Chuyên gia HSBC chỉ ra 3 trụ cột quản lý rủi ro trong môi trường kinh doanh nhiều biến động

Trong bài viết với tiêu đề "Quản lý rủi ro: Bài học từ 2025 và hướng đến 2026" vừa công bố, tác giả Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ của HSBC Việt Nam nhận định, nhìn lại năm 2025 có ba vấn đề nổi bật cần lưu ý trong quản lý rủi ro. Đó là rủi ro đối tác trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, tác động của biến động tỷ giá và vai trò của quản trị cùng văn hóa doanh nghiệp.

Rủi ro trong môi trường kinh doanh nhiều biến động

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, ông Douglas Matheson cho rằng dù nền kinh tế ghi nhận mức tăng trưởng 8% trong năm 2025, kết quả này diễn ra trong môi trường kinh doanh không ít thách thức. Trong đó, những bất ổn liên quan đến thuế quan trở thành một yếu tố đáng chú ý. Các thay đổi chính sách thường đi kèm với sự thiếu rõ ràng về thời gian và kết quả, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc hoạch định giá cả, dự báo nhu cầu và xây dựng chuỗi cung ứng.

“Trong nhiều trường hợp, chính sự bất định này có thể gây ra các gián đoạn đáng kể, thậm chí không kém tác động từ các quyết định thuế quan cuối cùng. Bài học cốt lõi của năm 2025 không nằm ở việc dự báo chính xác mọi biến động, mà ở cách các tổ chức nhận diện rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị và kiểm chứng các giả định để có thể đưa ra quyết định nhanh trong bối cảnh thiếu dữ kiện”, ông Doulas nhận định.

Ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ, HSBC Việt Nam.

Những rủi ro này vẫn đang hiện hữu trong năm 2026, ông Matheson dẫn chứng các diễn biến trong tháng 3/2026 cho thấy những biến động toàn cầu có thể tác động gần như ngay lập tức đến Việt Nam. Giá dầu trở thành tâm điểm chú ý, kéo theo lo ngại về chi phí năng lượng. Trong khi đó, các hãng hàng không và doanh nghiệp vận tải biển đã đưa ra cảnh báo về khả năng tăng giá.

Bên cạnh đó, giá urê tăng mạnh trong tuần đầu tháng 3 do nguồn cung từ Trung Đông biến động; giá nhôm cũng tăng khoảng 7% chỉ trong một tuần, lên mức khoảng 3.500 USD/tấn, cao nhất trong bốn năm trở lại đây.

Ngoài ra, các nhà lập pháp Hàn Quốc cũng cảnh báo việc phụ thuộc vào nguồn helium từ Trung Đông có thể gây rủi ro cho ngành sản xuất bán dẫn.

Mặt khác, theo ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp Vietcombank, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, rủi ro liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được chú ý.

Ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp Vietcombank.

Trí tuệ nhân tạo đang mang lại nhiều cơ hội cải thiện trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, ông Hiếu cho rằng khi ứng dụng AI ngày càng phổ biến, các tổ chức cần xây dựng khuôn khổ quản trị chặt chẽ.

Theo ông Hiếu, các hình thức tấn công bằng phần mềm độc hại đang ngày càng tinh vi và có thể gây thiệt hại lớn về tài chính cũng như uy tín thương hiệu. Vì vậy, các tổ chức cần chủ động xây dựng chính sách bảo mật thông tin vững chắc, tăng cường giám sát và đầu tư vào hạ tầng an ninh mạng nhiều lớp.

Bên cạnh đó, việc chuẩn bị kế hoạch ứng phó sự cố rõ ràng là yếu tố quan trọng. Các kế hoạch này cần được cập nhật thường xuyên và đảm bảo lãnh đạo chủ chốt vẫn có thể truy cập hệ thống ngay cả trong trường hợp mất kết nối mạng.

Trong khi đó, ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc, BIDV chia sẻ, khi nhìn lại năm 2025, tôi thấy có hai bài học quan trọng nổi bật.

Ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc BIDV.

Thứ nhất, các hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi được gắn liền với hành động cụ thể. Trong nhiều trường hợp, rủi ro - đặc biệt là rủi ro tín dụng - được nhận diện sớm, nhưng thiệt hại vẫn xảy ra vì phản ứng chậm trễ so với tín hiệu cảnh báo. Đối với cả ngân hàng và doanh nghiệp, hệ thống cảnh báo sớm cần được liên kết chặt chẽ với các ngưỡng can thiệp định trước, chẳng hạn như điều chỉnh mức độ bị ảnh hưởng do rủi ro đối tác hoặc xử lý các điểm yếu trong hệ thống trước khi khách hàng bị ảnh hưởng. Ban điều hành đóng vai trò then chốt trong việc giao trách nhiệm và thẩm quyền để có thể hành động kịp thời.

Thứ hai, các tổ chức cần nhìn nhận lại và xem xét mối tương quan giữa các rủi ro. Trong lĩnh vực ngân hàng, chẳng hạn, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi đến từ việc vi phạm một tỷ lệ đơn lẻ nào đó. Bộ chuẩn Basel III đưa ra những tỷ lệ trọng yếu như LCR và NSFR.

Tuy nhiên, không nên chỉ coi những chỉ số này là thước đo tuân thủ. Mặc dù các tỷ lệ bảo đảm theo luật định hỗ trợ hoạt động an toàn của ngân hàng, nhưng lợi nhuận bền vững đòi hỏi chúng ta nhìn xa hơn, đó không chỉ đơn thuần là tuân thủ quy định mà còn hướng đến tốc độ và cơ cấu tăng trưởng. Điều này mang lại khả năng chống chịu trung và dài hạn, thay vì chỉ tập trung tối đa hóa lợi nhuận kế toán ngắn hạn.

Khuyến nghị cho năm 2026

Bàn về năm 2026, ông Douglas Matheson nhấn mạnh khái niệm về tư duy phản biện đồng thời chia sẻ một khái niệm: ý tưởng về một "hội đồng quản trị cá nhân".

Theo ông đó là một nguyên lý rất đơn giản. Dù làm chức vụ gì hay có bao nhiêu năm kinh nghiệm, không ai có thể một mình đưa ra được quyết định đúng đắn, đặc biệt trong những bối cảnh phức tạp và thay đổi nhanh chóng. Chủ động tìm kiếm các góc nhìn khác nhau từ những chuyên gia đáng tin cậy bên ngoài, người cùng ngành hoặc cố vấn luôn giúp nâng cao chất lượng của các quyết định.

Điều này theo chuyên gia HSBC là đặc biệt có ý nghĩa dưới góc độ quản lý rủi ro. Nhiều thất bại không bắt nguồn từ việc thiếu khung chính sách mà đến từ sự tự tin thái quá, tư duy nhóm hoặc góc nhìn quá hạn hẹp được hình thành từ thành công trong quá khứ. Các quan điểm đa chiều - đặc biệt từ những người có nền tảng chuyên môn, ràng buộc thể chế hoặc kinh nghiệm đa dạng - có thể thay đổi đáng kể cách đánh giá và sắp xếp ưu tiên rủi ro.

Ông Douglas Matheson rút ra 3 vấn đề chính nổi bật đáng lưu ý trong thời gian sắp tới đối với các tổ chức.

Đầu tiên, hãy chủ động dành thời gian nắm bắt các xu hướng mới. Nguyên tắc thiết yếu là phải liên tục quan sát và duy trì óc tò mò. Trong bối cảnh biến động địa chính trị ngày càng tăng, việc sắp xếp lại và đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang đem lại những thử thách và cả những cơ hội mới.

Thứ hai, hãy ưu tiên hành động và kết nối. Việc xác định rủi ro sẽ không mấy giá trị nếu thiếu bước triển khai. Phân định rõ ràng trách nhiệm, báo cáo kịp thời và hợp tác liên phòng ban cũng quan trọng không kém chiều sâu về phân tích trong việc xây dựng khả năng phòng chống. Rủi ro nên được đánh giá trong tổng thể hệ thống, chứ không phải riêng lẻ.

Thứ ba, củng cố quản trị và quản lý rủi ro thông qua tư duy đa dạng và chủ động khuyến khích tư duy phản biện.

"Năm nay, tôi kỳ vọng được thấy các tổ chức xây dựng và đảm bảo khả năng chống chịu cho tương lai. Đối với lãnh đạo, câu hỏi không phải là liệu những gián đoạn mới sẽ xuất hiện hay không mà là liệu các quy trình ra quyết định hiện tại có đủ vững vàng để vượt qua các gián đoạn đó và điều chỉnh khi các giả định không còn đúng hay không.

Tầm nhìn, sự kết nối và hành động sẽ ngày càng tạo nên sự khác biệt giữa những tổ chức chỉ đơn thuần đối phó với tình hình bất định và những tổ chức tự tin tìm cách vượt qua những bất định đó," ông Douglas Matheson viết.

Hà Phương