Kiến trúc trụ sở tòa soạn nhìn từ Le Monde và AFP

Một cuộc họp báo của lãnh đạo Le Monde tại Paris, Pháp. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Phần lớn các lãnh đạo tòa soạn báo được Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters phỏng vấn đều nhấn mạnh tầm quan trọng của không gian làm việc trực tiếp (trụ sở tòa soạn) đối với các phóng viên, biên tập viên. Nghề báo là công việc nhiều áp lực về cảm xúc, thường xuyên lao động trí óc căng thẳng, chịu áp lực trước dư luận. Do đó, tòa soạn không chỉ là nơi làm việc, mà còn là không gian để người làm báo lấy lại thăng bằng, giải tỏa áp lực và giữ sự tỉnh táo.

Thiết kế phản ánh ưu tiên

Việc sở hữu một trụ sở riêng có thể mang lại nhiều giá trị cho tổ chức báo chí. Tòa nhà, cách thiết kế và bố trí không gian bên trong đóng vai trò quan trọng, có thể thúc đẩy hoặc làm suy giảm hiệu quả hoạt động tòa soạn.

Tập đoàn Le Monde, chủ sở hữu tờ báo cùng tên, khi khởi động dự án xây dựng trụ sở tòa soạn mới vào năm 2015, đã đặt ra kỳ vọng tạo nên môi trường làm việc phù hợp với quy trình vận hành và nhu cầu cộng tác của các phòng, ban. Trụ sở mới của Le Monde chọn thiết kế theo hướng xây dựng không gian làm việc đáp ứng đúng nhu cầu vận hành của tòa soạn, trong đó hai tầng làm việc được kết nối với nhau.

Ông Gilles Van Kote, Phó Tổng biên tập Le Monde, cũng là một trong những người phụ trách dự án thiết kế, cho biết: “Trong bản thiết kế ban đầu, hai tầng dành cho nhân viên Le Monde bị tách biệt hoàn toàn. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu một phóng viên ở tầng 4 muốn trao đổi với đồng nghiệp ở tầng 5, họ sẽ phải đi một vòng khá xa. Tôi đã đề nghị các kiến trúc sư tạo thêm lối kết nối trực tiếp giữa hai tầng để việc trao đổi thông tin và quy trình làm việc trong tòa soạn diễn ra trôi chảy hơn. Chiếc cầu thang xoắn ốc đã thành hình, giúp mọi người có thể di chuyển tự do giữa hai tầng”.

Một trong những quyết định quan trọng của AFP là tập trung toàn bộ ban lãnh đạo cấp cao trên cùng một tầng. Theo ông Mehdi Lebouachera, Tổng biên tập toàn cầu của hãng tin AFP tại Paris, cách sắp xếp này giúp quá trình ra quyết định diễn ra hiệu quả hơn, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi nỗ lực để hạn chế cảm giác phân cấp quyền lực do khoảng cách không gian tạo ra. “Tôi luôn nhắc đội ngũ của mình rằng, họ cần thường xuyên đi xuống các tầng bên dưới để trao đổi trực tiếp với nhân viên cấp dưới”, ông Lebouachera nói.

Mối quan tâm này cũng ảnh hưởng đến thiết kế trụ sở của tập đoàn Le Monde. Ông Van Kote nhắc đến những tờ báo thuộc tập đoàn nhưng có quy mô nhỏ hơn như Nouvel Obs hay Télérama và chia sẻ: “Chúng tôi chủ ý không bố trí Le Monde ở hai tầng cao nhất của tòa nhà, nhằm tránh tạo cảm giác rằng tờ báo này đứng trên hay lấn át các ấn phẩm khác trong tập đoàn”. Vì lý do đó, tòa soạn Nouvel Obs được đặt ở tầng cao nhất, trong khi đội ngũ Le Monde làm việc tại các tầng giữa của tòa nhà.

Ngoài ra, lựa chọn trong thiết kế còn phản ánh các ưu tiên nội dung của một cơ quan báo chí. Chẳng hạn, AFP quyết định đặt “phòng điều phối trung tâm” (MRC) nơi quản lý toàn bộ các luồng video trực tiếp của hãng, ngay giữa tòa soạn. Việc bố trí MRC ở vị trí trung tâm giúp các nhóm phóng viên và biên tập viên phản ứng nhanh hơn trước những sự kiện nóng.

Kéo gần khoảng cách với công chúng

Các phóng viên tác nghiệp tại Pháp, tháng 10/2024. Ảnh: TTXVN

Cùng đánh giá cao vai trò của thiết kế không gian tòa soạn, nhưng lãnh đạo các tòa soạn lại có quan điểm khác biệt về trụ sở cơ quan báo chí nên hiện diện trước công chúng như thế nào. Ông Lebouachera nói: “Nếu nhìn từ bên ngoài, trụ sở AFP không hề hào nhoáng với những bảng hiệu sáng choang hay logo khổng lồ. AFP thường âm thầm làm việc phía sau ‘ánh đèn sân khấu’”. Theo ông, phong cách ấy được thể hiện rõ qua vẻ ngoài khiêm nhường của tòa nhà.

Trụ sở tập đoàn Le Monde cũng theo đuổi cách tiếp cận tương tự. Còn bà Maria Exner, Giám đốc dự án Publix tại Berlin cho rằng, phong cách xây dựng tòa nhà không khiến công chúng cảm thấy rằng báo chí không dành cho họ và rằng nó chỉ tồn tại sau những cánh cửa đóng kín. Publix cung cấp không gian làm việc với chi phí ưu đãi cho các cơ quan báo chí quy mô nhỏ, phi lợi nhuận...

Trụ sở của Publix được thiết kế theo hướng hoàn toàn ngược lại: Tầng trệt không chỉ mở cửa cho công chúng, mà còn được tạo ra dành riêng cho họ. Không gian này bao gồm quán cà phê và các khu vực tổ chức sự kiện, nơi thường xuyên diễn ra các buổi tranh luận và thảo luận công khai vào tối thứ Năm hằng tuần.

Phần còn lại của tòa nhà chỉ có thể ra vào bằng thẻ từ. Trụ sở của tờ New York Times ở Mỹ cũng dành sảnh tầng trệt mở cửa cho công chúng. Nhiều người thường xuyên đi tắt qua đây giữa phố 40 và phố 41. Trong nhiều năm, khu vực này còn trưng bày các tác phẩm nghệ thuật dành cho người dân qua lại chiêm ngưỡng. Mặt tiền của tòa nhà cũng được thiết kế bằng kính để phản ánh tính minh bạch trong quá trình làm báo cũng như văn hóa cởi mở của New York Times.

Kinh nghiệm từ Le Monde, AFP hay nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới cho thấy, một trụ sở hiện đại không được đánh giá bởi quy mô hay vẻ bề thế, mà bởi mức độ hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động tác nghiệp của nhà báo. Không gian làm việc cần được thiết kế theo hướng mở, kết nối nhanh giữa các bộ phận, tạo điều kiện để phóng viên, biên tập viên trao đổi thông tin, phối hợp sản xuất nội dung kịp thời và chính xác.

Và quan trọng nhất, yếu tố quyết định vẫn không nằm ở những bức tường hay kiến trúc tòa nhà, mà ở đội ngũ nhà báo và cách vận hành tòa soạn. Một tòa soạn thực sự hiện đại là tòa soạn biết tổ chức nguồn lực, ứng dụng công nghệ và phát huy trí tuệ tập thể để phục vụ công chúng nhanh hơn, tốt hơn và hiệu quả hơn mỗi ngày. Chính vì vậy, như ông Van Kote của Le Monde chia sẻ: “Trụ sở tòa soạn có một vai trò nhất định, nhưng nền tảng sức mạnh của Le Monde cũng như các tòa soạn báo chính là đội ngũ nhà báo và độc giả”.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc