Đề xuất tháo gỡ nhiều 'điểm nghẽn' cho công nghiệp văn hóa

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đề xuất xây dựng hành lang pháp lý thống nhất cho toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa

Bộ VHTT&DL vừa trình Chính phủ dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo trình tự, thủ tục rút gọn để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI dự kiến diễn ra vào tháng 10-2026. Theo cơ quan soạn thảo, đây là dự án Luật được xây dựng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho phát triển công nghiệp văn hóa, lĩnh vực hiện mới được điều chỉnh rải rác ở nhiều luật chuyên ngành.

Trong tờ trình, Bộ VHTT&DL cho biết sau hơn 12 năm triển khai chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa, lĩnh vực này mới đóng góp khoảng 4-5% GDP, trong khi mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là tối thiểu 7%. Theo cơ quan soạn thảo, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn thiếu một đạo luật có tính tổng thể để kết nối các khâu từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến tiêu dùng sản phẩm văn hóa. Nhiều quy định còn phân tán, chưa hình thành được cơ chế phát triển công nghiệp văn hóa từ góc độ kinh tế, khiến việc khai thác giá trị của tài sản trí tuệ, huy động nguồn lực xã hội và phát triển thị trường còn gặp nhiều rào cản.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật xác định phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa và quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Lần đầu tiên, khái niệm công nghiệp văn hóa được định nghĩa đầy đủ trong một đạo luật, bao gồm hệ thống các hoạt động kinh tế khai thác tài nguyên văn hóa, kết hợp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài sản trí tuệ để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có giá trị kinh tế và xã hội. Dự thảo cũng xác định 10 ngành công nghiệp văn hóa, từ điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, xuất bản đến quảng cáo, du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo và trò chơi giải trí.

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng tạo động lực mới cho các ngành công nghiệp văn hóa tại Việt Nam

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là tiếp cận công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị thay vì quản lý từng lĩnh vực riêng lẻ. Theo đó, chuỗi giá trị được xác định gồm các công đoạn sáng tạo, phát triển, sản xuất, phân phối, phổ biến, thương mại hóa, trình diễn, tiêu dùng và tái đầu tư. Đặc biệt, Nhà nước được định hướng ưu tiên phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, đầu tư hạ tầng, nguồn nhân lực, tài sản trí tuệ và các sản phẩm trọng điểm có khả năng xuất khẩu, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển lĩnh vực này.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra nhiều cơ chế mới nhằm thúc đẩy khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ. Theo đó, tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa được đề xuất có thể sử dụng để góp vốn hoặc làm tài sản bảo đảm trong quan hệ tín dụng theo quy định của pháp luật. Dự thảo cũng bổ sung quy định về mã định danh tài sản trí tuệ, hồ sơ tài sản trí tuệ dưới dạng số và cơ chế hỗ trợ quản lý quá trình sáng tạo, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, định giá tài sản nhằm tạo điều kiện cho việc thương mại hóa và tiếp cận nguồn vốn.

Ở lĩnh vực nhân lực, dự thảo lần đầu tiên đề xuất xây dựng khung năng lực nhân lực công nghiệp văn hóa làm căn cứ cho đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Cùng với đó là nhiều chính sách như tăng cường giáo dục nghệ thuật trong trường học; cho phép hợp tác với nghệ sĩ, nghệ nhân tham gia giảng dạy; ưu tiên mở các ngành đào tạo liên ngành; hỗ trợ học phí, học bổng; xây dựng chương trình phát triển tài năng và cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao trong và ngoài nước.

Đối với hạ tầng, dự thảo luật hình thành khung pháp lý cho các công trình hạ tầng công nghiệp văn hóa, tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm và khu công nghiệp sáng tạo văn hóa cũng như hạ tầng văn hóa số. Dự thảo quy định các cơ chế đầu tư bằng ngân sách nhà nước, hợp tác công tư hoặc vốn doanh nghiệp; cho phép công nhận các khu vực đã hình thành đủ điều kiện trở thành tổ hợp sáng tạo văn hóa; đồng thời đề xuất cơ chế đơn giản hóa việc tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong các tổ hợp sáng tạo theo quy chế quản lý, vận hành của khu.

Theo dự thảo, nhiều cơ chế mới được đề xuất nhằm hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ, hạ tầng, nhân lực và thị trường công nghiệp văn hóa

Ở góc độ thị trường, dự thảo bổ sung nhiều chính sách nhằm thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm văn hóa. Trong đó có quy định về tiêu chí đánh giá sản phẩm công nghiệp văn hóa mang bản sắc Việt Nam; phát triển thương hiệu công nghiệp văn hóa quốc gia; hình thành sàn giao dịch công nghiệp văn hóa; hỗ trợ nâng cao năng lực doanh nghiệp; thúc đẩy tiêu dùng và xúc tiến xuất khẩu sản phẩm văn hóa. Theo cơ quan soạn thảo, các chính sách này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển tài sản trí tuệ gốc, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Bên cạnh đó, dự thảo còn dành một chương quy định về cơ chế tài chính và ưu đãi đầu tư, với các đề xuất như đa dạng hóa nguồn lực tài chính cho phát triển công nghiệp văn hóa; cơ chế đồng đầu tư giữa Nhà nước và khu vực tư nhân; ưu đãi đầu tư đối với hạ tầng, tổ hợp sáng tạo, sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm; đồng thời có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, startup sáng tạo và thu hút nhà đầu tư chiến lược nước ngoài.

Theo Bộ VHTT&DL, dự án luật được xây dựng theo hướng không quy định lại những nội dung đã có trong các luật chuyên ngành, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính mà tập trung hoàn thiện các cơ chế, chính sách mang tính kiến tạo để khơi thông nguồn lực phát triển. Mục tiêu đặt ra là hình thành hành lang pháp lý đồng bộ cho toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, góp phần đưa lĩnh vực này trở thành ngành kinh tế quan trọng, nâng cao sức cạnh tranh và phát huy sức mạnh mềm của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Minh Vân