'Hệ sinh thái' mưu sinh

Hội An đang nỗ lực bảo đảm trật tự đô thị và thực hiện nếp sống văn minh. Ảnh: TÂM ĐAN

Bài toán đô thị chỉ thực sự có lời giải khi cái “nghiêm” của pháp luật tìm được tiếng nói chung với cái “tình” sinh kế cho người lao động.

Dưới mái phố, là những nhịp mưu sinh

Hội An là vùng lõi của đô thị di sản, nơi hội tụ những giá trị đặc sắc về văn hóa và con người, đồng thời cũng là địa bàn có mật độ du lịch, thương mại rất cao. Vì vậy, việc giữ gìn trật tự vỉa hè tại đây không chỉ là yêu cầu quản lý thông thường, mà còn gắn liền với thương hiệu di sản trong lòng du khách.

Để triển khai hiệu quả công tác này, địa phương đã tổ chức hội nghị chuyên đề nhằm nhận diện rõ những tồn tại. Không chỉ là chuyện biển hiệu chiếm dụng không gian hay đậu đỗ xe sai quy định, hạn chế lớn nhất vẫn là tình trạng lấn chiếm vỉa hè tại khu vực phố cổ và các chợ trung tâm. Nhiều hộ buôn bán nhỏ lẻ vẫn bày biện hàng hóa, vật dụng lấn ra lối đi, làm ảnh hưởng đến mỹ quan, chiếm lề đường của người đi bộ và cản trở giao thông.

17 giờ chiều, tuyến phố Trần Phú (phường Hội An) nhộn nhịp du khách. Giữa dòng người chen chân, hình ảnh những chiếc xe đạp, quầy hàng rong dừng dưới lòng đường, trên vỉa hè rất dễ nhận thấy. Trước thông tin lập lại trật tự đô thị, những người lao động tại đây không khỏi trăn trở.

Một phụ nữ có quầy bán trái cây, đồ ăn vặt đặt trên vỉa hè đường Trần Phú chia sẻ, chị đã bám trụ nơi này gần 6 năm. Chồng mất sớm, quầy hàng nhỏ là điểm tựa duy nhất để chị nuôi hai con đang tuổi ăn học.

“Xưa nay tôi buôn bán luôn chấp hành quy định, không chèo kéo hay chặt chém khách. Tôi hiểu việc làm đẹp phố phường là cần thiết, nhưng gánh hàng rong vốn là một phần hồn của phố cổ. Nghe đợt này làm nghiêm, tôi lo lắm. Nếu không được bán nữa, hoặc phải chuyển đi nơi khác xa lạ, tôi không biết lấy gì để nuôi con khi tuổi đã lớn, chẳng thể xin việc ở đâu được nữa”, người phụ nữ này chia sẻ và mong mỏi chính quyền sẽ có phương án sắp xếp, bố trí một vị trí kinh doanh phù hợp nếu khu vực hiện tại buộc phải giải tỏa.

Nằm giáp ranh khu vực phố cổ, tổ dân phố An Hội là nơi tập trung đông đảo người dân kinh doanh và làm dịch vụ du lịch. Ông Nguyễn Trường Quỳnh, Tổ trưởng tổ dân phố An Hội cho biết, trước đây, một bộ phận bà con sống bằng nghề đi biển, dệt chiếu... nhưng nay phần lớn đã chuyển sang buôn bán nhỏ hoặc làm dịch vụ ghe bơi trên sông. Đáng nói, vì áp lực mưu sinh, một bộ phận người dân vẫn chưa tuân thủ đầy đủ quy định về trật tự đô thị.

Chia sẻ về giải pháp, ông Quỳnh trăn trở: “Bà con ở đây phụ thuộc hoàn toàn vào vỉa hè, dòng sông. Đa số đã lớn tuổi, lại sống trong kiệt hẻm khó khăn nên việc chuyển đổi nghề nghiệp là bài toán không dễ. Chúng tôi mong chính quyền có định hướng quy hoạch, bố trí lại chỗ ngồi hợp lý để bà con vừa được buôn bán, vừa đảm bảo nội quy đô thị”.

Bí thư Đảng ủy phường Hội An Nguyễn Đức Bình cho biết, địa phương đã ban hành chỉ thị riêng nhằm cụ thể hóa Chỉ thị 14/CT-TU của Ban Thường vụ Thành ủy về bảo đảm trật tự đô thị. Một trong những nhiệm vụ quan trọng, phường tiến hành khảo sát toàn diện hoạt động kinh doanh, trang trí tại khu vực lõi di sản và các tuyến phố lân cận; đồng thời thực hiện kẻ lại lằn ranh đỏ để quản lý vỉa hè một cách bài bản.

Đáng chú ý, địa phương đang nghiên cứu cập nhật đề án “bố trí buôn bán hàng rong vỉa hè”. Mục tiêu là biến những gánh hàng rong thành một sản phẩm du lịch đặc sắc, vừa thúc đẩy kinh tế phường, vừa đảm bảo mỹ quan và thượng tôn pháp luật. Song song đó, Đề án “Hội An - Nhân tình thuần hậu” cũng được tái khởi động nhằm giữ gìn nếp sống văn minh, lối ứng xử nghĩa tình vốn là đặc sản của con người nơi đây.

Ông Bình nhấn mạnh: “Đối với Hội An, giữ gìn trật tự đô thị và xây dựng nếp sống văn minh không chỉ là lập lại kỷ cương, mà còn là giữ gìn danh dự và thương hiệu của một đô thị di sản. Mỗi tuyến phố thông thoáng, mỗi hành vi ứng xử văn hóa đều trực tiếp góp phần làm cho Hội An đẹp hơn, đáng sống và đáng nhớ hơn trong lòng du khách”.

Thích nghi để vỉa hè trật tự

Tại ngã ba Ông Ích Khiêm - Đào Duy Từ, ngay sát chợ Cồn sầm uất (phường Hải Châu), nhịp mưu sinh chưa bao giờ ngơi nghỉ. Nhưng ẩn sau vẻ hối hả ấy, nơi những góc nhỏ vài mét vuông dưới bóng cây bồ đề hay sát vách tường cũ, là thế giới của những phận đời xế chiều.

Ông Trần Phú Cường bên gánh hàng rong là quầy bán thuốc lá, bật lửa trên góc phố Ông Ích Khiêm - Đào Duy Từ. Ảnh: TÂM ĐAN

Với họ, vỉa hè là “ngôi nhà thứ hai”, nơi gia sản gói gọn trong chiếc thúng nhỏ hay kệ gỗ cũ mòn. Những con người ấy đồng thuận với chủ trương phố thị văn minh, nhưng lòng vẫn nơm nớp nỗi lo về một sự đổi thay có thể vô tình lấy đi “bát cơm” vốn đã ít ỏi. Ở tuổi 65, ông Trần Phú Cường vẫn đều đặn mỗi ngày bốn lượt đi về hơn 40 cây số từ khu vực bãi rác Hoàng Văn Thái (cách trung tâm thành phố 10km) để bám trụ góc vỉa hè trung tâm.

Từng là công nhân nhưng phải nghỉ việc sau tai nạn lao động, ông tiếp quản sạp thuốc lá từ người chị quá cố để lo cho mẹ già 94 tuổi. Với ông, góc phố này không chỉ là kế mưu sinh mà còn như một “di sản” gia đình suốt gần nửa thế kỷ qua. “Sáng 6 giờ tôi dọn hàng, trưa tất tả chạy xe về nấu cơm cho mẹ, chiều lại xuống bán đến tối mịt”, ông Cường chia sẻ. Cuộc sống còn nhiều nhọc nhằn, ông vẫn chủ động chấp hành chủ trương của thành phố. Từ cuối tháng 3, ông tự nguyện kê kệ thuốc vào sát vách tường, nhường lại lối đi thông thoáng.

Cũng gần 40 năm gắn bó với góc phố này, bà Lê Thị Sự (58 tuổi) chọn cách “thức thời” để thích nghi với chủ trương mới. Bà chủ động thu gọn chiếc xe bán nước đến mức tối đa, đẩy sâu vào sau gốc cây bồ đề để nhường lối cho người đi bộ. Bà tâm sự: “Tôi biết thành phố làm vậy là đúng nên mình tự thu nhỏ lại. Dù khách khó thấy, thu nhập sụt giảm hơn nhưng tôi chấp nhận, miễn sao được yên ổn bán buôn”.

Không chỉ ông Cường, bà Sự, nhiều người bán hàng rong nơi đây cũng cam kết sẽ tự giác nép sát vách tường. Họ sẵn sàng đối mặt với những chế tài nếu vi phạm, chỉ mong đổi lấy một “chỗ đứng” hợp pháp trên vỉa hè để tiếp tục mưu sinh.

Tại các phường trung tâm, nơi mật độ dân cư cao và nhiều lao động tự do tập trung, việc sắp xếp lại không gian không hề đơn giản bởi đặc thù đô thị nhiều kiệt, hẻm nhỏ. Bên cạnh siết chặt kỷ cương, các địa phương cũng đang nỗ lực tìm kiếm những giải pháp sinh kế bền vững. Việc nghiên cứu, bố trí các khu vực kinh doanh phù hợp cho hộ nghèo và người buôn bán nhỏ lẻ không chỉ nhằm làm đẹp phố phường, mà còn là cam kết của thành phố trong việc đảm bảo an sinh xã hội, giúp người lao động nghèo yên lòng thích nghi trong một diện mạo đô thị mới, văn minh hơn.l

TÂM ĐAN