Kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển

Chuyển trọng tâm từ hỗ trợ sang kiến tạo phát triển

Sáng 28/8, tiếp tục Phiên họp thứ 5, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau gần 10 năm triển khai, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống chính sách hỗ trợ.

Dù vậy, thực tiễn cho thấy một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Việc tiếp cận chính sách của doanh nghiệp còn gặp khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ vẫn chưa rõ nét.

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế tư nhân, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đổi mới công tác hoàn thiện pháp luật. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ dừng lại ở việc gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà phải tập trung nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển lên quy mô lớn hơn.

Chính vì vậy, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng và Nhà nước; khắc phục triệt để những hạn chế của quy định hiện hành; luật hóa các cơ chế, chính sách lớn có tính ổn định, lâu dài để tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.

Đáng chú ý, căn cứ quan điểm, mục tiêu xây dựng và kết quả tham vấn cộng đồng doanh nghiệp, Chính phủ đề xuất nâng cấp và đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc đổi tên này thể hiện sự thay đổi căn bản về tư duy chính sách chuyển từ "hỗ trợ doanh nghiệp" là chính sang "kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển", phản ánh đúng định hướng của Đảng, xác định đúng vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế - xã hội và tiệm cận với xu hướng quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình tóm tắt về dự án Luật.

Dự thảo Luật gồm 5 Chương, 35 Điều, chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo nhu cầu và lộ trình nâng cấp trưởng thành của doanh nghiệp (từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, từ siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa, và từ vừa lên lớn). Thước đo chính sách chuyển từ "số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ" sang "sự phát triển, khả năng hấp thụ của doanh nghiệp sau hỗ trợ".

Quản lý chính sách chuyển từ quy trình, thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, kết quả và trách nhiệm giải trình. Đẩy mạnh số hóa quy trình hỗ trợ trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu doanh nghiệp; ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, triển khai, theo dõi, giám sát và đánh giá.

Nhà nước không trực tiếp cung cấp hỗ trợ đơn lẻ mà tập trung kiến tạo hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện (kết nối đơn vị hỗ trợ, chuyên gia, cơ sở ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, hiệp hội và doanh nghiệp lớn). Đồng thời, chuyển từ "hỗ trợ cái Nhà nước có" sang "hỗ trợ thứ doanh nghiệp cần" thông qua phiếu hỗ trợ, đặt hàng, giao nhiệm vụ. Ngân sách nhà nước đóng vai trò vốn dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và huy động nguồn lực xã hội.

Đáng chú ý, hai nhóm chính sách hỗ trợ cụ thể được nêu trong dự thảo gồm: nhóm chính sách hỗ trợ chung sẽ khơi thông các điểm nghẽn về tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, thị trường; mở rộng các kênh tài chính mới; hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số; nâng cao năng lực đáp ứng thị trường và tham gia chuỗi cung ứng.

Nhóm chính sách hỗ trợ trọng tâm tập trung vào các đối tượng ưu tiên tạo đột phá như doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị, doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh bền vững và doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Làm rõ tư duy kiến tạo, tạo động lực để doanh nghiệp phát triển

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho thấy, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 và nhất trí với tên gọi mới là Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi lưu ý nội dung dự thảo vẫn tập trung nhiều vào các biện pháp hỗ trợ. Đề nghị rà soát tổng thể để thể hiện rõ nét tư duy "kiến tạo, phát triển", tập trung tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao quy mô, chất lượng, năng lực cạnh tranh cốt lõi, khả năng quản trị và đổi mới sáng tạo, khắc phục triệt để tình trạng hỗ trợ dàn trải.

Dự thảo có phạm vi tác động rộng, liên quan nhiều luật chuyên ngành. Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ để bảo đảm tính đồng bộ; đối với quy định thuộc pháp luật chuyên ngành, chỉ quy định nguyên tắc hoặc dẫn chiếu, không quy định lại các nội dung đã được điều chỉnh đầy đủ.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ và nguyên tắc thực hiện, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí sự cần thiết điều chỉnh tiêu chí, đề nghị làm rõ căn cứ, lượng hóa tác động việc nâng số lao động, tổng nguồn vốn, tổng doanh thu. Cân nhắc chỉ quy định tiêu chí khung trong Luật, giao Chính phủ quy định cụ thể phương pháp và ngưỡng để điều chỉnh linh hoạt theo tình hình kinh tế - xã hội.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch. Xác định rõ tiêu chí, điều kiện thụ hưởng, tuyệt đối không phát sinh thủ tục hành chính hay cơ chế "xin - cho".

Nhất trí tăng cường hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và Quỹ đầu tư mạo hiểm, song Thường trực Ủy ban đề nghị cần làm rõ tiêu chí đối tượng, loại bỏ quy định trùng lặp. Đối với quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân và việc dùng vốn nhà nước để góp vốn/ủy thác cần làm rõ thẩm quyền, phạm vi, mức độ tham gia của Nhà nước, cơ chế quản trị, chia sẻ rủi ro, trách nhiệm bảo toàn vốn và quản lý chặt chẽ nguồn lực công.

Tán thành mục tiêu mở rộng hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp để giảm chi phí gia nhập thị trường, tạo giai đoạn chuyển tiếp về thuế, kế toán, bảo hiểm xã hội. Nhất trí đơn giản hóa thủ tục, hỗ trợ nền tảng số, dịch vụ kế toán, tư vấn pháp lý... song Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ căn cứ xác định đối tượng, thời hạn, nguồn lực hỗ trợ, đánh giá tác động đầy đủ bảo đảm tính khả thi và thống nhất pháp luật.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị phân định rõ trách nhiệm các bộ, ngành, địa phương; tăng cường chia sẻ dữ liệu dùng chung, không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại thông tin cơ quan nhà nước đã có. Phân quyền cho địa phương phải gắn liền với đánh giá năng lực và nguồn lực tài chính thực tế.

Hoàng Hòa