Hiện thực hóa Nghị quyết của Đảng: Để HTX là 'mắt xích' vững chắc trong nền kinh tế số

Kỳ 1: Đưa Nghị quyết từ “sổ tay” đến “smartphone”

Trong tiến trình triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW về phát triển kinh tế tập thể, nhiều HTX trên cả nước đã chủ động đổi mới phương thức hoạt động, từng bước ứng dụng công nghệ số vào sản xuất và quản trị. Thực tiễn này cho thấy, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của HTX.

Từ "tư duy truyền thống" sang "quản trị số"

Thay vì ghi chép nhật ký canh tác bằng sổ tay dễ thất lạc và thiếu tính minh bạch, các thành viên HTX giờ đây đã quen với việc nhập liệu trên phần mềm quản lý. Mọi quy trình từ khâu chọn giống, bón phân đến ngày thu hoạch đều được số hóa, tạo tiền đề quan trọng để cấp mã vùng trồng và chứng nhận các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP hay hữu cơ.

HTX đã tự livestreams bán hàng trên các sàn thương mại điện tử.

Tại HTX Bình Thành, xã Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, hiện nay HTX đang quản lý và thực hiện gần 1.200ha đất sản xuất nông nghiệp và có gần 100% người nông dân được sử dụng công nghệ tiên tiến “máy bay phun thuốc bảo vệ thực vật” nhằm giúp bà con nông dân tiếp cận và áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất... Từ đó tối ưu hóa năng suất, giảm chi phí đầu tư, dễ dàng ứng dụng cho nhiều loại cây trồng và địa hình khác nhau, nhất là giảm tiếp xúc trực tiếp với các hóa chất, bảo vệ sức khỏe người nông dân.

Hiện tại các sản phẩm làm ra tại HTX như: Lúa, gạo, nước uống đóng bình, đóng chai được gắn mã QR minh bạch trong sản xuất, đảm bảo chất lượng tính an toàn của sản phẩm hàng hóa, thuận tiện trong công tác quản lý , truy cập thông tin nhanh chóng và chính xác.

Ngoài ra, ở HTX triển khai các công việc được số hóa như: sử dụng phần mềm kế toán, thuế điện tử, hóa đơn điện tử, chữ ký số, thiết bị bơm nước tự động, xây dựng Website để giới thiệu sản phẩm,….. cũng là một trong những nội dung trọng tâm và tiếp tục thực hiện nhân rộng; hướng tới HTX sẽ đầu tư mô hình “trạm giám sát sâu rầy thông minh” tự động đưa ra cảnh báo và dự báo sâu rầy giúp người nông dân an tâm sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Đời, Chủ tịch HĐQT HTX cho biết, việc chuyển đổi số nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp mang lại hiệu quả sản xuất và kinh tế cao góp phần phát triển HTX theo hướng bền vững.

Minh bạch hóa bằng "Hộ chiếu điện tử" cho nông sản

Một trong những điểm sáng nhất của các HTX ứng dụng công nghệ số theo Nghị quyết 20 chính là việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc. Thông qua mã QR Code gắn trên từng bao bì sản phẩm, người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra "lý lịch" của hàng hóa.

Việc minh bạch hóa thông tin không chỉ giúp bảo vệ thương hiệu cho HTX mà còn là "tấm vé thông hành" đưa nông sản vào các hệ thống siêu thị lớn và xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Hoa Kỳ. Đây chính là lời giải cho bài toán "được mùa mất giá" vốn là nỗi trăn trở của nông dân nhiều thập kỷ qua.

Ông Nguyễn Văn Thực, Giám đốc HTX Xoài cát Hòa Lộc, xã An Hữu, tỉnh Đồng Tháp chia sẻ, thay vì chỉ dán tem vào giai đoạn đóng gói, quy trình số hóa bắt đầu ngay từ khi trái xoài còn ở trên cây, mỗi vườn xoài của thành viên HTX được cấp một mã số định danh trên bản đồ số.

Người nông dân dùng smartphone để ghi lại thời điểm bón phân, loại chế phẩm sinh học sử dụng và ngày bao trái. Dữ liệu này được đẩy thẳng lên hệ thống quản lý chung của HTX. Khi trái xoài đạt chuẩn và được thu hoạch, HTX sẽ tiến hành dán tem QR Code lên bao bì hoặc trực tiếp lên vỏ quả. Khi người tiêu dùng quét mã này, một "trang hồ sơ" sẽ hiện ra bao gồm: Tên chủ vườn, địa chỉ lô thửa, chứng nhận VietGAP/GlobalGAP, ngày thu hoạch, thông tin về kiểm nghiệm dư lượng thuốc BVTV, xác thực đây đúng là xoài Cát Hòa Lộc chính hiệu, tránh hàng giả, hàng nhái.

Đồng chí Lê Thị Thanh Nhàn, Bí thư Đảng ủy xã An Hữu cho biết, gắn QR Code trên trái xoài chính là công cụ giúp HTX bước ra khỏi cách làm cũ, tạo dựng hình ảnh "Nông nghiệp minh bạch - Nông dân chuyên nghiệp" đúng như mục tiêu mà Nghị quyết 20 của Đảng đã đề ra.

Việc ứng dụng công nghệ số không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để các HTX tự làm mới mình.

Việc triển khai ứng dụng công nghệ số cho nông sản là bảo chứng cho uy tín của HTX, sản phẩm có mã truy xuất nguồn gốc thường có giá bán cao hơn từ 15-20% so với sản phẩm trôi nổi, mở đường cho việc vào các siêu thị lớn như Co.op Mart, WinMart hay xuất khẩu sang EU, Nhật Bản hay Hoa Kỳ.

“Xã An Hữu đã số hóa quy trình quản lý, hỗ trợ các HTX ứng dụng thương mại điện tử, phát triển nông nghiệp thông minh, gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 20-NQ/TW. Mục tiêu nhằm đột phá kinh tế địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí, và xây dựng nền tảng xã hội số bền vững”, Bí thư Đảng ủy xã An Hữu cho hay.

Thách thức và kỳ vọng

Dù đã có những tín hiệu tích cực, nhưng hành trình số hóa khu vực HTX vẫn còn không ít rào cản. Đó là hạ tầng công nghệ tại nông thôn còn hạn chế, nguồn vốn đầu tư ban đầu lớn và đặc biệt là trình độ tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân còn thấp.

TS. Lê Thị Vân Anh, Học viện Hành chính và Quản trị công chia sẻ, trong những năm gần đây, chuyển đổi số trong ngành Nông nghiệp Việt Nam đã ghi nhận nhiều bước tiến tích cực, tuy nhiên cũng bộc lộ những giới hạn cần khắc phục để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Về tổng thể, chuyển đổi số trong ngành nông nghiệp đã bắt đầu lan rộng, không chỉ tại các doanh nghiệp quy mô lớn mà còn từng bước thâm nhập vào các HTX, hộ nông dân dù ở mức độ chưa đồng đều.

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số cần được thực hiện một cách tổng thể, đồng bộ và có định hướng chiến lược rõ ràng, đặt người nông dân vào vị trí trung tâm của quá trình đổi mới. Chỉ khi công nghệ trở thành công cụ phổ biến và dễ tiếp cận đối với mọi chủ thể thì mới có thể thật sự chuyển mình sang mô hình hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Theo Ts. Lê Thị Vân Anh, để tìm giải pháp cho hành trình số hóa cần xây dựng và hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp mở, liên thông từ trung ương tới địa phương, từ cơ quan quản lý tới doanh nghiệp và người dân.

Hệ sinh thái này bao gồm các cơ sở dữ liệu về đất đai, giống cây trồng, vật nuôi, mùa vụ, thời tiết, chất lượng môi trường… được cập nhật theo thời gian thực và dễ dàng truy xuất. Các nền tảng bản đồ số nông nghiệp, nhật ký điện tử canh tác, ứng dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc, blockchain để xác thực sản phẩm cần được đầu tư phát triển và phổ biến. Việc số hóa quy trình sản xuất và tiêu chuẩn hóa dữ liệu đầu vào là điều kiện tiên quyết để tiến tới sản xuất nông nghiệp thông minh, chính xác và minh bạch.

Có thể thấy, chuyển đổi số hiện nay không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là động lực chiến lược thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam. Việc tích hợp các công nghệ số và nền tảng số vào toàn bộ chuỗi giá trị đang góp phần quan trọng vào việc nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất, tối ưu hóa nguồn lực và bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, già hóa dân số nông thôn và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để đưa nông nghiệp nước ta thoát khỏi mô hình sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, hướng tới nền kinh tế nông nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương với các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và người nông dân. Bên cạnh đó, cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng số, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp mở và nâng cao năng lực số cho các chủ thể sản xuất. Khi đó, chuyển đổi số không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn trở thành nền tảng kiến tạo thể chế, tổ chức lại sản xuất theo hướng minh bạch, hiệu quả và phát triển bền vững.

Hoàng Hằng

Kỳ 2: Thực tiễn chuyển đổi số từ câu chuyện của người Bí thư chi bộ

Bài dự thi cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ hai, năm 2026