Kỳ 4: Kiến tạo thể chế - kiến tạo những động lực mới

Từ tháo gỡ vướng mắc đến kiến tạo không gian phát triển

Trong hành trình phát triển của mỗi quốc gia, thể chế luôn là một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định đến khả năng huy động và sử dụng nguồn lực. Một thể chế phù hợp không chỉ tạo hành lang pháp lý cho hoạt động kinh tế, mà còn định hình niềm tin của thị trường, khuyến khích đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian phát triển.

Thực tiễn phát triển của Việt Nam những năm qua cho thấy, mỗi bước tiến trong cải cách thể chế đều tạo ra những động lực mới cho nền kinh tế. Từ đổi mới mô hình tăng trưởng, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh đến cải cách thủ tục hành chính, việc xây dựng một hệ thống thể chế ngày càng đồng bộ, minh bạch đã góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, thu hút nguồn lực xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Việt Nam đang hướng tới một giai đoạn phát triển tập trung vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, thể chế không thể chỉ dừng lại ở việc giải quyết những vấn đề của hiện tại, mà cần mở đường cho tương lai.

Việt Nam đang hướng tới một giai đoạn phát triển tập trung vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới. Những động lực mới đó đòi hỏi một tư duy thể chế mới: linh hoạt hơn, chủ động hơn và có khả năng thích ứng nhanh hơn với sự thay đổi của thực tiễn.

Điều quan trọng không chỉ là tháo gỡ những rào cản đang tồn tại, mà còn phải xây dựng một môi trường để những nguồn lực mới được hình thành, những mô hình kinh doanh mới được phát triển và những doanh nghiệp có năng lực có thể vươn lên đảm nhận vai trò dẫn dắt.

Doanh nghiệp chiến lược cần cơ chế để phát huy vai trò dẫn dắt

Ở các nền kinh tế phát triển, những doanh nghiệp lớn hoạt động trong các lĩnh vực nền tảng luôn có vai trò đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp, mà còn dẫn dắt chuỗi cung ứng, thúc đẩy công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác.

Đối với Việt Nam, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, việc hình thành những doanh nghiệp đủ năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế là yêu cầu tất yếu. Đây là lực lượng có khả năng đảm nhận các dự án lớn, đầu tư dài hạn, phát triển những ngành kinh tế nền tảng, góp phần bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) là một trong những doanh nghiệp tiêu biểu đảm nhiệm sứ mệnh đó.

Trải qua quá trình phát triển nhiều thập kỷ, Petrovietnam đã từng bước xây dựng chuỗi giá trị công nghiệp năng lượng tương đối hoàn chỉnh, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, công nghiệp khí, sản xuất điện, chế biến dầu khí đến sản xuất phân bón và từng bước tham gia vào các lĩnh vực năng lượng mới.

Trải qua quá trình phát triển nhiều thập kỷ, Petrovietnam đã từng bước xây dựng chuỗi giá trị công nghiệp năng lượng tương đối hoàn chỉnh, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, công nghiệp khí, sản xuất điện, chế biến dầu khí đến sản xuất phân bón và từng bước tham gia vào các lĩnh vực năng lượng mới.

Vai trò của Petrovietnam không chỉ được thể hiện qua quy mô sản xuất kinh doanh, mà còn ở những đóng góp mang tính chiến lược như bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên, đóng góp cho ngân sách nhà nước, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp.

Tuy nhiên, để những doanh nghiệp chiến lược phát huy đầy đủ vai trò của mình, năng lực nội tại là điều kiện cần, còn môi trường thể chế phù hợp là điều kiện quan trọng để tạo ra sức bật.

Trong một lĩnh vực đặc thù như năng lượng, mỗi quyết định đầu tư đều mang tầm nhìn dài hạn, mỗi dự án đều liên quan đến nhiều lĩnh vực và tác động đến sự phát triển chung của nền kinh tế. Vì vậy, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo để chủ động xây dựng chiến lược phát triển.

Đổi mới tư duy quản lý: Lấy hiệu quả phát triển làm trung tâm

Một yêu cầu quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế hiện nay là đổi mới tư duy quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp. Quản lý hiệu quả không có nghĩa là tạo ra ngày càng nhiều tầng nấc kiểm soát, mà quan trọng hơn là thiết kế một môi trường để doanh nghiệp hoạt động minh bạch, chịu trách nhiệm về kết quả và có đủ không gian để sáng tạo, cạnh tranh.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong những lĩnh vực chiến lược, cần có cách tiếp cận phù hợp với đặc thù nhiệm vụ. Họ vừa phải hoạt động theo nguyên tắc thị trường, vừa thực hiện các nhiệm vụ gắn với lợi ích quốc gia như bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển hạ tầng, duy trì năng lực sản xuất trong những lĩnh vực nền tảng. Vì vậy, hoàn thiện cơ chế cho doanh nghiệp nhà nước không phải là tạo ra sự ưu ái, mà là tạo điều kiện để các doanh nghiệp có năng lực thực hiện tốt hơn vai trò được giao.

Một cơ chế quản trị hiện đại cần hướng tới việc đánh giá doanh nghiệp bằng hiệu quả, năng lực đổi mới và giá trị đóng góp cho nền kinh tế; đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và khả năng thích ứng với môi trường cạnh tranh. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu thế quốc tế, khi nhiều quốc gia đang xây dựng những doanh nghiệp dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, công nghệ, hạ tầng và công nghiệp nền tảng.

Mở đường cho chuyển dịch năng lượng

Bên cạnh việc tháo gỡ những bất cập hiện hữu, yêu cầu đặt ra đối với quá trình hoàn thiện thể chế trong giai đoạn tới là xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch cho các lĩnh vực phát triển mới.

Ngành năng lượng đang đứng trước sự chuyển đổi sâu sắc. Bên cạnh nhiệm vụ bảo đảm nguồn cung ổn định cho nền kinh tế, yêu cầu giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển các nguồn năng lượng sạch và tham gia vào xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang đặt ra những bài toán mới.

Quá trình này đòi hỏi không chỉ nguồn lực đầu tư lớn, mà còn cần những cơ chế phù hợp để khuyến khích đổi mới công nghệ, thúc đẩy hợp tác, phát triển các mô hình kinh doanh mới và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đối với Petrovietnam, quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp dầu khí truyền thống sang tập đoàn công nghiệp - năng lượng tích hợp là một yêu cầu tất yếu trong chiến lược phát triển dài hạn.

Đối với Petrovietnam, quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp dầu khí truyền thống sang tập đoàn công nghiệp - năng lượng tích hợp là một yêu cầu tất yếu trong chiến lược phát triển dài hạn.

Đây không chỉ là sự thay đổi về lĩnh vực hoạt động, mà là sự chuyển đổi về tư duy phát triển: từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang tối ưu hóa chuỗi giá trị, từ cung cấp năng lượng truyền thống sang tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái năng lượng mới.

Để quá trình đó thành công, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới từ bên trong, nhưng đồng thời cần một môi trường thể chế đủ linh hoạt để những sáng kiến, nguồn lực và lợi thế tích lũy trong nhiều năm phát huy hiệu quả.

Một cơ chế phù hợp sẽ tạo nền tảng cho những ngành công nghiệp của tương lai.

Thể chế kiến tạo - nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Phát triển nhanh và bền vững không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực, mà còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức, huy động và sử dụng những nguồn lực đó. Thể chế chính là yếu tố quyết định khả năng biến tiềm năng thành giá trị.

Khi những rào cản được tháo gỡ, doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư. Khi quy trình được cải cách, nguồn lực xã hội được khơi thông. Khi chính sách có tính ổn định và dự báo, niềm tin của thị trường được củng cố.

Trong giai đoạn phát triển mới, hoàn thiện thể chế không chỉ là nhiệm vụ cải cách hành chính, mà là một giải pháp chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng và tạo dựng nền tảng phát triển bền vững.

Với những doanh nghiệp chiến lược như Petrovietnam, một môi trường thể chế phù hợp sẽ tạo điều kiện để phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu trong lĩnh vực năng lượng, đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế và thực hiện hiệu quả những nhiệm vụ gắn với lợi ích quốc gia.

Bởi cuối cùng, một thể chế tốt không chỉ giúp quản lý hiệu quả những gì đang có, mà còn phải mở đường cho những giá trị mới được hình thành và phát triển. Không để rào cản thể chế cản bước phát triển cũng chính là tạo dựng nền tảng để nguồn lực hôm nay trở thành động lực cho tăng trưởng ngày mai.

Thanh Ngọc