Khởi nghiệp xanh 2026: Bài toán mới cho startup khi chuyển từ 'bán nông sản sang bán giá trị'

Nhưng phía sau những ý tưởng ấy, điều họ cần không chỉ là vốn, mà còn là kỹ năng quản trị, kết nối thị trường và khả năng thích ứng với những tiêu chuẩn mới của nền kinh tế xanh.

“Xanh” không còn là khẩu hiệu

Khởi nghiệp xanh đang được nhắc đến ngày càng nhiều trong vài năm gần đây, nhưng tại tọa đàm giới thiệu Cuộc thi “Khởi nghiệp Xanh” lần thứ 12 năm 2026 diễn ra sáng 7/5 tại Hà Nội, câu chuyện được nhìn nhận không còn là phong trào mang tính khẩu hiệu, mà đang dần trở thành yêu cầu để các mô hình kinh doanh nhỏ tồn tại trong thị trường mới.

Tọa đàm - giao lưu, giới thiệu cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 năm 2026.

Sự kiện do Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao tổ chức, thu hút nhiều startup, hợp tác xã, doanh nghiệp trẻ và các dự án nông nghiệp xanh tham gia. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở quy mô chương trình, mà ở những câu chuyện rất thực được đặt ra phía sau khái niệm “khởi nghiệp xanh”.

Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ Phát triển, trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững ngày càng khắt khe, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng mà đang trở thành áp lực thị trường. Điều này mở ra nhiều cơ hội mới, nhưng cũng khiến không ít startup, đặc biệt là phụ nữ khởi nghiệp, gặp khó khăn về vốn, kỹ năng quản trị, kỹ năng số và khả năng tiếp cận thị trường.

Thực tế tại tọa đàm cho thấy nhiều mô hình hiện nay không thiếu sản phẩm, nhưng lại thiếu khả năng xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Chị Phương Hoa, đại diện HTX Bồ Đề (Hà Nội), cho biết từ những sản phẩm đá muối thảo dược như muối chườm hay muối ngâm chân, chị mong muốn lan tỏa kiến thức chăm sóc sức khỏe tự nhiên, và phương pháp tự làm đá muối thảo dược.

“Từ những hạt muối biển, tôi muốn nhiều người hiểu hơn về tác dụng của muối với việc chăm sóc sức khỏe bản thân và gia đình. Tôi cũng muốn từ công việc này, góp phần gia tăng giá trị hạt muối của người dân vùng biển của Việt Nam”, chị Hoa nói.

Chị Hoàng Thị Nghĩa – Giám đốc HTX Dược liệu Ban Mường Xanh (Sơn La), chia sẻ cùng VnBusiness.

Ở một hướng khác, chị Hoàng Thị Nghĩa, Giám đốc HTX Dược liệu Ban Mường Xanh (Sơn La) chia sẻ HTX hiện có 10 thành viên cùng khoảng 30 hộ liên kết, đang phát triển các sản phẩm như gừng hữu cơ, trà lá tre gai, bộ tắm xứ Mường hay táo mèo, trong đó một số sản phẩm đã xuất khẩu sang Hàn Quốc và Nhật Bản.

Tuy nhiên, theo chị Nghĩa, điều các HTX vùng cao còn thiếu là cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kỹ năng phát triển thị trường để có thể đi xa hơn trong chuỗi giá trị.

Giá trị cộng đồng trở thành lợi thế cạnh tranh

Điểm đáng chú ý của buổi tọa đàm là các nội dung trao đổi không dừng ở việc truyền cảm hứng khởi nghiệp, mà tập trung khá thực tế vào những vấn đề như xây dựng thương hiệu, hoàn thiện mô hình kinh doanh, tiêu chuẩn thị trường và khả năng thương mại hóa sản phẩm. Điều này phản ánh một thay đổi lớn trong cách tiếp cận hệ sinh thái hỗ trợ startup hiện nay. Không chỉ khuyến khích ý tưởng mới, mà phải giúp những mô hình khởi nghiệp có khả năng sống được bằng thị trường.

Theo bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc Trung tâm BSA, Trưởng Ban tổ chức Cuộc thi Dự án Khởi nghiệp Xanh, xu hướng tiêu dùng hiện nay đang thay đổi rất nhanh khi người mua ngày càng quan tâm đến yếu tố xanh, truy xuất nguồn gốc và tác động xã hội của sản phẩm. Vì vậy, các dự án khởi nghiệp muốn phát triển không thể chỉ dựa vào câu chuyện sản phẩm, mà phải chứng minh được giá trị cộng đồng và khả năng phát triển bền vững.

Đây cũng là lý do nhiều mô hình từ vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực đồng bào dân tộc thiểu số đang được chú ý hơn trong các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp. Theo bà Nguyễn Thị Thu, CEO Công ty CP Sáng kiến Kinh doanh Tạo tác động MEVI, không ít dự án sau các mùa thi trước đã phát triển thành mô hình tạo việc làm ổn định cho cộng đồng địa phương, đồng thời nâng giá trị sản phẩm bản địa thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.

Ở góc độ thị trường, điều đáng chú ý là “khởi nghiệp xanh” hiện không còn là câu chuyện riêng của startup trẻ. Khi các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện tham gia thị trường, nhiều doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã cũng buộc phải thay đổi mô hình sản xuất nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Chính vì vậy, các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp hiện nay không chỉ đóng vai trò tìm kiếm ý tưởng mới, mà còn trở thành nơi kết nối đào tạo, tư vấn, truyền thông và xúc tiến thương mại cho các mô hình nhỏ ở địa phương, những đơn vị thường thiếu kỹ năng quản trị và nguồn lực để tự phát triển thị trường.

Nhìn rộng hơn, điều mà các startup xanh cần hiện nay là một hệ sinh thái đủ mạnh để giúp họ đi tiếp sau giai đoạn ý tưởng ban đầu. Bởi trong bối cảnh thị trường đang thay đổi nhanh, “xanh” không còn là lợi thế truyền thông, mà đang dần trở thành điều kiện để tồn tại.

Cuộc thi “Khởi nghiệp Xanh” lần thứ 12 - 2026

Cuộc thi hướng đến các dự án khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp xanh, công nghệ thực phẩm, du lịch cộng đồng, kinh tế tuần hoàn, công nghệ sinh học và các mô hình sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu.

Cuộc thi chia thành 2 bảng:

Bảng A: Sinh viên, startup dưới 1 năm, doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm.

Bảng B: Doanh nghiệp, HTX hoạt động từ 1-5 năm, doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên.

Các đội thi không chỉ nhận giải thưởng tiền mặt mà còn được hỗ trợ đào tạo, kết nối thị trường, xúc tiến thương mại và truyền thông trước, trong và sau cuộc thi.

Theo kế hoạch, cuộc thi kéo dài đến hết tháng 10/2026 với các vòng bán kết tại TP.HCM, Đắk Lắk và Hà Nội trước khi diễn ra chung kết toàn quốc tại TP.HCM.

Hồng Hương