Kỳ 2: Cuộc chạy đua sau màn hình camera

Chỉ một tín hiệu bất thường xuất hiện trên màn hình cũng đủ kích hoạt hàng loạt cuộc gọi, lệnh điều phối và cuộc chạy đua với thời gian để bảo đảm an toàn giao thông.

Trung tâm điều hành giao thông thông minh (TMC) Cẩm Quan vận hành hệ thống ITS trên các tuyến cao tốc Bãi Vọt - Hàm Nghi và Hàm Nghi - Vũng Áng. Từ đây, mọi diễn biến trên tuyến đều được giám sát, phát hiện và điều phối xử lý 24/24h.

Những đôi mắt không được phép rời màn hình

Trái ngược với sự nhộn nhịp trên tuyến, Trung tâm điều hành giao thông thông minh (ITS) Cẩm Quan gần như chìm trong tĩnh lặng. Trên bức tường lớn của phòng điều hành, hàng trăm hình ảnh từ hệ thống camera được chia thành nhiều ô nhỏ, hiển thị liên tục tình hình giao thông trên hai tuyến cao tốc Bãi Vọt - Hàm Nghi và Hàm Nghi - Vũng Áng.

Không có tiếng động cơ, tiếng còi xe hay những cuộc trao đổi ồn ào như ngoài hiện trường, mọi hoạt động tại đây đều diễn ra trước màn hình máy tính. Mỗi nhân viên cùng lúc theo dõi khoảng 40 camera để kịp thời phát hiện, xử lý các tình huống bất thường.

Hàng chục màn hình hiển thị liên tục hình ảnh từ các camera giám sát trên tuyến. Người trực không chỉ quan sát mà còn phải phát hiện những dấu hiệu bất thường rất nhỏ như xe giảm tốc đột ngột, bật đèn cảnh báo hay dừng ở làn khẩn cấp.

Theo anh Trần Lâm Hoàng, Trạm trưởng TMC Cẩm Quan thuộc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc, hệ thống giao thông thông minh (ITS) trên tuyến được tích hợp nhiều thiết bị như camera quay quét 360 độ (PTZ), camera cố định (Fix), camera phát hiện phương tiện (VDS), cùng biển báo điện tử VMS, hệ thống điều khiển giới hạn tốc độ (LCS) và các thiết bị giám sát khác. Riêng đoạn cao tốc qua Hà Tĩnh hiện có khoảng 150 camera, bao gồm cả hệ thống do đơn vị thu phí quản lý.

Anh Hoàng cho biết, AI đã được tích hợp vào hệ thống ITS để hỗ trợ nhận diện một số hành vi như xe máy đi vào cao tốc, phương tiện dừng đỗ trên tuyến và các tình huống bất thường khác. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, hệ thống sẽ tự động phát cảnh báo để nhân viên trực kiểm tra, xác minh và triển khai quy trình xử lý.

"AI giúp rút ngắn thời gian phát hiện sự cố, hỗ trợ người vận hành đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan sát hàng trăm màn hình, nhân viên có thêm một 'trợ lý' để kịp thời nhận biết những tình huống bất thường", anh Hoàng nói.

Tuy nhiên, cũng theo anh Hoàng, hệ thống AI vẫn đang trong quá trình hoàn thiện nên đôi khi vẫn xuất hiện cảnh báo nhầm. Vì vậy, mọi tín hiệu do AI phát hiện đều phải được nhân viên trực kiểm tra lại qua hình ảnh thực tế từ camera trước khi thông báo cho lực lượng tuần đường hoặc các đơn vị liên quan.

"AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Chính vì vậy, người trực màn hình luôn phải duy trì sự tập trung cao độ để vừa khai thác hiệu quả công nghệ, vừa tránh những cảnh báo sai ảnh hưởng đến công tác điều hành", anh Hoàng chia sẻ.

Để duy trì hoạt động liên tục 24/24 giờ, trung tâm bố trí ba ca, bốn kíp trực. Mỗi ca có khoảng sáu người gồm trưởng ca, nhân viên giám sát camera, kỹ sư công nghệ thông tin và kỹ sư điện. Khi nhận ca, từng bộ phận đều phải kiểm tra tình trạng thiết bị trước khi bắt đầu công việc.

Ngồi trước gần 40 màn hình camera trong ca trực, chị Lê Thị Thu Hương, nhân viên giám sát ITS, gần như không rời mắt khỏi hệ thống. Ánh mắt liên tục chuyển từ màn hình này sang màn hình khác, trong khi đôi tay đều đặn ghi nhận thông tin và sẵn sàng thao tác khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Theo chị Hương, áp lực lớn nhất của người trực camera không nằm ở số lượng màn hình phải theo dõi, mà ở việc không được phép lơ là dù chỉ vài chục giây.

Điều người đi đường nhìn thấy là cao tốc luôn thông suốt. Điều họ ít khi biết là phía sau đó là sự phối hợp liên tục giữa Trung tâm ITS, lực lượng tuần đường, CSGT và cứu hộ để xử lý từng sự cố trong thời gian ngắn nhất.

"Tai nạn không báo trước. Có những thời điểm cả tiếng đồng hồ không xảy ra sự cố, nhưng cũng có lúc chỉ trong vài phút đã xuất hiện liên tiếp nhiều tình huống. Nếu chủ quan, rời mắt khỏi màn hình hoặc mất tập trung dù chỉ một chút, chúng tôi có thể bỏ lỡ thời điểm phát hiện ban đầu. Chỉ chậm vài chục giây, thông tin chuyển đến lực lượng hiện trường cũng chậm theo, trong khi trên cao tốc, từng phút đều rất quan trọng", chị Hương chia sẻ.

Mỗi ca trực, chị Lê Thị Thu Hương theo dõi đồng thời khoảng 40 màn hình camera. Với lực lượng ITS, chỉ một khoảnh khắc lơ là cũng có thể làm chậm quá trình phát hiện sự cố và điều phối lực lượng ứng cứu.

Theo nữ nhân viên giám sát ITS, phía sau sự bình yên trên màn hình là áp lực phải duy trì sự tập trung tuyệt đối suốt nhiều giờ. Người trực không chỉ quan sát hàng chục camera cùng lúc mà còn phải nhanh chóng xác minh sự cố, đối chiếu nhiều góc quay, cập nhật thời điểm phát hiện, thông báo cho lực lượng tuần đường, cứu hộ, CSGT và tiếp tục theo dõi đến khi hiện trường được giải tỏa hoàn toàn.

"Có lúc trên màn hình chỉ xuất hiện một chấm sáng rất nhỏ hoặc một phương tiện giảm tốc từ từ. Nếu không quan sát kỹ, rất dễ nghĩ đó là diễn biến bình thường. Nhưng chỉ vài chục giây sau, chiếc xe có thể bật đèn cảnh báo khẩn cấp, dừng ở làn dừng xe khẩn cấp hoặc xảy ra va chạm. Vì vậy, người trực luôn phải giữ trạng thái sẵn sàng, không được phép để xảy ra bất kỳ khoảng trống nào về sự tập trung", chị Hương nói.

Sau khi phát hiện dấu hiệu bất thường, nhân viên ITS nhanh chóng xác minh từ nhiều góc quay, cập nhật dữ liệu và thông báo đến lực lượng tuần đường, CSGT, cứu hộ theo đúng quy trình xử lý sự cố.

Với chị Hương, áp lực lớn nhất không nằm ở những ca trực kéo dài mà ở nỗi lo bỏ sót một dấu hiệu bất thường. Bởi chỉ một khoảnh khắc chậm phát hiện cũng có thể khiến việc cảnh báo, xử lý sự cố ngoài hiện trường bị chậm trễ, làm gia tăng nguy cơ va chạm.

Vì vậy, sau nhiều giờ trước màn hình, điều khiến chị mệt mỏi nhất không phải đôi mắt, mà là áp lực phải duy trì sự tỉnh táo và tập trung tuyệt đối trước hàng nghìn hình ảnh lặp đi lặp lại mỗi ngày.

"Người dân chỉ nhìn thấy một đoạn video khi có sự cố. Điều họ không thấy là phía sau màn hình có rất nhiều người đang cùng lúc xác minh, điều phối và cập nhật thông tin để mọi việc diễn ra đúng quy trình", chị Hương nói.

Có những ca trực kéo dài nhiều giờ không xảy ra bất kỳ sự cố nào. Nhưng cũng có những thời điểm chỉ trong vài phút liên tiếp xuất hiện nhiều tình huống khẩn cấp. Khi đó, mỗi người đều phải giữ sự tập trung tuyệt đối bởi chỉ cần chậm vài chục giây cũng có thể làm chậm cả quá trình ứng cứu.

Hàng chục màn hình hiển thị liên tục hình ảnh từ các camera giám sát trên tuyến. Người trực không chỉ quan sát mà còn phải phát hiện những dấu hiệu bất thường rất nhỏ như xe giảm tốc đột ngột, bật đèn cảnh báo hay dừng ở làn khẩn cấp.

Theo anh Hoàng, công việc của ITS không kết thúc sau một cuộc điện thoại. Trung tâm phải theo dõi liên tục xem lực lượng đã tiếp cận hiện trường hay chưa, giao thông đã được khôi phục hay còn nguy cơ xảy ra tai nạn thứ cấp. Toàn bộ thời điểm phát hiện, thông báo, tiếp cận, giải tỏa hiện trường và kết thúc sự cố đều được lưu lại dưới dạng hồ sơ điện tử phục vụ công tác quản lý và điều tra khi cần thiết.

Các điểm chốt tại các trạm thu phí đều bố trí người trực để hỗ trợ khách hàng có sự cố khi không thể qua trạm. Ngoài ra tại đây có hệ thống nút bấm có thể nhanh chóng xử lý mở barie cho các xe đặc biệt đi qua.

Từ tín hiệu trên màn hình đến mệnh lệnh ngoài hiện trường

Ở đầu kia của những cuộc gọi từ ITS là lực lượng tuần đường và cứu hộ.

Ông Tưởng Văn Vinh, Phó Giám đốc Xí nghiệp quản lý, vận hành đường cao tốc Vũng Áng - Bùng, vẫn nhớ như in vụ tai nạn liên hoàn trong hầm Đèo Bụt. Ba phương tiện gồm xe container, xe tải và ô tô con va chạm liên tiếp khiến cabin xe tải biến dạng, hai người mắc kẹt bên trong.

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, lực lượng cứu hộ có mặt tại hiện trường chỉ sau khoảng hai phút. Thiết bị cắt, cạy chuyên dụng được đưa vào để tiếp cận cabin. Một nạn nhân đã bất tỉnh, người còn lại hoảng loạn vì bị kẹt cứng trong xe.

"Anh em vừa tìm cách mở cabin, vừa kiểm tra mạch, cố định chấn thương và động viên nạn nhân giữ bình tĩnh trước khi lực lượng y tế đến nơi. Nếu chậm thêm khoảng 10 phút, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn rất nhiều", ông Vinh nhớ lại.

Vụ tai nạn giao thông (TNGT) xảy ra lúc 8h40 ngày 10/3 trong hầm Đèo Bụt theo hướng Nam - Bắc thuộc tuyến cao tốc Vũng Áng - Bùng.

Theo ông Vinh, chính vì đặc thù các vụ tai nạn trên cao tốc thường xảy ra xa khu dân cư và cơ sở y tế nên đơn vị đã chủ động đào tạo kỹ năng sơ cứu cho lực lượng tuần đường, đồng thời bố trí xe cứu hộ và xe cấp cứu sẵn sàng xuất phát bất kể ngày hay đêm.

Theo chân lực lượng vận hành trong nhiều ngày, chúng tôi nhận ra rằng, phía sau mỗi vụ việc được xử lý nhanh trên cao tốc là sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều lực lượng. Từ nhân viên chăm chú theo dõi hàng trăm màn hình camera, kỹ sư âm thầm bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định đến tổ tuần đường và cứu hộ lao thẳng vào hiện trường, tất cả đều đang chạy đua với cùng một mục tiêu: giành thêm từng phút để bảo vệ sự sống và nhanh chóng đưa dòng xe trở lại thông suốt.

>>> PHÍA SAU NHỮNG HÀNH TRÌNH BÌNH YÊN TRÊN CAO TỐC BẮC - NAM QUA HÀ TĨNH

KỲ 1: KHI CAO TỐC KHÔNG NGỦ

Hà Vũ

Nguyễn Việt Hưng