Kiến tạo không gian phát triển từ khoa học và công nghệ

Hội thảo diễn ra ngay sau Hội nghị Trung ương 3, trong đó đặt ra định hướng quan trọng về mở rộng, tổ chức lại và quản trị hiệu quả không gian phát triển, coi đây là nhiệm vụ chiến lược nhằm tạo thêm dư địa và động lực cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Đổi mới mạnh mẽ tư duy quy hoạch và quản trị

Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Kim Sơn phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Thanh Hương/TTXVN

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Kim Sơn, cho rằng, trong bối cảnh mới, phát triển không chỉ là mở rộng quy mô mà quan trọng hơn là tổ chức, khai thác hiệu quả các không gian hiện có và chủ động kiến tạo những không gian phát triển mới.

Không gian phát triển không chỉ là vùng lãnh thổ hay địa giới hành chính, mà còn là tổng hòa của không gian kinh tế - xã hội, không gian biển, đại dương, không gian ngầm, không gian vũ trụ, không gian số, dữ liệu, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và các không gian được mở rộng thông qua hợp tác quốc tế.

Theo Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Kim Sơn, để kiến tạo không gian phát triển trong kỷ nguyên mới, Việt Nam cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quy hoạch và quản trị, chuyển từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển dựa trên liên kết vùng; đồng thời chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa chủ yếu vào tài nguyên, lao động và vốn sang lấy tri thức, khoa học - công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo làm động lực.

Không gian phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành không gian tạo ra giá trị, nâng cao năng suất, chất lượng cuộc sống của người dân và năng lực cạnh tranh quốc gia, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Kim Sơn, nhấn mạnh.

Kiến tạo không gian phát triển từ khoa học và công nghệ

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu. Ảnh: Thanh Hương/TTXVN

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, yêu cầu hiện nay không chỉ là khai thác hiệu quả các nguồn lực và không gian sẵn có, mà phải chủ động kiến tạo những không gian phát triển mới, tạo ra giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh cao hơn. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của quá trình này. Điều đất nước cần không chỉ là thêm dự án, khu công nghiệp hay nguồn vốn, mà là một môi trường để tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực trực tiếp của tăng trưởng.

Theo Bộ trưởng, trong kỷ nguyên số, không gian phát triển không còn được đo chủ yếu bằng diện tích hay nguồn lực vật chất, mà bằng khả năng tạo ra giá trị mới từ tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khoa học và công nghệ đang mở ra những không gian phát triển mới như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu mở, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử.

Để các động lực này thực sự thúc đẩy tăng trưởng, Việt Nam cần đồng thời hoàn thiện thể chế, làm chủ công nghệ chiến lược, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hạ tầng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, hình thành lực lượng sản xuất chất lượng mới, đồng thời đào tạo, thu hút và kết nối đội ngũ nhân tài trong nước và quốc tế, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Việt Nam cần chuyển từ "bản đồ hành chính" sang "bản đồ phát triển"

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi phát biểu đề dẫn Hội thảo Ảnh: VGP/Thu Giang

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Lê Văn Lợi cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là xác định các không gian phát triển mới, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện, từ quy hoạch, lựa chọn lĩnh vực ưu tiên, huy động và phân bổ nguồn lực đến xác định rõ trách nhiệm và tiêu chí đánh giá kết quả.

Theo ông, sau 40 năm Đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã bộc lộ giới hạn. Việt Nam cần chuyển từ "bản đồ hành chính" sang "bản đồ phát triển", từ quản lý theo địa bàn sang quản trị các mạng lưới, hành lang và hệ sinh thái liên kết, đồng thời chuyển từ khai thác không gian sẵn có sang chủ động kiến tạo các không gian phát triển mới dựa trên thể chế, khoa học - công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Vũ Quang

Ông Lợi cho rằng các không gian phát triển hiện hữu như vùng lãnh thổ, đô thị - nông thôn, biển và ven biển, cửa khẩu, hành lang kinh tế hay chuỗi giá trị cần được tái cấu trúc và kết nối hiệu quả hơn. Việc sắp xếp đơn vị hành chính chỉ tạo ra giá trị khi gắn với tổ chức lại chức năng, nguồn lực và các liên kết phát triển.

Với các không gian mới như không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ hay không gian thử nghiệm thể chế, cần sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu, khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản trị phù hợp. Đồng thời, mở rộng không gian phát triển phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và an ninh kinh tế, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước, sinh thái. Ông đề xuất lựa chọn một số địa phương, đô thị hạt nhân để thí điểm các mô hình như kinh tế tầm thấp, phát triển không gian ngầm, kinh tế biển xanh, bản sao số và cơ chế điều phối liên vùng.

Gợi mở từ kinh nghiệm quốc tế

Đại sứ Italia tại Việt Nam Marco Della Seta phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: VGP/Thu Giang

Đại sứ Italy tại Việt Nam Marco Della Seta nhấn mạnh một không gian phát triển quan trọng khác là tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Theo ông, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, tri thức, giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo sẽ ngày càng giữ vai trò then chốt trong định hình tương lai phát triển của đất nước. Các tổ chức nghiên cứu không chỉ đánh giá các quá trình chuyển đổi mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách. Đại sứ khẳng định Italy sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong nghiên cứu, đào tạo, nâng cao năng lực, trao đổi học giả và đối thoại chính sách, góp phần hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn của Việt Nam.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản về phát triển không gian ngầm. Ảnh: VGP/Thu Giang

Đánh giá cao định hướng cải cách và mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam nhằm hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và 2045, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho rằng, tương lai của các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng khai mở các không gian phát triển mới như trí tuệ nhân tạo, không gian số, không gian ngầm, không gian trên không, không gian biển và các không gian liên kết vùng. Trong đó, phát triển không gian ngầm là lĩnh vực đặc biệt đáng chú ý.

Theo Đại sứ Ito Naoki, Nhật Bản từng đối mặt với những thách thức tương tự Việt Nam hiện nay như đô thị hóa nhanh, ùn tắc giao thông và áp lực quỹ đất. Việc phát triển không gian ngầm không chỉ giúp Tokyo giải quyết bài toán hạ tầng, tạo động lực tăng trưởng mới mà còn nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, thành công trong phát triển không gian ngầm dựa trên ba yếu tố: nhu cầu thực tiễn, khung pháp lý phù hợp và công nghệ xây dựng hiện đại. Đây là những kinh nghiệm hữu ích đối với Việt Nam khi Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và nhiều đô thị lớn đang chịu áp lực về dân số, giao thông, quỹ đất và phát triển bền vững.

Các diễn giả tại phiên tọa đàm bàn tròn "Không gian phát triển của Việt Nam trong bối cảnh mới". Ảnh: Vũ Quang

Các ý kiến tại các phiên chuyên đề và tọa đàm tập trung trao đổi về cơ sở lý luận và thực tiễn của không gian phát triển; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; phát triển không gian số, không gian biển, không gian ngầm và các mô hình phát triển mới; đột phá thể chế, phát triển vùng và liên kết vùng; vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cùng kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị chính sách với Việt Nam.

Vũ Quang