Kiên quyết xử lý các hiện tượng 'giang hồ mạng': Xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh

Không thể đánh đổi lượt xem bằng những nội dung độc hại

Chỉ trong ít ngày đầu tháng 8, liên tiếp nhiều “hiện tượng mạng” có lượng người theo dõi lớn vướng vòng lao lý. Ngày 3-8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh phối hợp Cục Cảnh sát hình sự Bộ Công an đã khởi tố vụ án, khởi tố 3 bị can Nguyễn Văn Hợi (tức Khánh Sky), Hồ Văn Khoa và Trần Đình Tiệp (tức Vua Quạt). Các bị can bị khởi tố về hành vi lợi dụng mạng xã hội để gây rối trật tự công cộng, phát tán thông tin sai sự thật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trước đó, ngày 6-8, lực lượng chức năng tiến hành khám xét nơi ở của Bùi Xuân Huấn (Huấn Hoa Hồng), một gương mặt từng nổi tiếng trên mạng xã hội với hàng triệu lượt theo dõi.

Đối tượng Nguyễn Văn Hợi (tức Khánh Sky). Ảnh: BCA

Các vụ việc xảy ra liên tiếp trong thời gian ngắn không còn là những diễn biến đơn lẻ. Đó là tín hiệu cho thấy quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc siết chặt kỷ cương trên không gian mạng, xử lý nghiêm những cá nhân lợi dụng sức ảnh hưởng để gây mất an ninh, trật tự, cổ súy lối sống lệch chuẩn và trục lợi từ mạng xã hội.

Đánh giá về vụ việc Khánh Sky, TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, việc Cơ quan Cảnh sát điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam đối tượng về hành vi gây rối trật tự công cộng là có căn cứ nếu kết quả điều tra đã đủ cơ sở theo quy định của pháp luật.

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, điểm khác biệt của những vụ việc như Khánh Sky là hành vi vi phạm không chỉ diễn ra tại hiện trường mà còn được livestream trên nhiều nền tảng mạng xã hội. Trong thời đại số, một hành vi vi phạm được phát trực tiếp có sức lan tỏa lớn hơn rất nhiều so với hành vi thông thường bởi chỉ trong thời gian ngắn có thể tiếp cận hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người xem.

“Không gian mạng không phải là vùng ngoài pháp luật. Người sử dụng mạng xã hội có quyền tự do ngôn luận nhưng quyền đó phải được thực hiện trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, không được gây mất an ninh, trật tự và an toàn xã hội”, TS.LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Từ vụ việc của Khánh Sky có thể thấy, “giang hồ mạng” không còn là những hiện tượng nhất thời. Nhiều đối tượng đã biến mạng xã hội thành công cụ xây dựng hình ảnh “đại ca”, cố tình tạo dựng mâu thuẫn, phát ngôn gây sốc, livestream chửi bới, thách thức dư luận để thu hút sự chú ý. Khi lượng người theo dõi tăng lên, sức ảnh hưởng trên không gian số nhanh chóng được chuyển hóa thành lợi ích kinh tế thông qua quảng cáo, bán hàng, nhận tài trợ hoặc nhiều hình thức kiếm tiền khác. Nguy hiểm hơn, không ít đối tượng còn cố tình dàn dựng mâu thuẫn, tạo “content bẩn”, kích động tranh cãi để gia tăng lượt xem và kiếm tiền.

Đáng lo ngại là cơ chế đề xuất của các nền tảng mạng xã hội đã khiến những nội dung phản cảm lan truyền với tốc độ rất nhanh. Chỉ cần người dùng xem một video của “giang hồ mạng”, hệ thống sẽ tiếp tục gợi ý nhiều nội dung tương tự. Hệ quả là thanh, thiếu niên dễ bị cuốn vào vòng xoáy thông tin độc hại, dần coi những lời lẽ tục tĩu, hành vi bạo lực hay thái độ coi thường pháp luật là điều bình thường, thậm chí xem đó là biểu hiện của cá tính và thành công.

Các bị can bị khởi tố. Ảnh: CACC

Theo TS. LS Đặng Văn Cường, đây là nguy cơ làm xói mòn các giá trị văn hóa, đạo đức và tác động tiêu cực đến quá trình hình thành nhân cách của giới trẻ. “Quyền tự do ngôn luận là quyền hiến định nhưng không đồng nghĩa với việc được phép xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác, kích động bạo lực hay gây mất an ninh, trật tự. Không gian mạng không phải “vùng trống” của pháp luật. Mọi hành vi vi phạm, dù diễn ra ngoài đời thực hay trên môi trường số, đều phải được xem xét, xử lý theo quy định”, TS.LS Đặng Văn Cường bày tỏ.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia tội phạm học cũng nhấn mạnh nhu cầu được công nhận, được chú ý và khẳng định giá trị bản thân là một nhu cầu tự nhiên của con người. Nếu trong xã hội truyền thống, sự ghi nhận thường đến từ tri thức, lao động và những đóng góp thực chất thì trong thời đại số, mạng xã hội lại tạo ra một cơ chế hoàn toàn khác. Chỉ cần một video gây sốc, một phát ngôn lệch chuẩn hay một hành động phản cảm, một người vô danh có thể trở nên nổi tiếng chỉ sau vài giờ.

Dưới góc nhìn tâm lý học tội phạm, rất hiếm người ngay từ đầu đã chủ đích lựa chọn con đường phạm pháp. Quá trình này thường bắt đầu bằng những hành vi tưởng như vô hại như phát ngôn ngông cuồng, khoe khoang lối sống bất cần hoặc cố tình tạo tranh cãi để thu hút sự chú ý. "Khi những nội dung đó thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem, não bộ sẽ ghi nhận đây là một phần thưởng tâm lý. Danh tiếng ảo nhanh chóng được chuyển hóa thành tiền bạc, hợp đồng quảng cáo, hoạt động kinh doanh hoặc sự tung hô của một bộ phận người hâm mộ. Chính cơ chế phần thưởng này tạo ra cảm giác hưng phấn và khiến nhiều người ngày càng phụ thuộc vào sự công nhận của cộng đồng mạng", Thượng tá.Ts Đào Trung Hiếu phân tích.

Lập lại kỷ cương trên không gian mạng

Việc liên tiếp xử lý các “giang hồ mạng” thời gian gần đây không chỉ nhằm răn đe những cá nhân vi phạm mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để chấm dứt hiện tượng này không thể chỉ trông chờ vào một vài vụ án điểm.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường. Ảnh: NVCC

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, thời gian qua nhiều “giang hồ mạng” đã phải trả giá trước pháp luật, song hiện tượng này vẫn diễn biến phức tạp. Có đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính, có đối tượng từng bị áp dụng các biện pháp xử lý khác nhưng sau đó vẫn tiếp tục tái diễn hành vi, thậm chí ngày càng công khai hơn trong việc phát tán nội dung độc hại, thể hiện thái độ coi thường pháp luật trên không gian mạng. Vì vậy, mong muốn của đông đảo người dân là xử lý nghiêm các đối tượng côn đồ, hung hãn, lợi dụng mạng xã hội để lan truyền lối sống lệch chuẩn và trục lợi bất chính.

Để chấm dứt tình trạng này, cơ quan chức năng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định pháp luật có liên quan. Điều quan trọng là không để tình trạng nổi tiếng trên mạng xã hội trở thành “lá chắn” trước pháp luật. Bất kỳ cá nhân nào, dù có sức ảnh hưởng lớn đến đâu, nếu lợi dụng không gian mạng để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc gây mất an ninh, trật tự đều phải bị xử lý nghiêm minh.

Cùng với đó, các nền tảng mạng xã hội cần nâng cao trách nhiệm trong việc phát hiện, ngăn chặn và gỡ bỏ nhanh các nội dung bạo lực, kích động, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc cổ súy hành vi phạm pháp. Nếu những video mang tính giật gân, phản cảm vẫn dễ dàng tiếp cận hàng triệu người dùng chỉ nhờ thuật toán ưu tiên tương tác, những giá trị lệch chuẩn sẽ còn tiếp tục bị khuếch đại và lan rộng trong cộng đồng.

Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao “sức đề kháng” cho người sử dụng mạng xã hội, nhất là thanh, thiếu niên. Mỗi lượt xem, mỗi lượt chia sẻ hay bình luận cổ vũ đều góp phần làm gia tăng sức lan tỏa của các “content bẩn”. Vì vậy, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, mỗi người dùng cần có ý thức sàng lọc thông tin, không tiếp tay cho các hiện tượng lệch chuẩn bằng sự hiếu kỳ hoặc tâm lý đám đông.

Thực tế cho thấy, cuộc đấu tranh với “giang hồ mạng” không chỉ là xử lý những tài khoản nổi tiếng trên Internet. Xa hơn, đó là cuộc đấu tranh nhằm bảo vệ các giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức và sự thượng tôn pháp luật trong không gian số. Khi những nội dung độc hại không còn “đất sống”, khi sự nổi tiếng không thể được đánh đổi bằng hành vi vi phạm pháp luật, môi trường mạng mới thực sự trở thành nơi lan tỏa tri thức, sáng tạo và những giá trị tích cực.

TS.LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh, đây không chỉ là câu chuyện đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng mà còn góp phần xây dựng môi trường số văn minh, bảo vệ trẻ em, bảo vệ các giá trị văn hóa và giữ gìn an ninh, trật tự trong bối cảnh chuyển đổi số. Không gian mạng phải trở thành nơi lan tỏa tri thức, sáng tạo và những giá trị tích cực, chứ không phải môi trường để cổ súy bạo lực, hành vi lệch chuẩn hay trục lợi từ vi phạm pháp luật.

“Kỳ vọng của tôi là các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ tiếp tục xử lý quyết liệt, đồng bộ và công bằng đối với mọi hành vi lợi dụng không gian mạng để vi phạm pháp luật". Trong kỷ nguyên số, an ninh mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề bảo vệ pháp luật, bảo vệ văn hóa, bảo vệ con người và bảo vệ sự phát triển bền vững của đất nước. Mỗi vụ án được xử lý nghiêm minh sẽ tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, khẳng định nguyên tắc mọi hành vi vi phạm trên không gian mạng đều phải bị phát hiện, xử lý, không có ngoại lệ và không có vùng cấm”, TS.LS Đặng Văn Cường chia sẻ.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học. Ảnh: NVCC

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu cũng cho rằng, sẽ là sai lầm nếu chỉ xử phạt một vài cá nhân với kỳ vọng có thể chấm dứt hiện tượng "giang hồ mạng". Bởi đằng sau mỗi nhân vật lệch chuẩn là cả một hệ sinh thái xã hội đang nuôi dưỡng và tiếp sức cho sự tồn tại của họ. Do đó, muốn cắt đứt vòng lặp này, trước hết phải làm suy giảm cơ chế phần thưởng dành cho nội dung độc hại, thông qua việc kiểm soát khả năng kiếm tiền, hạn chế mức độ lan truyền và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Quan trọng hơn, cần xây dựng cho thế hệ trẻ một “hệ miễn dịch số” đủ mạnh, bao gồm kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, tư duy phản biện và năng lực chống lại sự thao túng của các giá trị ảo.

“Gia đình, nhà trường và xã hội phải cùng nhau kiến tạo những hình mẫu tích cực, giúp người trẻ hiểu rằng thành công thực sự không được đo bằng số lượt theo dõi hay những phút giây nổi tiếng nhất thời, mà bằng tri thức, nhân cách, lao động và trách nhiệm với cộng đồng. Xét đến cùng, cuộc chiến chống lại hiện tượng “giang hồ mạng” không đơn thuần là cuộc chiến với một vài cá nhân nổi loạn trên Internet. Đó là cuộc cạnh tranh giữa hai hệ giá trị: một bên là tri thức, sự tử tế và trách nhiệm xã hội; bên kia là sự nổi tiếng bất chấp chuẩn mực”, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu nhấn mạnh.

Hồng Nhung