Kỳ vọng Blockchain và Big Data trở thành 'căn cước' cho nông sản

Khi tư duy của đa số người sản xuất thay đổi, nông nghiệp Lâm Đồng sẽ khoác lên mình diện mạo của một nền nông nghiệp thông minh, trách nhiệm và bền vững

Từ tem QR sơ sài đến công nghệ chuỗi khối hiện đại

Lâm Đồng từ lâu đã khẳng định vị thế là thủ phủ rau, hoa và các loại nông sản đặc sản của cả nước. Với hàng chục ngàn ha sản xuất bài bản theo tiêu chuẩn GAP và các tiêu chuẩn tương đương, nông sản Lâm Đồng không chỉ phủ sóng mạnh mẽ tại thị trường nội địa mà còn xuất khẩu vươn xa ra nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đầy khắt khe (như CPTPP, EVFTA), thị trường quốc tế liên tục đặt ra những rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt. Câu chuyện khẳng định chất lượng nông sản giờ đây không thể chỉ dừng lại ở những lời cam kết hay quảng cáo truyền thống.

Thực tế thời gian qua, trên địa bàn tỉnh cho thấy, không ít doanh nghiệp, hợp tác xã đã có ý thức dán tem QR để người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Tuy nhiên, phần lớn nội dung hiển thị trên các mã QR này còn khá đơn giản. Thông tin thường chỉ dừng lại ở các thông số cơ bản như cơ sở sản xuất hay hạn sử dụng mà thiếu hẳn nguồn dữ liệu minh bạch xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng (từ con giống, nhật ký bón phân cho đến “lý lịch” sử dụng thuốc bảo vệ thực vật...) theo đúng bộ tiêu chuẩn quốc gia. Đây chính là rào cản lớn khiến nông sản Lâm Đồng dù có chất lượng tốt nhưng vẫn chưa chen chân sâu vào các phân khúc thị trường tiêu dùng cao cấp trong và ngoài nước.

Để giải bài toán này, dự thảo Quy chế phối hợp mới nhất giữa 3 cơ quan gồm: Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công thương cùng Sở Khoa học và Công nghệ đã chính thức đặt trọng tâm vào việc ứng dụng các giải pháp công nghệ số cốt lõi. Trong chiến lược này, công nghệ Blockchain (chuỗi khối) và hệ thống Dữ liệu lớn (Big Data) được xác định chính là chìa khóa mở ra một kỷ nguyên mới cho nông nghiệp của tỉnh.

Đánh giá về tầm quan trọng của sự phối hợp giữa 3 ngành này, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lê Trọng Yên nhấn mạnh: “Sự phối hợp đồng bộ giữa 3 sở là bước đi vô cùng cần thiết nhằm tăng cường tính liên kết ngành. Đây là giải pháp triệt để nhằm khắc phục tình trạng sản xuất còn manh mún, phân tán và thiếu đi sự đồng bộ chặt chẽ giữa các khâu trong toàn bộ chuỗi giá trị nông sản hiện nay”.

Thu hoạch xà lách ria ở xã Đức Trọng

Thiết lập “căn cước” điện tử toàn diện cho từng sản phẩm

Để hiện thực hóa mục tiêu số hóa, quy chế phối hợp đã phân định vai trò rõ ràng, khoa học cho từng đơn vị chuyên trách nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp. Theo định hướng này, hệ thống do Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì sẽ không đứng độc lập mà thay vào đó, hệ thống sẽ liên kết chặt chẽ và tự động hóa toàn bộ dữ liệu từ mã số vùng trồng thực tế - quy trình xử lý tại cơ sở đóng gói - chứng nhận OCOP của địa phương đến các tiêu chuẩn chất lượng gắt gao như: VietGAP, nông nghiệp hữu cơ hay chứng nhận Halal... Sự liên kết đồng bộ này tạo thành một chuỗi thông tin số khép kín. Nhờ vào đặc tính ưu việt của công nghệ Blockchain. Song song với đó, hệ thống Big Data do Sở Khoa học và Công nghệ vận hành sẽ tích hợp toàn diện mọi thông tin pháp lý và cả kỹ thuật. Từ quyền sở hữu công nghiệp, chỉ dẫn địa lý cho đến các tiêu chuẩn đo lường chất lượng của từng loại nông sản sẽ được quy về một kho dữ liệu chung.

Khi hai nền tảng công nghệ này hòa làm một, mỗi sản phẩm nông sản khi cung ứng ra thị trường sẽ mang “căn cước” số riêng. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã cực kỳ đơn giản trên điện thoại thông minh là có thể truy xuất và biết được toàn bộ quy trình canh tác từ lúc sản phẩm còn là hạt giống, quá trình cây phát triển tự nhiên trên đồng ruộng cho đến khâu đóng gói và vận chuyển logistics.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Nguyễn Hoàng Tân nhận định rằng: “Trong bối cảnh chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu liên tục biến động, chi phí logistics leo thang và yêu cầu từ các thị trường quốc tế ngày càng gắt gao, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị là yêu cầu mang tính cấp thiết. Ngành nông nghiệp cần phải chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy thuần sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp toàn diện và phải lấy thị trường làm định hướng dẫn đường, lấy giá trị gia tăng làm mục tiêu cốt lõi để phấn đấu”.

Xử lý nông sản sau thu hoạch ở Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại nông sản Phong Thúy

Nhìn từ thực tế chuỗi liên kết Lâm Đồng - TP Hồ Chí Minh

Những chuyển động về mặt công nghệ này không phải là những viễn cảnh xa vời trên giấy mà được tiếp sức từ những kết quả hợp tác thực tiễn. Điển hình nhất chính là mối liên kết hợp tác cung ứng - tiêu thụ nông sản bền vững suốt nhiều năm qua giữa tỉnh Lâm Đồng và TP Hồ Chí Minh.

Ai cũng biết TP Hồ Chí Minh là một thị trường tiêu thụ lớn nhưng cũng đồng thời là nơi đòi hỏi các tiêu chuẩn khắt khe. Khi tham gia vào chuỗi thực phẩm an toàn kết nối trực tiếp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng với Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, rất nhiều doanh nghiệp đã có bước bứt phá mạnh mẽ trong việc nâng cấp chất lượng sản phẩm nông sản. Điển hình nhất có lẽ là Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại nông sản Phong Thúy. Đơn vị này không chỉ dừng lại ở việc chuẩn hóa toàn bộ các trang trại lớn tại xã Đơn Dương theo tiêu chuẩn GlobalGAP khắt khe. Họ còn rất nhạy bén khi chủ động tự xây dựng phần mềm truy xuất nguồn gốc riêng sao cho phù hợp với đặc thù sản xuất của mình, đồng thời đưa cả công cụ trí tuệ nhân tạo vào để quản lý các đơn hàng một cách tối ưu.

Tuy nhiên, để các công nghệ như Blockchain và Big Data thực sự phát huy, hòa vào trong từng luống rau xanh, từng gốc cây ăn trái, yếu tố quan trọng nhất là sự đồng lòng vào cuộc quyết liệt của đông đảo bà con nông dân. Chỉ khi tư duy của người trực tiếp sản xuất thay đổi, nông nghiệp Lâm Đồng mới có thể thực sự khoác lên mình diện mạo của một nền nông nghiệp thông minh, trách nhiệm và bền vững.

Để các công nghệ như Blockchain và Big Data thực sự phát huy, hòa vào trong từng luống rau xanh, từng gốc cây ăn trái, yếu tố quan trọng nhất là sự đồng lòng vào cuộc quyết liệt của đông đảo bà con nông dân.

Nguyễn Nghĩa .