Kiểm soát từ gốc, nâng chất để giữ đà xuất khẩu sầu riêng

Kiểm soát từ vùng trồng - "chìa khó" ổn định chuỗi cung ứng

Từ đầu tháng 4 đến nay, giá sầu riêng liên tục đi xuống khi nguồn cung tăng nhanh, kéo mặt bằng giá nhiều giống xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Tại một số vườn, sầu riêng Ri6 mua xô chỉ còn 20.000-35.000 đồng/kg, giảm khoảng một nửa so với đầu năm. Musang King lùi về 60.000-65.000 đồng/kg, trong khi Monthong giảm nhẹ hơn, dao động 65.000-75.000 đồng/kg.

Giá sầu riêng giảm mạnh.

Ở khâu thu mua, xu hướng giảm giá cũng diễn ra rõ rệt. Ri6 loại A (2,7 hộc) hiện chỉ còn khoảng 40.000 đồng/kg, loại B (2,5 hộc) giảm xuống 28.000 đồng/kg. Musang King loại A được thu mua ở mức 80.000-85.000 đồng/kg, thấp nhất trong hai năm trở lại đây.

Trước những biến động gần đây của thị trường, giải pháp căn cơ được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là phải chuyển từ kiểm soát “ngọn” sang kiểm soát “gốc”. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho hay, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào khâu kiểm định sau thu hoạch, việc giám sát chất lượng ngay từ vùng trồng cần được đặt làm trọng tâm.

Theo đó, các vùng trồng cần được rà soát, phân loại theo mức độ rủi ro, đặc biệt với những khu vực có nguy cơ tồn dư kim loại nặng. Những vườn không đáp ứng tiêu chuẩn cần được tạm thời loại khỏi chuỗi cung ứng, đồng thời có lộ trình cải tạo cụ thể trước khi quay lại sản xuất.

Bên cạnh đó, việc kiểm tra nhanh tại vườn trước thu hoạch cần được triển khai rộng rãi hơn. Giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trong khâu xuất khẩu mà còn tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp, tránh tình trạng hàng hóa bị ách tắc sau khi đã thu mua, đóng gói.

Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ cơ quan quản lý, từ ban hành quy trình kỹ thuật, hướng dẫn canh tác đến đầu tư hệ thống kiểm nghiệm tại chỗ. Đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao độ tin cậy của chuỗi cung ứng.

Củng cố nền tảng để giữ đà tăng trưởng

Bên cạnh đó, yếu tố mùa vụ và giống cũng đóng vai trò quan trọng. Hiện nay, sầu riêng miền Tây chủ yếu là giống Ri6, trong khi Thái Lan bước vào chính vụ với giống Monthong, loại đã quen thuộc với người tiêu dùng Trung Quốc trong nhiều năm.

Sự cạnh tranh này khiến các nhà nhập khẩu Trung Quốc có xu hướng ưu tiên hàng Thái Lan, sẵn sàng trả giá cao hơn. Trong bối cảnh nguồn cung trong nước tiếp tục tăng đã tạo áp lực dư cung, kéo giá xuống thấp. Do đó, bài toán về giống và thị hiếu thị trường cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh chiến lược sản xuất. Ngành sầu riêng cần có định hướng phát triển giống theo từng phân khúc thị trường, tránh phụ thuộc vào một vài giống chủ lực. Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu, lai tạo và chọn lọc giống có khả năng bảo quản tốt, phù hợp xuất khẩu.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn trong ngắn hạn, ông Đặng Phúc Nguyên nhận định, triển vọng xuất khẩu sầu riêng vẫn được đánh giá tích cực. Sản lượng tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ - khu vực chiếm khoảng 60-70% tổng sản lượng sầu riêng cả nước đang tăng mạnh và ít rủi ro hơn về chất lượng. Đặc biệt, vụ thu hoạch tại đây lệch mùa so với Thái Lan, giúp giảm áp lực cạnh tranh.

Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, xuất khẩu rau quả 4 tháng đầu năm đạt 2,06 tỷ USD, tăng 22,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó sầu riêng tiếp tục là mặt hàng dẫn dắt tăng trưởng. Với đà này, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2026 được kỳ vọng có thể vượt mốc 3 tỷ USD, thậm chí hướng tới 4 tỷ USD nếu tận dụng tốt cơ hội thị trường. "Việc xây dựng một chuỗi cung ứng minh bạch, kiểm soát chất lượng từ gốc và thích ứng linh hoạt với thị trường sẽ là yếu tố quyết định để ngành sầu riêng phát triển bền vững, giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế", ông Nguyên nhận định.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam: So với năm ngoái, nhiều thời điểm gần như không có lô hàng nào xuất được, trong khi năm nay tình hình khả quan hơn, vẫn duy trì được hoạt động xuất khẩu, dù còn vướng mắc.

Nguyễn Hạnh