Không gian tăng trưởng mới của Việt Nam

Đại diện Việt Nam - Team Fancy United Esports tại sự kiện APAC Predator League 2026. Ảnh: TTXVN phát

Khi thể thao không chỉ tạo ra huy chương

Một trận đấu kết thúc sau tiếng còi mãn cuộc, một kỳ đại hội thể thao khép lại sau vài tuần tranh tài…, nhưng giá trị mà thể thao tạo ra ngày nay không dừng lại ở kết quả thi đấu hay những tấm huy chương. Những hình ảnh, câu chuyện, nội dung số, bản quyền truyền thông, hoạt động thương mại, du lịch và cả cộng đồng người hâm mộ được hình thành quanh mỗi sự kiện đang kéo dài vòng đời kinh tế của thể thao vượt xa giới hạn của sân đấu. Đó là sự chuyển dịch đang diễn ra trên thế giới và cũng đặt ra yêu cầu thay đổi trong tư duy phát triển thể thao tại Việt Nam.

Trong nhiều năm, sự phát triển của thể thao thường được đánh giá thông qua thành tích tại các đấu trường quốc tế hoặc số lượng người tham gia tập luyện. Những chỉ số này vẫn giữ nguyên ý nghĩa, nhưng đã không còn phản ánh đầy đủ giá trị mà thể thao có thể tạo ra đối với nền kinh tế. Ngày càng nhiều quốc gia coi thể thao là một ngành kinh tế tổng hợp, nơi mỗi giải đấu không chỉ hướng tới mục tiêu chuyên môn mà còn tạo động lực cho truyền thông, du lịch, thương mại, công nghệ, quảng cáo, dịch vụ và đổi mới sáng tạo.

Sự thay đổi ấy diễn ra cùng quá trình chuyển đổi số. Công nghệ không chỉ thay đổi cách người dân xem thể thao mà còn làm thay đổi cách các doanh nghiệp đầu tư, cách các giải đấu được tổ chức và cách giá trị được tạo ra. Một nội dung nổi bật từ trận đấu có thể tiếp tục lan tỏa trên các nền tảng số nhiều ngày sau khi sự kiện kết thúc. Một vận động viên không chỉ là người thi đấu mà còn trở thành người sáng tạo nội dung, đại diện thương hiệu và hạt nhân của cộng đồng người hâm mộ.

Điều đó cho thấy, giá trị của thể thao hiện đại không còn chỉ nằm ở những gì diễn ra trên sân đấu, mà được tạo nên từ cả hệ sinh thái xoay quanh nó.

Việt Nam cũng đang từng bước tiếp cận theo hướng này. Quyết định số 1189/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định mục tiêu phát triển thị trường thể thao, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, thúc đẩy kinh tế thể thao đạt tốc độ tăng trưởng cao và từng bước đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế đất nước.

Đây là lần đầu tiên khái niệm kinh tế thể thao được đặt trong một chiến lược phát triển dài hạn với vai trò là một cấu phần của tăng trưởng, thay vì chỉ là hệ quả của hoạt động thể thao. Cách tiếp cận này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát triển thể thao, từ mục tiêu nâng cao thành tích sang mở rộng đóng góp đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo Chủ tịch Hội Thể thao điện tử giải trí Việt Nam (VIRESA) Đỗ Việt Hùng, nếu chỉ nhìn thể thao dưới góc độ thi đấu thì sẽ rất khó khai thác hết tiềm năng của lĩnh vực này. "Trong bối cảnh chuyển đổi số, Esports không đơn thuần là một môn thể thao, mà là một hệ sinh thái kinh tế số được hình thành trên nền tảng công nghệ, dữ liệu, nội dung số và cộng đồng. Điều quan trọng hơn là mô hình này đang gợi mở cách thức tạo ra giá trị mới cho kinh tế thể thao trong tương lai", ông Đỗ Việt Hùng nhận định.

Kinh tế thể thao không chỉ được đo bằng doanh thu

Khi nhắc đến kinh tế thể thao, nhiều người thường nghĩ đến doanh thu bán vé, tiền bản quyền truyền hình hay các hợp đồng tài trợ. Tuy nhiên, đó chỉ là một phần của bức tranh tổng thể.

Một giải đấu có thể không đạt doanh thu trực tiếp lớn nhưng vẫn tạo ra giá trị kinh tế thông qua việc quảng bá hình ảnh địa phương, thu hút khách du lịch, gia tăng tiêu dùng, tạo việc làm cho các doanh nghiệp dịch vụ hoặc mở ra cơ hội hợp tác đầu tư. Ngược lại, một sự kiện có doanh thu cao nhưng không hình thành được cộng đồng người hâm mộ, không tạo được sức lan tỏa và không phát triển được các ngành dịch vụ đi kèm thì giá trị lâu dài lại rất hạn chế.

Đó là lý do nhiều quốc gia chuyển từ tư duy tổ chức sự kiện sang tư duy phát triển hệ sinh thái kinh tế thể thao. Trong hệ sinh thái ấy, vận động viên là trung tâm của hoạt động chuyên môn nhưng không phải là chủ thể duy nhất tạo ra giá trị. Giá trị còn được hình thành bởi các đơn vị tổ chức sự kiện, doanh nghiệp truyền thông, nền tảng công nghệ, doanh nghiệp quảng cáo, nhà sản xuất thiết bị, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp du lịch, thương mại điện tử và nhiều ngành nghề khác.

Mỗi mắt xích đều tham gia tạo ra chuỗi giá trị mới. Càng nhiều mắt xích được kết nối, đóng góp của thể thao đối với nền kinh tế càng lớn.

Đây cũng là lý do kinh tế thể thao ngày càng được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với công nghiệp văn hóa và kinh tế số. Một giải đấu thành công không chỉ tạo ra cảm xúc cho người hâm mộ mà còn tạo ra nội dung để khai thác trên nhiều nền tảng, mở rộng cơ hội hợp tác thương hiệu, thúc đẩy tiêu dùng và hình thành những mô hình kinh doanh mới.

Theo Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số của Chính phủ, kinh tế số được định hướng trở thành một trong những động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế trong giai đoạn tới. Trong xu thế đó, thể thao cũng đứng trước yêu cầu chuyển đổi để mở rộng không gian phát triển, từ lĩnh vực hoạt động chuyên môn sang lĩnh vực tạo ra giá trị kinh tế. Đó không phải là sự thay đổi mục tiêu của thể thao, mà là mở rộng cách thức tạo ra giá trị từ những nền tảng vốn có.

Kinh tế thể thao bước vào kỷ nguyên số

Nếu như trước đây, sân vận động được coi là trung tâm của mọi hoạt động thể thao thì ngày nay, không gian số đang trở thành "sân đấu thứ hai" của toàn ngành.

Khán giả không chỉ theo dõi trận đấu mà còn bình luận, chia sẻ, sáng tạo nội dung, tham gia các cộng đồng trực tuyến và tương tác với vận động viên trên nhiều nền tảng khác nhau. Điều đó khiến vòng đời của một sự kiện không còn giới hạn trong vài giờ thi đấu mà tiếp tục được kéo dài thông qua dữ liệu, nội dung và sự tham gia của cộng đồng.

Đây cũng là điểm khác biệt lớn nhất giữa kinh tế thể thao truyền thống và kinh tế thể thao số. Nếu trước đây tài sản chủ yếu là sân bãi, cơ sở vật chất và thiết bị, thì nay tài sản còn bao gồm bản quyền, dữ liệu, nội dung số, thương hiệu và cộng đồng người hâm mộ.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương cho rằng, thể thao điện tử không chỉ là môn thể thao của thời đại số mà còn là một ngành công nghiệp mới. Theo định hướng "Esports+", lĩnh vực này cần được kết nối với công nghệ, giáo dục, văn hóa, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế để trở thành động lực của công nghiệp văn hóa, kinh tế thể thao và kinh tế số.

Điều đáng chú ý trong thông điệp này không nằm ở bản thân esports, mà ở cách tiếp cận đối với tương lai của thể thao Việt Nam. Khi được đặt trong mối liên kết với công nghệ và công nghiệp sáng tạo, thể thao sẽ có thêm nhiều không gian để tạo ra giá trị, thay vì chỉ được đánh giá qua thành tích chuyên môn.

Theo ông Đỗ Việt Hùng, không nên xem Esports là đích đến, mà là điểm hội tụ của bốn chiến lược phát triển quốc gia gồm phát triển thể thao, phát triển công nghiệp văn hóa, phát triển kinh tế số và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Chính vì vậy, giá trị lớn nhất của Esports không nằm ở việc trở thành một môn thể thao mới, mà ở khả năng gợi mở mô hình phát triển cho kinh tế thể thao trong kỷ nguyên số.

Trong bức tranh ấy, thể thao điện tử không phải là đích đến, mà là một ví dụ cho thấy sự thay đổi đang diễn ra nhanh đến mức nào. Những vấn đề như dữ liệu, cộng đồng người hâm mộ, bản quyền số hay mô hình khai thác giá trị từ nền tảng công nghệ đều đã hiện diện rất rõ trong lĩnh vực này. Đó cũng là lý do Esports được xem như "cửa sổ" để quan sát tương lai của kinh tế thể thao.

Nam Sương (TTXVN)