Khi doanh nghiệp âm thầm mất tiền vì nhân sự

Cảm giác 'mất kiểm soát' với đội ngũ

Trong nhiều năm, khi nói đến hiệu quả kinh doanh, phần lớn doanh nghiệp thường tập trung vào doanh thu, chi phí, công nghệ hay thị trường. Tuy nhiên, có một yếu tố tác động trực tiếp đến toàn bộ những biến số ấy lại hiếm khi được đo lường đúng mức, đó là con người.

Điều đáng chú ý nằm ở chỗ phần lớn tổn thất liên quan đến nhân sự thường không xuất hiện ngay trên báo cáo tài chính. Chúng không hiện diện thành một khoản mục cụ thể để lãnh đạo dễ dàng nhận ra.

Những chi phí ấy tích tụ âm thầm qua từng quyết định tuyển dụng thiếu phù hợp, từng quản lý thiếu năng lực dẫn dắt đội ngũ, từng nhân sự suy giảm động lực nhưng vẫn tiếp tục làm việc, hay từng chương trình đào tạo chưa tạo ra chuyển biến thực chất.

Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng quỹ lương liên tục tăng lên nhưng năng suất chưa cải thiện tương xứng.

Trong các cuộc trao đổi gần đây với lãnh đạo doanh nghiệp, cảm giác “mất kiểm soát” với đội ngũ được nhắc đến ngày càng nhiều. Vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp thiếu chính sách hay thiếu đầu tư cho nhân sự. Điều họ thiếu là dữ liệu đủ sâu để hiểu điều gì đang thực sự diễn ra bên trong tổ chức.

Một nhân sự nghỉ việc thường không bắt đầu từ ngày nộp đơn. Trong phần lớn trường hợp, họ đã rời khỏi tổ chức từ nhiều tháng trước về mặt tinh thần, khi động lực dần suy giảm, sự gắn kết với công việc phai nhạt và năng lượng bắt đầu cạn kiệt. Hiệu suất của tổ chức cũng vận hành theo cách tương tự.

Một doanh nghiệp hiếm khi suy yếu chỉ trong thời gian ngắn. Sự suy yếu thường đến từ những lệch pha nhỏ lặp lại mỗi ngày nhưng không được nhận diện kịp thời.

Cảm giác “mất kiểm soát” với đội ngũ được các nhà lãnh đạo nhắc đến ngày càng nhiều.

Hiểu nhân sự để đầu tư 'có lời'

Điều đáng lo ngại là nhiều doanh nghiệp vẫn quản trị con người chủ yếu bằng cảm tính trong khi các lĩnh vực khác đã chuyển mạnh sang dữ liệu.

Ngày nay, doanh nghiệp có bảng theo dõi tài chính, vận hành hay tiếp thị với dữ liệu cập nhật theo thời gian thực. Thế nhưng rất ít tổ chức sở hữu một hệ thống đủ tốt để giúp lãnh đạo nhìn rõ ai đang tạo ra giá trị bền vững, ai đang đối mặt nguy cơ kiệt sức, ai sở hữu tiềm năng phát triển dài hạn và đâu là những rủi ro nhân sự có thể ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành trong tương lai.

Một ngộ nhận phổ biến trong quản trị hiện nay là cho rằng người giỏi luôn có động lực cao. Trên thực tế, năng lực và động lực không phải lúc nào cũng song hành.

Có những người sở hữu năng lực thực thi rất tốt nhưng đã mất dần mong muốn đồng hành lâu dài với tổ chức. Họ vẫn hoàn thành KPI, vẫn xử lý công việc hiệu quả nhưng sự kết nối với mục tiêu chung đã suy giảm đáng kể.

Ở chiều ngược lại, cũng có những nhân sự rất nhiệt huyết nhưng chưa đủ khả năng xử lý áp lực hoặc mức độ phức tạp của công việc. Khi doanh nghiệp không nhận diện được sự khác biệt này, các chính sách đầu tư cho nhân sự rất dễ trở nên dàn trải và thiếu hiệu quả.

Xét ở góc độ tài chính, đây thực chất là bài toán phân bổ vốn cho con người.

Mỗi nhân sự cần một chiến lược đầu tư khác nhau. Có người cần được giữ lại bằng mọi giá. Có người cần thêm thời gian phát triển. Cũng có những vị trí cần thay đổi trước khi trở thành điểm nghẽn của tổ chức. Để đưa ra các quyết định ấy, doanh nghiệp cần nhiều hơn dữ liệu hiệu suất. Họ cần hiểu cả động lực làm việc, khả năng thích ứng và mức độ phù hợp giữa con người với vai trò đảm nhiệm.

Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang khiến công nghệ dần trở thành tiêu chuẩn chung, lợi thế cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sẽ ngày càng phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ và năng lực vận hành con người. Công nghệ có thể mua được. Quy trình có thể sao chép được. Tuy nhiên, một đội ngũ sở hữu năng lượng tích cực, động lực bền vững và khả năng thích ứng cao sẽ trở thành lợi thế rất khó thay thế.

Sự dịch chuyển này cũng làm thay đổi vai trò của người lãnh đạo. Trước đây, lãnh đạo chủ yếu quản trị công việc và kết quả. Trong giai đoạn mới, họ cần quản trị cả năng lượng tổ chức, yếu tố quyết định sức tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp.

Có lẽ điều quan trọng nhất hiện nay không còn nằm ở việc doanh nghiệp đã chi bao nhiêu tiền cho con người. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có thực sự hiểu mình đang đầu tư vào ai hay chưa.

Bởi trong rất nhiều trường hợp, chi phí lớn nhất của doanh nghiệp không xuất hiện trên báo cáo tài chính. Nó nằm ở những vấn đề nhân sự âm thầm tồn tại suốt một thời gian dài nhưng chưa được nhận diện đúng mức.

Lê Nhật Trường Chinh