Phân biệt 'Tổ chức sử dụng' và 'sử dụng' trái phép chất ma túy?

Đặc biệt, từ ngày 01.07.2025, quy định về tội sử dụng trái phép chất ma túy chính thức có hiệu lực sẽ càng làm rõ ranh giới pháp lý này.

Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy: Hình phạt cao nhất chung thân

Theo quy định tại Điều 255 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào đều bị xử lý hình sự rất nghiêm khắc với các khung hình phạt cụ thể như sau:

Hai hành vi "tổ chức sử dụng" và "sử dụng" trái phép chất ma túy đều vi phạm pháp luật. Ảnh minh hoạ: AI

Phạt tù từ 2 năm đến 7 năm đối với người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào.

Phạt tù từ 7 năm đến 15 năm nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: Phạm tội 2 lần trở lên hoặc đối với 2 người trở lên; Đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi; Đối với phụ nữ mà biết là có thai; Đối với người đang cai nghiện; Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; Gây bệnh nguy hiểm cho người khác hoặc tái phạm nguy hiểm.

Phạt tù từ 15 năm đến 20 năm nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc gây chết người; Gây tổn hại cho sức khỏe của 2 người trở lên với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%; Gây bệnh nguy hiểm cho 2 người trở lên; Đối với người dưới 13 tuổi.

Phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân là mức phạt cao nhất nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: Gây tổn hại cho sức khỏe của 2 người trở lên với tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 61% trở lên; Làm chết 2 người trở lên.

Bên cạnh đó còn có hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt quản chế, cấm cư trú từ 1 năm đến 5 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Tội sử dụng trái phép chất ma túy: Chỉ bị xử lý hình sự trong một số trường hợp

Khác với tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý, hành vi tự mình sử dụng trái phép chất ma túy trước đây chủ yếu bị xử phạt hành chính.

Tuy nhiên, căn cứ tại khoản 20 Điều 1 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 (bổ sung Điều 256a vào sau Điều 256 Bộ luật Hình sự 2015, có hiệu lực từ ngày 01.07.2025), người sử dụng trái phép chất ma túy sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong các trường hợp cụ thể sau:

Phạt tù từ 2 năm đến 3 năm: Áp dụng đối với người sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các diện:

Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế theo Luật Phòng, chống ma túy;

Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy;

Đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy;

Đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế.

Phạt tù từ 3 năm đến 5 năm: Áp dụng đối với trường hợp tái phạm về tội này.

Những điểm khác biệt cần lưu ý

Về tính chất hành vi:

Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là việc chuẩn bị, sắp xếp, lôi kéo hoặc tạo các điều kiện cần thiết (địa điểm, dụng cụ, nguồn thuốc...) để người khác hoặc cùng người khác sử dụng ma túy.

Sử dụng trái phép chất ma túy thuần túy là việc một cá nhân tự đưa chất ma túy vào cơ thể mình để thỏa mãn cơn nghiện hoặc nhu cầu cá nhân.

Về điều kiện cấu thành tội phạm:

Hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý cấu thành tội phạm hình sự ngay lập tức dưới bất kỳ hình thức nào, không đòi hỏi người vi phạm phải thuộc đối tượng đặc thù nào.

Hành vi sử dụng trái phép chất ma tuý chỉ bị xử lý hình sự (từ 01.07.2025) khi người đó đang trong quá trình cai nghiện, quản lý sau cai nghiện, hoặc vi phạm các mốc thời gian thử thách/quản lý cụ thể theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.

Về mức độ hình phạt:

Hình phạt cho tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý rất nghiêm khắc, mức cao nhất là tù chung thân và có thể kèm phạt tiền bổ sung lên đến nửa tỷ đồng hoặc tịch thu tài sản.

Hình phạt cho tội sử dụng trái phép có mức phạt nhẹ hơn rất nhiều, dao động từ 2 năm đến tối đa là 5 năm tù (khi tái phạm) và không quy định các hình phạt bổ sung về kinh tế hay tài sản trong điều luật.

Việc phân định rõ ràng ranh giới pháp lý giữa hai tội danh này không chỉ giúp người dân nâng cao nhận thức, tránh các hành vi vi phạm nghiêm trọng mà còn thể hiện chính sách phân hóa tội phạm rõ rệt, đó là nghiêm trị kẻ tổ chức, răn đe và quản lý chặt chẽ người sử dụng để phòng ngừa tệ nạn xã hội.

P.V