Thay đổi cách ứng xử với không gian công cộng

Đỗ xe ngăn nắp trên đường Phan Đình Phùng (phường Hải Châu, Đà Nẵng). Ảnh: Minh Sơn

Sự chuyển biến này không chỉ cải thiện mỹ quan đô thị mà còn góp phần định hình hình ảnh một thành phố trật tự, văn minh, đáng sống. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn nằm ở sự thay đổi trong nhận thức và cách ứng xử với không gian công cộng.

Khi không gian công cộng bị “chia nhỏ”

Tình trạng lấn chiếm vỉa hè kéo dài không chỉ xuất phát từ ý thức của một bộ phận người dân, mà còn bắt nguồn từ những bất cập trong quy hoạch đô thị và phương thức quản lý. Do hạn chế về mặt bằng và áp lực sinh kế, nhiều hộ buôn bán có xu hướng “nới rộng” hoạt động ra phía trước bằng cách đặt thêm biển hiệu, bàn ghế, giá trưng bày...

Những phần mở rộng nhỏ lẻ này, khi tích tụ lại đã làm thu hẹp đáng kể diện tích dành cho người đi bộ. Không chỉ vậy, vỉa hè còn bị sử dụng cho nhiều mục đích khác như: trông giữ xe, đặt cây cảnh, tập kết vật liệu…; trong khi lòng đường lại bị chiếm dụng để đậu đỗ ô tô kéo dài.

Sự chồng lấn chức năng này khiến không gian giao thông bị bó hẹp, buộc người đi bộ phải di chuyển xuống lòng đường, tiềm ẩn nhiều rủi ro mất an toàn.

Đây cũng là phản ảnh của cử tri Trần Long Hải Sơn (phường Hải Châu), qua đó cử tri đã đề xuất thành phố cần có giải pháp quản lý hiệu quả hơn trong quản lý trật tự đô thị, xem xét mở rộng việc thu phí đậu đỗ xe trên các tuyến đường nhằm hạn chế tình trạng chiếm dụng lòng đường.

Ở góc độ kinh tế, việc “vươn ra vỉa hè” giúp các hộ kinh doanh tăng khả năng tiếp cận khách hàng. Tuy nhiên, khi hành vi này diễn ra tràn lan, nó tạo ra một dạng cạnh tranh thiếu công bằng: ai chiếm dụng nhiều không gian hơn sẽ có lợi thế hơn. Hệ quả là không gian chung bị phân mảnh, trật tự đô thị bị phá vỡ và người đi bộ trở thành đối tượng chịu thiệt thòi trực tiếp.

Trong bối cảnh đó, các biện pháp lập lại trật tự vỉa hè của thành phố không chỉ nhằm xử lý vi phạm mà còn hướng tới thiết lập lại nguyên tắc sử dụng không gian công cộng.

Trước đây, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 331/2020/NQ-HĐND về thu phí sử dụng tạm thời lòng đường để đỗ ô tô, hiện áp dụng tại một số tuyến trung tâm như Trần Phú và Bạch Đằng, đồng thời định hướng mở rộng trong thời gian tới. Đây là bước đi quan trọng nhằm hạn chế tình trạng chiếm dụng không gian giao thông và nâng cao hiệu quả quản lý đô thị.

Một điểm đáng chú ý là vai trò của các biển quảng cáo đặt trên vỉa hè đang dần thay đổi. Nếu trước đây, việc thu hút khách hàng phụ thuộc nhiều vào vị trí và sự chú ý trực tiếp từ người đi đường, thì hiện nay hành vi tiêu dùng đã có sự dịch chuyển rõ rệt. Người dân ngày càng ưu tiên tìm kiếm thông tin qua các nền tảng số. Các hội, nhóm ẩm thực, nền tảng giao hàng hay video ngắn trên mạng xã hội đã trở thành kênh quảng bá hiệu quả hơn nhiều so với những tấm biển dựng ngoài vỉa hè.

Điều này cho thấy, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc chiếm dụng không gian, mà chuyển sang nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và khả năng xây dựng hình ảnh trên môi trường số. Khi đó, việc dọn dẹp vỉa hè vừa là yêu cầu quản lý đô thị vừa phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường. Những tuyến phố sạch sẽ, gọn gàng không chỉ nâng cao chất lượng sống mà còn góp phần xây dựng hình ảnh thành phố đáng sống, đặc biệt trong bối cảnh Đà Nẵng hướng tới khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch quốc tế.

Cần cách làm đồng bộ và bền bỉ

Đã có những chuyển biến tích cực nhưng việc quản lý vỉa hè khó có thể đạt hiệu quả lâu dài nếu chỉ dừng lại ở các đợt ra quân ngắn hạn. Thực tế cho thấy, khi thiếu cơ chế giám sát thường xuyên, tình trạng lấn chiếm rất dễ tái diễn. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là duy trì kỷ cương quản lý một cách liên tục, kết hợp giữa kiểm tra, xử lý và nhắc nhở với các chế tài đủ mạnh để đảm bảo tính răn đe.

Bên cạnh đó, cần tổ chức lại không gian vỉa hè theo từng khu vực: các tuyến phố trung tâm phải ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ, trong khi một số khu vực khác có thể cho phép kinh doanh có kiểm soát với quy định rõ ràng về phạm vi và thời gian sử dụng.

Một vấn đề quan trọng khác là hạ tầng đỗ xe. Thành phố cần khuyến khích phát triển các bãi đỗ xe ngầm, bãi đỗ cao tầng tại khu vực trung tâm và gần các điểm du lịch; yêu cầu các dự án thương mại, chung cư… bắt buộc tích hợp đủ diện tích đỗ xe theo quy chuẩn; xây dựng lộ trình mở rộng áp dụng thu phí đỗ xe đối với các tuyến đủ điều kiện tại khu vực trung tâm theo tinh thần Nghị quyết số 331/2020/NQ-HĐND của HĐND thành phố.

Đồng thời áp dụng chính sách thu phí theo hướng lũy tiến để hạn chế việc chiếm dụng lòng đường.

Nguồn thu từ phí đỗ xe nên được tái đầu tư cho hạ tầng giao thông và không gian công cộng. Song song, cần hỗ trợ các hộ kinh doanh thích ứng với bối cảnh mới, khi hoạt động kinh doanh không còn phụ thuộc nhiều vào vỉa hè. Việc đào tạo kỹ năng kinh doanh số, sử dụng mạng xã hội, nền tảng bản đồ, dịch vụ giao hàng… sẽ giúp các hộ mở rộng tệp khách hàng mà không cần thiết chiếm dụng không gian công cộng.

Đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, từ giám sát trật tự vỉa hè đến tiếp nhận phản ánh của người dân… để nâng cao hiệu quả quản lý. Cuối cùng, công tác tuyên truyền cần đi vào chiều sâu, giúp người dân và doanh nghiệp hiểu rõ lợi ích của việc sử dụng đúng mục đích không gian công cộng.

Quản lý vỉa hè suy cho cùng không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà còn là thước đo ý thức cộng đồng và năng lực quản trị đô thị. Một thành phố văn minh không chỉ được đánh giá qua những công trình lớn hay chỉ số tăng trưởng mà còn thể hiện ở những điều rất cụ thể như vỉa hè thông thoáng, người đi bộ được tôn trọng, không gian chung được sử dụng đúng mục đích.

MINH SƠN