Ký ức thiêng liêng dưới tán rừng Kim Quan

Giáo viên và học sinh Trường Mầm non Kim Quan, xã Tân Trào tham quan di tích tại ATK Kim Quan.

Lán nứa, hầm sâu và quyết sách “chấn động địa cầu”

Khu di tích ATK Kim Quan nằm biệt lập tại thôn Khuôn Điển. Không ồn ào, náo nhiệt, nơi đây đón khách bằng tiếng lá reo vi vu và tiếng suối chảy róc rách. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Mạch, một nhà nghiên cứu lịch sử Tuyên Quang cho biết: “Từ cuối năm 1953 đến tháng 8-1954, toàn bộ đầu não kháng chiến đã dời về Kim Quan. Vị trí này đáp ứng hoàn hảo tiêu chí quân sự tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ. Rừng Nà Lơi rậm rạp che mắt máy bay địch, sông Phó Đáy như hào nước tự nhiên bao bọc, đường lui sang Thái Nguyên hay lên Bắc Kạn đều thuận tiện”.

Bước chân vào khu di tích ATK Kim Quan, cảm giác đầu tiên là sự mát lạnh tỏa ra từ tán rừng già. Những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi vươn tán rộng như những chiếc ô khổng lồ, che chở cho những dấu tích lịch sử bên dưới. Quần thể di tích ATK Kim Quan hiện ra không phải là những khối bê tông đồ sộ, mà là một hệ thống kiến trúc lẩn khuất đầy trí tuệ quân sự.

Tâm điểm của di tích là lán ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh - nếp nhà sàn đơn sơ lợp lá cọ, vách nứa trông ra dòng suối Khuôn Điển nhưng ngay cạnh đó là căn hầm chữ A được đào sâu vào lòng núi hơn 10 m, ốp gỗ tứ thiết kiên cố đủ sức chống chọi với bom tạ. Tất cả được kết nối liên hoàn trong bán kính bảo vệ nghiêm ngặt là khu vực làm việc của Tổng Bí thư Trường Chinh, Văn phòng Trung ương Đảng và lán của Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Điểm khiến Kim Quan trở nên độc đáo so với các di tích khác chính là mạng lưới hầm ngầm chằng chịt chạy xuyên lòng núi cùng Lán Hội trường rộng rãi - nơi từng chứng kiến những cuộc họp bàn quyết định mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ, tất cả được bao bọc bởi thế “thủy tụ” của dòng sông Phó Đáy, tạo nên một pháo đài bất khả xâm phạm giữa đại ngàn.

Chính tại nơi “đại bản doanh” đơn sơ này, lịch sử dân tộc đã chứng kiến những khoảnh khắc vĩ đại. Tại đây, Bác Hồ đã chủ trì các phiên họp Bộ Chính trị, đưa ra quyết định mở chiến dịch Đông Xuân 1953 - 1954 mà đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Tại Khuôn Điển, Bác Hồ đã gửi thư cổ vũ tinh thần chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ mặt trận Điện Biên Phủ. Người khen ngợi quân đội ta đã chiến thắng hai trận đầu ở Điện Biên Phủ; nhắc nhở quân đội ta “Phải cố gắng chiến đấu dẻo dai, bền bỉ, chớ chủ quan khinh địch, giành toàn thắng cho chiến dịch này”. Ngày 19-4-1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì phiên họp của Bộ Chính trị ra Nghị quyết “Tiếp tục thấu triệt phương châm đánh chắc, tiến chắc, đề cao quyết tâm, tích cực giành toàn thắng cho chiến dịch Điện Biên phủ”.

Không chỉ là những quyết sách quân sự, ATK Kim Quan còn là nơi khởi nguồn của những chính sách an dân, kiến quốc. Luật Cải cách ruộng đất được ban hành từ đây, hiện thực hóa ước mơ “người cày có ruộng”. Cũng từ đây, phái đoàn Chính phủ do Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng dẫn đầu đã lên đường dự Hội nghị Geneva, mở ra trang sử ngoại giao vẻ vang cho dân tộc.

Lối vào hầm an toàn của Trung ương Đảng tại Khu di tích ATK Kim Quan. Ảnh: Lê Đức

Sức sống mới nơi “địa chỉ đỏ”

Về Khuôn Điển hôm nay, không còn cảnh đường đất lầy lội, thay vào đó là những con đường bê tông trải dài như những mạch máu hồng hào nối liền các thôn bản. Dưới nếp nhà sàn truyền thống của đồng bào Dao, Tày, Nùng, tư duy làm kinh tế đã khác xưa. Không còn trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, người dân đã chủ động vươn lên làm giàu. Đến năm 2025, thu nhập bình quân đạt trên 4 triệu đồng/người/tháng; thôn luôn tự hào giữ vững danh hiệu “Thôn văn hóa”; 100% đường thôn, liên thôn, đường ngõ xóm và đường trục chính nội đồng được bê tông hóa. Thôn đều có nhà văn hóa, sân thể thao; sân thể thao đều lắp đặt các dụng cụ thể dục thể thao ngoài trời ở điểm công cộng.

Anh Dương Trung Dũng, Trưởng thôn Khuôn Điển chia sẻ: “Ngày xưa cha ông ta đánh giặc giữ nước giỏi, thì giờ con cháu phải đánh cái nghèo cho giỏi. Truyền thống quê mình là tự lực cánh sinh, ngày xưa khó khăn thế mà còn nuôi giấu được cán bộ, còn thắng được thực dân Pháp, thì giờ có đường đẹp, có điện sáng! Phát huy truyền thống không phải chỉ là giữ cái nhà sàn cho đẹp, mà là cái bụng phải no, cái đầu phải sáng, làm kinh tế giỏi để xứng đáng là dân Thủ đô Kháng chiến”.

Những mô hình kinh tế mới đang nảy nở trên đất chiến khu. Các sản phẩm OCOP như: Chè Ngọc Thúy đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao; mật ong Tân Trào OCOP 3 sao đã khẳng định vị thế nông sản địa phương trên thị trường.

Thu nhập bình quân của xã Tân Trào hiện đạt 52 triệu đồng/người/năm; 100% thôn đạt chuẩn văn hóa. Hệ thống trường học, trạm y tế được đầu tư khang trang, đạt chuẩn quốc gia. Sự hiện diện của các dự án lớn như khu nghỉ dưỡng Flamingo Tân Trào cũng góp phần tô điểm cho diện mạo hiện đại của vùng quê cách mạng.

Đồng chí Dương Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Tân Trào khẳng định: “Tự hào là xã đầu tiên của tỉnh về đích Nông thôn mới, Đảng bộ và Nhân dân Tân Trào quyết tâm phát huy truyền thống cách mạng, tận dụng cơ chế quản lý mới thông thoáng và hiệu quả để xây dựng quê hương xứng đáng với tầm vóc Thủ đô Kháng chiến”.

Từ những căn hầm bí mật trong lòng núi Nà Lơi đến những nương chè ngát xanh và những ngôi nhà xây kiên cố hôm nay là một hành trình dài đầy gian khó nhưng cũng rất đỗi vinh quang. ATK Kim Quan - Tân Trào mãi là biểu tượng của ý chí là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Giang Lam