'Kỷ nguyên tiền rẻ' khép lại, điều gì đang chờ đợi ngành ngân hàng?

Sau một năm 2025 ghi nhận hàng loạt kỷ lục tăng trưởng, ngành ngân hàng Việt Nam đang bước tới một ngưỡng chuyển dịch mới mang tính bản lề.

Những dữ liệu thực tế dần cho thấy một bức tranh tăng trưởng đang được tái định hình. Trong đó, kỷ nguyên tiền rẻ dường như đã lùi lại phía sau, nhường chỗ cho một mặt bằng lãi suất mới thực chất hơn và bền vững hơn.

Sức ép điều chỉnh mặt bằng lãi suất cho vay

Nhìn lại năm 2025, hệ thống ngân hàng ghi nhận đợt bùng nổ tín dụng mạnh nhất trong hơn một thập kỷ với mức tăng trưởng 19,1%. Sự phục hồi của nền kinh tế cùng với đà ấm lên của thị trường bất động sản đã thúc đẩy nhu cầu vốn lớn, khiến quy mô bảng cân đối kế toán của các ngân hàng mở rộng nhanh.

Tuy nhiên, theo đánh giá của tổ chức xếp hạng tín nhiệm S&I Ratings, phía sau mức tăng trưởng ấn tượng này là áp lực thanh khoản ngày càng rõ rệt. Huy động từ dân cư và tổ chức chỉ tăng 14,1%, thấp hơn gần 5% so với tốc độ mở rộng tín dụng. Sự lệch pha đó khiến tỷ lệ dư nợ trên tổng vốn huy động (LDR) toàn ngành tăng lên mức kỷ lục 110% vào cuối quý III/2025.

Chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tiền gửi liên tục nới rộng, trong khi LDR đạt mức cao kỷ lục. Ảnh: S&I Ratings

Cùng với việc nhiều ngân hàng đẩy mạnh cho vay trung và dài hạn để duy trì biên lãi ròng (NIM), sự mất cân đối về kỳ hạn ngày càng rõ rệt và kéo dài áp lực thanh khoản trong nửa cuối năm. Thực tế này khiến hệ thống phải phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn từ Kho bạc Nhà nước và các kênh hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước.

Quy mô hỗ trợ qua thị trường mở (OMO) thường xuyên duy trì trên 200 nghìn tỷ đồng, trong khi lãi suất liên ngân hàng nhiều thời điểm còn cao hơn lãi suất OMO. Những dấu hiệu này cho thấy căng thẳng thanh khoản đã hình thành và đặt nền móng cho xu hướng tăng lãi suất trong năm 2026.

Bước sang năm 2026, nhu cầu vốn vẫn duy trì ở mức cao, khiến việc điều chỉnh mặt bằng lãi suất trở thành xu hướng khó tránh khỏi.

Lãi suất huy động đã bắt đầu tăng từ cuối năm 2025 và được dự báo tiếp tục đi lên trong thời gian tới.

Khi chi phí đầu vào gia tăng, dư địa giữ ổn định lãi suất cho vay ngày càng thu hẹp, đặc biệt khi nhiều ngân hàng đã gần chạm trần LDR để bảo vệ NIM.

Theo các chuyên gia phân tích, lãi suất cho vay có thể tăng thêm khoảng 1-3%, đưa mặt bằng phổ biến vượt 8%/năm. Điều này đánh dấu điểm đảo chiều của chu kỳ lãi suất sau giai đoạn duy trì mức thấp để hỗ trợ phục hồi kinh tế sau đại dịch.

Tín hiệu điều chỉnh đã xuất hiện từ nhóm ngân hàng quốc doanh. Lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tại Vietcombank, BIDV và VietinBank đã tăng thêm 50 điểm cơ bản lên khoảng 5,2% sau hơn ba năm gần như ổn định. Động thái từ các ngân hàng lớn thường được xem là chỉ báo cho xu hướng điều chỉnh rộng hơn của lãi suất cho vay trên toàn hệ thống.

Cú sốc chi phí vốn và những biến số của NIM

Trong cấu trúc tăng trưởng tín dụng năm 2025, bất động sản là động lực chính khi dư nợ toàn ngành tăng khoảng 36%, riêng cho vay kinh doanh bất động sản tăng gần 50%. Tuy nhiên, bối cảnh đang thay đổi khi các gói lãi suất ưu đãi dần hết hiệu lực và mặt bằng lãi suất mới bắt đầu hình thành.

Theo khảo sát tại các ngân hàng, lãi suất vay mua nhà ưu đãi cố định 12 tháng đã tăng mạnh so với giữa năm 2025. Tại nhóm ngân hàng quốc doanh, mức lãi suất từ vùng 5,5-6% đã tăng lên khoảng 10% vào đầu năm 2026. Riêng tại BIDV, mức tăng dao động 4,1-4,6%, trong khi Vietcombank và VietinBank cũng tăng khoảng 4%.

Chi phí vốn tăng nhanh sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới nhu cầu vay và khả năng trả nợ của khách hàng. S&I Ratings cảnh báo môi trường lãi suất cao có thể gây áp lực lên chất lượng tài sản, đặc biệt tại những ngân hàng đã mở rộng mạnh cho vay kinh doanh bất động sản trong năm trước. Vì vậy, tín dụng bất động sản năm 2026 nhiều khả năng sẽ hạ nhiệt và chuyển sang tăng trưởng thận trọng hơn.

Lãi suất tiền gửi tăng đáng kể vào hai tháng cuối năm. Ảnh: S&I Ratings

Dù lãi suất cho vay có xu hướng tăng, biên lãi ròng (NIM) của toàn ngành vẫn được dự báo giảm nhẹ về khoảng 3,0%, do chi phí huy động thường tăng nhanh hơn lợi suất đầu ra. Trong bối cảnh đó, các thay đổi về thể chế và công nghệ được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các ngân hàng duy trì hiệu quả hoạt động.

Việc khôi phục quyền thu giữ tài sản bảo đảm theo Luật các Tổ chức tín dụng sửa đổi giúp các ngân hàng chủ động hơn trong xử lý nợ xấu và cải thiện chất lượng bảng cân đối. Cùng với đó, Thông tư 14 về chuẩn Basel 3 đang thúc đẩy các ngân hàng quản trị rủi ro chặt chẽ hơn và tối ưu hóa tài sản có rủi ro.

Song song với các yếu tố thể chế, làn sóng Agentic AI đang mở ra khả năng tái cấu trúc hoạt động theo hướng tinh gọn. Các hệ thống AI có thể tự động hóa nhiều quy trình, hỗ trợ quản trị rủi ro theo thời gian thực và nâng cao độ chính xác trong chấm điểm tín dụng.

Nhờ vậy, chi phí hoạt động có thể giảm đáng kể, góp phần bù đắp tác động từ việc thu hẹp biên lãi thuần trong môi trường lãi suất biến động.

Sự phân hóa và kịch bản tăng trưởng hai chữ số

Trên nền tảng đó, triển vọng ngành ngân hàng năm 2026 được đánh giá ở mức tích cực vừa phải. Lợi nhuận trước thuế toàn ngành được dự báo tăng khoảng 16%.

Dù vậy, sự phân hóa giữa các ngân hàng nhiều khả năng sẽ diễn ra sâu sắc hơn. Lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới phụ thuộc lớn vào chi phí vốn cũng như hạn mức tín dụng được cấp.

Room tín dụng vì thế trở thành một loại “tài nguyên” quan trọng khi Ngân hàng Nhà nước áp dụng cơ chế kiểm soát chặt theo từng quý, đồng thời giới hạn dòng vốn vào lĩnh vực bất động sản.

Những ngân hàng tham gia tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém vẫn giữ lợi thế đáng kể khi được cấp hạn mức tín dụng cao hơn. Trong khi đó, phần lớn các ngân hàng còn lại sẽ phải hoạt động trong khung tăng trưởng hẹp hơn, phổ biến từ 11-13%.

Trong bối cảnh này, nhóm ngân hàng sở hữu tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao và năng lực quản trị rủi ro tốt được kỳ vọng sẽ nhanh chóng ổn định NIM. Đây cũng là nhóm có khả năng duy trì đà tăng trưởng bền vững trong môi trường lãi suất nhiều biến động.

Nhìn tổng thể, năm 2026 sẽ là giai đoạn tái cân bằng của hệ thống ngân hàng. Việc chấp nhận một mặt bằng lãi suất cho vay cao hơn là cái giá cần thiết để giải tỏa áp lực thanh khoản đã tích tụ từ năm 2025.

Quan trọng hơn, đây cũng là thời điểm cho thấy sự thay đổi trong mô hình tăng trưởng của ngành. Sự thịnh vượng của các ngân hàng trong chu kỳ mới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực kiểm soát chi phí, ứng dụng công nghệ và quản trị rủi ro hiệu quả trong một môi trường kinh tế ngày càng nhiều biến số.

Nam Hải