Khoa học phải góp phần giải quyết những vấn đề của thực tiễn

Một hoạt động giáo dục và đào tạo, nghiên cứu khoa học của giảng viên, sinh viên Trường Đại học Thương mại.

Trao đổi bên lề Hội thảo Châu Á của Hiệp hội Kinh tế lượng, Đông Á và Đông Nam Á 2026 (AMES 2026), GS.TS Nguyễn Đức Khương – Chủ tịch AVSE Global (Pháp), nhà nghiên cứu cấp cao, Đại học Cambridge (Vương quốc Anh) – nhấn mạnh, để nâng cao năng lực khoa học của Việt Nam, các trường đại học cần đổi mới mạnh mẽ từ đào tạo, nghiên cứu đến quản trị; đồng thời xây dựng môi trường học thuật chuyên nghiệp, có khả năng kết nối với cộng đồng khoa học quốc tế.

Đưa nghiên cứu khoa học đến gần chính sách

* AMES 2026 diễn ra từ ngày 31/7 đến 2/8, GS.TS đánh giá như thế nào về ý nghĩa của hội thảo đối với sự phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế của Việt Nam?

- Điều đầu tiên tôi muốn nhấn mạnh là, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu.

Các nghiên cứu được trao đổi tại hội thảo có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc xây dựng, thực thi chính sách, xây dựng chiến lược cũng như quản trị doanh nghiệp và tổ chức. Sự tham gia của các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp, giảng viên và giáo sư giúp kết nối nghiên cứu với những vấn đề thực tiễn.

GS.TS Nguyễn Đức Khương – Chủ tịch AVSE Global (Pháp), nhà nghiên cứu cấp cao, Đại học Cambridge (Vương quốc Anh) trao đổi bên lề Hội thảo AMES 2026.

Các nhà khoa học không chỉ có thể tư vấn những vấn đề chính sách trước mắt, mà còn góp phần đào tạo thế hệ sinh viên, người lao động có kỹ năng và năng lực khoa học cần thiết để hiểu sự vận hành của nền kinh tế; từ đó đưa ra những quyết định phù hợp.

Một điểm rất đáng chú ý là, các nhà khoa học quốc tế tham dự những hội thảo như AMES có thể trở thành cầu nối để các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam mở rộng kết nối với chuyên gia và các tổ chức quốc tế. Từ đó, Việt Nam có thêm cơ hội thu hút nguồn lực về con người, vật chất, hợp tác nghiên cứu và phát triển, cũng như chuyển giao công nghệ.

Những kết nối này không chỉ có ý nghĩa đối với Hà Nội, mà còn có thể phục vụ các địa phương khác, rộng hơn là nền kinh tế Việt Nam.

Nhà khoa học trẻ cần tò mò, kỷ luật và kết nối

* Với đội ngũ nhà khoa học trẻ, hội thảo có thể truyền cảm hứng như thế nào? GS.TS muốn gửi thông điệp gì tới các nhà khoa học trẻ Việt Nam?

- Tôi cho rằng, các nhà khoa học trẻ Việt Nam đang có nhiều lợi thế. Khi ra nước ngoài, sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ Việt Nam được nhiều giáo sư đánh giá cao. Các trường đại học và nhóm nghiên cứu quốc tế luôn mong muốn tìm được những sinh viên giỏi từ Việt Nam để tham gia các chương trình nghiên cứu, đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ.

Họ đánh giá sinh viên Việt Nam chăm chỉ, cầu tiến, biết lắng nghe và luôn tìm cách vươn lên. Tuy nhiên, chúng ta cũng nhìn nhận rằng, nền tảng khoa học và công nghệ của Việt Nam vẫn còn khoảng cách với các nước phát triển hàng đầu.

Chuyên gia quốc tế đến tham luận tại AMES 2026 - ngày 31/7/2026.

Vì vậy, cảm hứng khoa học cần được tạo ra từ chính những người đi trước, từ việc chứng kiến niềm đam mê khoa học được theo đuổi đến tận cùng để tạo ra những khám phá, phát minh mới. Điều đó kích thích sự tò mò – một trong yếu tố rất quan trọng đối với nền kinh tế tương lai.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển, máy móc có thể cung cấp những câu trả lời ngày càng chính xác và bao quát một lượng tri thức lớn. Vì vậy, lợi thế của con người không chỉ nằm ở việc biết nhiều hơn máy móc, mà còn ở khả năng tìm tòi, đặt câu hỏi và theo đuổi một vấn đề đến cùng.

Với các nhà khoa học trẻ, tôi cho rằng, khả năng tìm tòi, theo đuổi đam mê với tinh thần kỷ luật cao và kết nối với tri thức nhân loại, với các chuyên gia, học giả hàng đầu là những yếu tố rất quan trọng để có những bước đi chắc chắn và vươn xa.

Việc các chuyên gia quốc tế hàng đầu đến Việt Nam cũng giúp các nhà khoa học trẻ tự tin hơn. Việt Nam được lựa chọn để tổ chức những hội nghị khoa học lớn cho thấy, cộng đồng khoa học quốc tế có niềm tin vào năng lực tổ chức cũng như tiềm năng phát triển khoa học, công nghệ của Việt Nam.

Chuyên gia chia sẻ tại AMES 2026 - sáng 2/8/2026.

Muốn vươn tầm, đại học phải thay đổi

* Để tổ chức được những hội thảo khoa học quy mô, có ảnh hưởng quốc tế như vậy, theo GS.TS, các cơ sở giáo dục đại học cần những điều kiện gì?

- Trước hết, phải thực sự muốn làm khoa học đỉnh cao và có quyết tâm rất cao, bởi đây không phải việc dễ. Khi đã có quyết tâm, chúng ta đang có môi trường chính sách thuận lợi, khi Đảng và Nhà nước thúc đẩy sự thay đổi của hệ thống giáo dục và đào tạo theo hướng vươn tầm quốc tế, đồng thời phát triển những lĩnh vực mà Việt Nam xác định khoa học, công nghệ là yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh và khả năng làm chủ công nghệ tương lai.

Trong môi trường đó, cơ hội sẽ dành cho những trường có quyết tâm và mong muốn đi đầu. Tôi tin Việt Nam có nhiều trường đại học đang muốn làm điều này.

Tuy nhiên, để tổ chức được những hoạt động khoa học có chất lượng và tạo ảnh hưởng, quyết tâm phải đi cùng năng lực tổ chức và một môi trường học thuật phù hợp. Các trường cần tạo được không gian để các nhà khoa học trong nước và quốc tế có thể cùng làm việc, trao đổi và kết nối.

Một môi trường chuyên nghiệp, đạt chuẩn quốc tế sẽ tạo điều kiện để các chuyên gia quốc tế, những người đã quen làm việc và thành công trong môi trường quốc tế, mong muốn trở lại hợp tác với Việt Nam. Điều quan trọng không chỉ là họ đến để giảng dạy hay nghiên cứu, mà còn phải tạo được sự tương tác với đồng nghiệp trong nước, để họ cảm thấy mình là một phần của cộng đồng khoa học Việt Nam.

Đó là môi trường mà nhiều quốc gia phải mất nhiều năm để xây dựng. Việt Nam cần kiên trì đầu tư và từng bước hình thành môi trường như vậy.

Một lớp học của Trường Đại học Thương mại.

* Trước những thay đổi nhanh của AI, công nghệ và kinh tế lượng, các trường đại học cần đổi mới chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị như thế nào để đáp ứng yêu cầu mới?

- Trước tiên, cần lấy tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị làm định hướng. Đó là tinh thần đổi mới, đột phá không chỉ trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mà còn trong nhiều lĩnh vực khác, trong đó có quản trị.

Đối với giáo dục đại học, điều này liên quan trực tiếp đến quản trị khoa học, công nghệ, quản trị nghiên cứu và phát triển cũng như quản trị đại học.

Với tinh thần đổi mới, các tổ chức cần xác định rõ nhiệm vụ của mình. Mọi hoạt động phải xuất phát từ nhiệm vụ đó. Nếu nhiệm vụ của một trường đại học là xây dựng môi trường học thuật đỉnh cao, tạo điều kiện để khoa học và công nghệ phát triển, thì từ đó nhà trường phải tìm ra những giải pháp phù hợp bằng tư duy đột phá.

Khi đã xác định rõ nhiệm vụ và có tinh thần đổi mới, yêu cầu rất quan trọng tiếp theo là xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp. Đây là điều kiện để các nhà khoa học, chuyên gia quốc tế có thể hợp tác và làm việc với Việt Nam một cách hiệu quả.

Thế giới đang đi rất nhanh và không chờ bất kỳ ai, cũng không chờ bất kỳ trường đại học hay tổ chức nào. Nếu chúng ta đã quyết tâm làm thì phải bắt đầu bằng những bước đi đầu tiên và quan trọng nhất là không dừng lại.

Xin cảm ơn GS.TS Nguyễn Đức Khương!

"Đổi mới không nhất thiết có nghĩa là phải làm những điều chưa từng có trên thế giới. Có những việc thế giới vẫn đang làm và tương lai vẫn sẽ làm. Vấn đề là chúng ta có thể làm theo một cách mới, hiệu quả hơn, sử dụng ít nguồn lực hơn nhưng đạt kết quả cao hơn hay không. Theo tôi, đó mới là tinh thần của đổi mới sáng tạo trong quản trị đại học và phát triển khoa học, công nghệ" - GS.TS Nguyễn Đức Khương.

Minh Phong (thực hiện)