Không thể nhìn vỉa hè chỉ bằng một lăng kính

Vỉa hè đường Ông Ích Khiêm thường xuyên bị lấn chiếm để kinh doanh, buôn bán, người đi bộ không có lối đi (ảnh chụp ngày 22/3). Ảnh: NGUYỄN ĐÔNG

Vấn đề “kinh tế vỉa hè” vốn đã tồn tại lâu nay cũng cần có cái nhìn thấu đáo để vừa không ảnh hưởng đến mục tiêu chính của kế hoạch xây dựng văn hóa, trật tự đô thị, vừa tạo được sinh kế và không gian vốn đã ăn sâu vào nếp sống của người dân.

“Kinh tế vỉa hè” đâu chỉ có người bán hàng rong

Lâu nay nói đến “kinh tế vỉa hè” nhiều người đều mặc định gắn với người nghèo. Tuy nhiên trên thực tế, tại các tuyến phố trung tâm Đà Nẵng, không chỉ có các hộ dân buôn bán di động sử dụng vỉa hè cho hoạt động buôn bán mà chủ yếu là các hộ có nhà cửa cố định, tận dụng thêm không gian phía trước để mở rộng kinh doanh.

Tại các tuyến đường càng đông đúc, đắt giá, hoạt động trên vỉa hè càng sôi động. Vỉa hè hầu như được tận dụng, khai thác từ khi nhiều người chưa thức giấc tới khuya.

Sở hữu ngôi nhà mặt tiền tuyến đường đắt giá và đông đúc Trần Cao Vân (phường Thanh Khê), hơn 20 năm qua, anh B. tận dụng để nuôi sống cả gia đình bằng việc bán cà phê. Anh giải thích việc đặt bàn ghế trên vỉa hè là vì khách thích ngồi ngoài, có không gian thoáng, có tầm nhìn ngắm xe cộ. “Khách thích ngồi ngoài là chủ yếu, mình không tận dụng thì mất khách, ai cũng làm vậy chứ đâu riêng mình”, anh nói. Lý do nghe qua rất “thị trường” nhưng thực chất là sự tận dụng không gian chung khiến nhiều người đi bộ phải xuống lòng đường.

Trong khi đó, trên tuyến Trần Cao Vân, sau nhiều lần mở rộng vỉa hè rất hẹp. Bên cạnh những chiếc xe máy của quán thì dù bạt, biển hiệu quảng cáo đặt vỉa hè cũng đủ khiến người đi bộ phải xuống lòng đường.

Theo thống kê phường Hòa Cường, số hộ không có mặt bằng cố định trên địa bàn phường là 198 hộ. Tương tự tại phường Hải Châu, nơi tập trung nhiều điểm tham quan tôn giáo và thương mại, cũng có khoảng 200 hộ dân không có mặt bằng buôn bán cố định. Còn lại các hộ dân kinh doanh đều có địa chỉ cố định. Đây là những hộ sẽ chịu tác động lớn khi chính quyền kiên quyết với mục tiêu trả lại 100% vỉa hè cho người đi bộ, không cho phép kinh doanh buôn bán.

Tuy nhiên nếu nhìn tổng thể thì số hộ kinh doanh này chiếm một phần rất nhỏ trong cả bộ mặt đô thị…

Cần sự linh hoạt với từng không gian

Vỉa hè được ưu tiên tối đa cho người đi bộ. Đây là thông điệp đã được lãnh đạo thành phố khẳng định nhất quán với quyết tâm làm “thay da đổi thịt” bộ mặt phố phường, để xây dựng nếp sống văn minh của “thành phố đáng sống” trong mắt mỗi người dân thành phố và khách thập phương.

Tuy nhiên tại những khu vực đã đảm bảo được chức năng cho người đi bộ, như tuyến đường có mặt cắt vỉa hè rộng thì việc cấm triệt để kinh doanh trên vỉa hè cũng cần soi xét lại.

Ông Ngô Thành Nam, một hộ kinh doanh ở phường Hải Châu, cho biết trước đây đối với vỉa hè có mặt cắt rộng hơn 4m thì thành phố kẻ 2 vạch chia thành 3 không gian với chức năng riêng. Trong đó lối ngoài cùng để xe, ở giữa là lối đi riêng cho người đi bộ và trong cùng cho phép hộ dân tận dụng đặt bàn ghế, bảng hiệu kinh doanh. Theo ông Nam, việc kẻ vạch như vậy tương đối hài hòa, thực sự là “kinh tế vỉa hè”.

“Tuy nhiên phải thừa nhận đây đó vẫn có nhiều tuyến đường đông khách du lịch thì phương án này phá sản vì khoảng không gian dành cho người đi bộ quá nhỏ, gần như không đủ. Như tại đường Trần Phú, đường cho người đi bộ chỉ 1m, gần như không đủ cho người đi bộ nên cách phân chia này chưa hợp lý” - ông Nam nói.

Trong lễ phát động ra quân lập lại trật tự đô thị, ông Lê Quang Nam, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh 3 chuyển biến phải đạt được trong lần này. Đó là về nhận thức, hành động; đặc biệt, ông Nam nhấn mạnh chuyển biến về phương thức quản lý. Thành phố sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, sử dụng dữ liệu từ Trung tâm giám sát, điều hành thông minh để phát hiện và xử lý vi phạm; tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm duy trì kết quả bền vững, không để tái diễn vi phạm.

Theo kỹ sư công nghệ thông tin Nguyễn Đức Thịnh, giám đốc một công ty cung cấp giải pháp phần mềm trên địa bàn Đà Nẵng, với trình độ quản lý và kinh nghiệm, thành phố Đà Nẵng dư sức để dùng số hóa quản trị vỉa hè.

Từng tham gia nhiều dự án, anh Thịnh cho biết không phải đến bây giờ Đà Nẵng mới dùng số hóa để quản lý vỉa hè mà từ hơn 10 năm trước, vỉa hè và lòng đường tuyến đường Nguyễn Văn Linh đã trang bị hệ thống camera tích hợp dữ liệu và phân tích, xử lý xe đậu đỗ ngoài giờ quy định trên tuyến đường này. Hay như việc ứng dụng (app) quản lý vỉa hè để người dân đăng ký vị trí, đóng phí sử dụng lòng đường cũng có thể thực hiện.

“Nhiều năm qua Đà Nẵng đã thí điểm app quản lý đậu đỗ xe tại tuyến đường Bạch Đằng và Trần Phú. Người dân có nhu cầu thuê chỗ đậu có thể trả tiền theo giờ qua app. Các giải pháp này tương tự và hoàn toàn thực hiện được nếu áp dụng cho vỉa hè. Việc sử dụng ứng dụng để thanh toán, nhận tiền qua mã QR đã quá quen thuộc với người dân Đà Nẵng. Những người buôn thúng bán bưng cũng đã được phổ cập nhiều năm nay nên tôi tin tưởng không có khó khăn gì” - anh Thịnh đánh giá.

HÀ CHÂU