Kích hoạt di sản bằng trải nghiệm

Văn Miếu - Quốc Tử Giám thu hút công chúng với chương trình 3D mapping, kể chuyện khoa bảng bằng ánh sáng. Nhà tù Hỏa Lò liên tục kín khách với tour đêm Đêm thiêng liêng. Một số bảo tàng tại TPHCM cũng bắt đầu tổ chức trình diễn nghệ thuật và hoạt động tương tác sáng tạo.

Khi di sản tạo ra trải nghiệm, sức hấp dẫn và tính lan tỏa sẽ cao hơn. Thế hệ khán giả hôm nay lớn lên cùng mạng xã hội và nội dung số, quen với cách kể chuyện sinh động, âm nhạc và những trải nghiệm tương tác liên tục. Một không gian chỉ có hiện vật và chú thích khó cạnh tranh với hệ sinh thái giải trí họ tiếp xúc mỗi ngày.

MV Bắc Bling đã đưa Bắc Ninh và quan họ đến gần hơn với công chúng - Nguồn ảnh: Internet

Một người trẻ có thể chưa đọc hết tư liệu lịch sử tại nhà tù Hỏa Lò nhưng sẽ nhớ nơi ấy khi nghe kể chuyện quá khứ bằng một kịch bản đầy sáng tạo, giàu cảm xúc. Họ có thể không thuộc hết các mốc thời gian nhưng sẽ nhớ cảm giác bước qua cánh cổng sắt nặng nề. Khi đó, di tích trở thành ký ức sống động thay vì điểm tham quan đơn thuần.

2 sự kiện gần đây tại Hàn Quốc cho thấy cách tiếp cận đáng chú ý. Concert của BTS tại quảng trường Gwanghwamun biến quảng trường lịch sử thành sân khấu văn hóa quy mô toàn cầu. NMK X BLACKPINK - dự án kết hợp giữa BLACKPINK và Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc - đưa hoạt động âm nhạc và trải nghiệm đại chúng vào không gian bảo tàng. Điểm chung của 2 sự kiện nằm ở cách tiếp cận di sản. Thần tượng chỉ đóng vai trò chất xúc tác, giúp lịch sử bước vào đời sống đương đại bằng cảm xúc thay vì lý thuyết.

Việt Nam cũng đã xuất hiện những tín hiệu tương tự. MV Bắc Bling của Hòa Minzy cho thấy hiệu quả khi nghệ sĩ và địa phương cùng tham gia quảng bá văn hóa. Ca khúc nhanh chóng đạt hàng chục triệu lượt xem trên YouTube, trong khi các từ khóa liên quan đến quan họ và văn hóa Kinh Bắc tăng mạnh trên Google Trends Việt Nam. Trên TikTok, quan họ xuất hiện dày đặc trong các video ngắn, tiếp cận thế hệ Z theo cách tự nhiên hơn. Theo một số ghi nhận từ ngành du lịch địa phương, lượng du khách quan tâm đến các điểm văn hóa tại Bắc Ninh có xu hướng tăng sau hiệu ứng Bắc Bling.

Nhà phê bình văn hóa Jung Duk-hyun (Hàn Quốc) cho rằng văn hóa truyền thống dễ trở nên xa cách khi chỉ tồn tại trong tài liệu quảng bá nhưng có thể lan tỏa mạnh mẽ khi được truyền tải qua nghệ sĩ đại chúng. Nghệ sĩ tạo ra khoảnh khắc khiến công chúng muốn tìm hiểu sâu hơn.