Khoa học xã hội và nhân văn đang bị 'kìm hãm' vai trò

Trụ cột khoa học… bị vướng

Nhận định này được đưa ra tại hội thảo khoa học quốc gia về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với khoa học xã hội và nhân văn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”, diễn ra ngày 28/3 tại TP.HCM.

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: BTC)

Hội thảo do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Thành ủy TP.HCM và Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức.

Với hơn 80 tham luận cùng các ý kiến, hội thảo thống nhất rằng, khoa học xã hội và nhân văn đóng vai trò quan trọng trong hoạch định chính sách, dự báo và giải quyết các vấn đề xã hội. Song thực tế, lĩnh vực này vẫn chưa phát huy hết vai trò do điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và phương thức quản lý.

GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM nhấn mạnh, khoa học xã hội và nhân văn có mối quan hệ gắn bó hữu cơ với các lĩnh vực khoa học khác, là một trụ cột quan trọng trong nền khoa học quốc gia. Nếu khoa học công nghệ tạo ra giá trị vật chất, thì khoa học xã hội và nhân văn giúp giải quyết các giá trị vô hình, định hướng sự phát triển bền vững.

GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: BTC)

GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai nói: “Với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, vai trò của khoa học xã hội và nhân văn không chỉ dừng lại ở việc lý giải, dự báo các hiện tượng xã hội. Lĩnh vực này phải trực tiếp tham gia vào hoạch định chính sách, quản trị phát triển, xây dựng văn hóa và củng cố nền tảng tinh thần của xã hội. Công nghệ có thể phát triển rất nhanh, nhưng nếu thiếu nền tảng xã hội vững chắc thì sự phát triển đó sẽ không bền vững. Khoa học xã hội và nhân văn không chỉ đi sau lý giải thực tiễn mà phải đi trước một bước để định hình tương lai”.

Phải là “pháo đài lý luận”

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, cảnh báo hàng loạt vấn đề xã hội mới đang đặt ra như: an ninh phi truyền thống, biến động trật tự chính trị – kinh tế toàn cầu, thay đổi cấu trúc thị trường lao động và sự đảo lộn các giá trị xã hội.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. (Ảnh: BTC)

Ông đặc biệt lưu ý đến sự thay đổi trong cách tiếp cận thông tin của giới trẻ, khi mạng xã hội đang dần chi phối nhận thức, thậm chí có thể dẫn dắt dư luận thay cho các kênh chính thống, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với quản trị xã hội và ổn định tư tưởng.

“Có khảo sát điều tra xã hội học hỏi các em học sinh, sinh viên, thanh niên rằng có đọc báo của Đảng và Nhà nước không. Các em bảo hầu như không đọc và chủ yếu tiếp cận thông tin qua mạng xã hội. Chỉ sử dụng báo chính thống để kiểm chứng độ tin cậy của báo mạng. Như vậy nguồn thông tin được các thanh thiếu niên tiếp nhân bây giờ rất khác. Đời sống tinh thần, văn hóa, xã hội bây giờ cũng có sự đảo lộn, khi thang giá trị thay đổi rất lớn. Nhất là quản trị quốc gia gắn với những vấn đề mạng xã hội, thậm chí đôi khi dư luận xã hội bị dẫn dắt bởi mạng xã hội, chứ không phải bởi các thông tin chính thức của chúng ta. Bản sắc văn hóa dân tộc cũng đã bị thay đổi, thậm chí bị xuyên tạc và can thiệp từ phía ngoài. Đấy là những điều cực kỳ nguy hiểm”, GS.TS. Tạ Ngọc Tấn c ho hay.

GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương. (Ảnh: BTC)

Kết luận hội thảo, ông Ngô Đông Hải, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, khẳng định khoa học xã hội và nhân văn cần trở thành “pháo đài lý luận”, lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, đồng thời là động lực nội sinh cho phát triển bền vững và xây dựng sức mạnh mềm quốc gia.

Các kiến nghị từ hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo cơ quan Trung ương nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, qua đó nâng cao vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong giai đoạn mới.

Tỷ Huỳnh/VOV-TP.HCM