Khủng hoảng cận kề khi 'huyết mạch vùng Vịnh' bị Iran tấn công

Bộ Nội vụ Bahrain ngày 8/3 cho biết một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã gây hư hại một nhà máy khử mặn nước biển, trong bối cảnh Tehran đang gia tăng chiến dịch không kích nhằm vào các nước láng giềng vùng Vịnh.

Đây là lần đầu tiên một quốc gia Ả-rập báo cáo việc Iran nhắm mục tiêu vào nhà máy khử mặn nước biển kể từ khi cuộc chiến kéo dài tám ngày bùng phát. Trước đó, giới chức Iran cũng cáo buộc Mỹ đã tấn công nhà máy khử mặn của Iran trên đảo Qeshm ở phía nam nước này.

"Huyết mạch vùng Vịnh"

Các quốc gia vùng Vịnh có nguồn nước ngọt tự nhiên rất hạn chế, khiến họ phụ thuộc nặng nề vào công nghệ khử mặn nước biển – một quá trình tiêu tốn nhiều năng lượng – để đáp ứng nhu cầu nước sinh hoạt.

Theo một nghiên cứu của Arab Center Washington DC, các nước thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) chiếm khoảng 60% tổng công suất khử mặn nước của thế giới và sản xuất gần 40% lượng nước khử mặn toàn cầu, thông qua hơn 400 nhà máy trong khu vực.

Tám trong số mười nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới nằm trên bán đảo Ả-rập, còn hai nhà máy Sorek của Israel hoàn tất danh sách này.

Phần lớn các nước GCC dựa vào các nhà máy này để đáp ứng nhu cầu nước. Khoảng 42% nước uống của Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất đến từ khử mặn; con số này lên tới 90% ở Kuwait, 86% tại Oman và 70% ở Ả-rập Xê Út.

Ả-rập Xê Út là quốc gia sản xuất nước khử mặn nhiều nhất thế giới, với công suất ước tính đạt 8,5 triệu mét khối mỗi ngày vào năm 2025 sau khi đầu tư khoảng 80 tỷ USD vào các dự án mới.

Tại khu vực Vịnh Ba Tư, dầu mỏ và khí đốt không chỉ mang lại nguồn thu mà còn cung cấp năng lượng cho các nhà máy khử mặn. Hơn 400 cơ sở sử dụng nguồn nhiên liệu hóa thạch này để biến nước biển thành nước uống.

Bộ Nội vụ Bahrain ngày 8/3 cho biết một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã gây hư hại một nhà máy khử mặn nước biển. (Ảnh minh họa)

Cuộc chiến bắt đầu ngày 28/2/2026 với các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Sau đó, các cuộc phản công của lực lượng Iran đã nhắm vào nhà máy lọc dầu, cơ sở khí đốt tự nhiên, đồng thời làm gián đoạn du lịch và hàng không trong khu vực.

Những cuộc tấn công này gây tổn hại cho kinh tế các nước vùng Vịnh cũng như hình ảnh ổn định và an toàn mà họ xây dựng trong nhiều năm.

Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Iran cũng đã xảy ra gần những cơ sở khử mặn quan trọng. Ngày 2/3, các đòn tấn công vào cảng Jebel Ali ở Dubai diễn ra cách khoảng 20 km so với một khu phức hợp lớn gồm 43 đơn vị khử mặn – cơ sở then chốt giúp thành phố sản xuất hơn 160 tỷ gallon nước (hơn 600 triệu mét khối) mỗi năm.

Ngoài ra, các báo cáo cũng đã ghi nhận thiệt hại tại nhà máy điện và nước Fujairah F1 của UAE và nhà máy Doha West ở Kuwait, phần lớn do các cuộc tấn công vào cảng lân cận hoặc do mảnh vỡ từ việc đánh chặn máy bay không người lái.

Các quốc gia vùng Vịnh thường được gọi là các “quốc gia dầu mỏ”, nhưng trên thực tế họ cũng là những “vương quốc nước biển”, trở thành cường quốc toàn cầu trong việc sản xuất nước ngọt nhân tạo từ nước biển. Công nghệ khử mặn là lý do khu vực này có thể duy trì sân golf, đài phun nước, công viên nước và thậm chí cả các khu trượt tuyết trong nhà với tuyết nhân tạo.

Các cuộc tấn công giữa hai bên vẫn đang tiếp diễn, gây nhiều thiệt hại trong khu vực.

Nguy cơ khủng hoảng

Khoảng 100 triệu người ở khu vực vùng Vịnh phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn để có nước sinh hoạt. Nếu không có nước, gần như người dân không thể sinh sống ở Kuwait, Qatar và UAE – cũng như phần lớn Ả-rập Xê Út, bao gồm cả thủ đô Riyadh.

Nỗi lo về việc các nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu tấn công đã xuất hiện từ những năm 1980. Khi Iraq tấn công Kuwait năm 1990, những lo ngại này trở thành hiện thực.

Sau khi lực lượng liên quân bắt đầu ném bom các vị trí của Iraq vào tháng 1/1991, quân đội Iraq xả hàng triệu thùng dầu thô xuống Vịnh Ba Tư. Khi vệt dầu khổng lồ trôi dạt về phía nam, giới chức Mỹ và Ả-rập Xê Út lo ngại đây là hành động nhằm phá hoại các hệ thống khử mặn.

Các công nhân khi đó phải lắp đặt các rào chắn bảo vệ van hút nước tại các nhà máy lớn, đặc biệt là cơ sở cung cấp phần lớn nước cho Riyadh. Tại Kuwait, các hoạt động của Iraq đã làm hư hại hoặc phá hủy phần lớn năng lực khử mặn của nước này.

Chính quyền Kuwait sau đó phải nhờ Thổ Nhĩ Kỳ và Ả-rập Xê Út cung cấp khoảng 750 xe bồn và 200 xe tải để vận chuyển nguồn nước đóng chai khẩn cấp. Các máy phát điện và thiết bị khử mặn di động do Mỹ cung cấp cũng giúp giảm bớt tình trạng thiếu nước tạm thời, nhưng quá trình khôi phục hoàn toàn phải mất nhiều năm.

Những lo ngại về các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy khử mặn cũng từng xuất hiện khi lực lượng Houthi ở Yemen phóng máy bay không người lái và tên lửa vào các cơ sở của Ả-rập Xê Út tại Al-Shuqaiq vào năm 2019 và 2022, dù không gây thiệt hại lâu dài.

Tuy nhiên, kho vũ khí của Iran được cho là lớn và tinh vi hơn nhiều so với lực lượng Houthi, vì vậy nếu các nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu trực tiếp, mức độ thiệt hại có thể rất đáng kể.

Trong khi đó, chính Iran cũng đang đối mặt với khủng hoảng thiếu nước nghiêm trọng tại thủ đô Tehran. Năm 2025, chính phủ nước này thậm chí được cho là đã cân nhắc chuyển thủ đô ra khu vực ven biển do hạn hán.

Tuy vậy, Iran không dễ tổn thương trước các cuộc tấn công vào nhà máy khử mặn hơn, bởi nguồn nước của nước này chủ yếu dựa vào đập và các giếng nước.

Trong bối cảnh xung đột tiếp diễn, nước có thể trở thành một yếu tố quan trọng làm gia tăng áp lực và để lại những hệ lụy chính trị và nhân đạo lâu dài.

Phương Anh (Tổng hợp )