dạng hóa sản phẩm như chè xanh cao cấp, chè hữu cơ, chè túi lọc… để có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Song song với đó, thị trường nội địa với gần 100 triệu dân cũng được xác định là dư địa lớn cần khai thác.

Người dân Bản Lầu vẫn cần mẫn, chăm sóc, thu hái chè.

Mặc dù còn không ít khó khăn, nhưng việc các doanh nghiệp và hợp tác xã trên địa bàn tiếp tục duy trì hoạt động thu mua, cùng với sự hỗ trợ và đồng hành của chính quyền, đã giúp người dân phần nào yên tâm sản xuất.

“Hai hôm nay được doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua trở lại, chúng tôi cũng đỡ lo hơn, chỉ mong sao mức giá thu mua sớm ổn định và cao hơn để người dân tiếp tục gắn bó với cây chè" - chị Lưu Thị Hằng, thôn Tảo Giàng, xã Bản Lầu cho biết.

Trên những nương chè xanh mướt, người dân Bản Lầu vẫn cần mẫn chăm sóc, thu hái với niềm tin vào một vụ mùa khởi sắc. Khó khăn về đầu ra hôm nay, nếu được nhìn nhận đúng và giải quyết căn cơ, sẽ là động lực để cây chè nơi đây nâng cao giá trị, từng bước xây dựng thương hiệu và phát triển vững chắc hơn trên thị trường.

Như Mây - Nguyễn Đình Hiếu