Khi Trung Quốc bất ngờ giảm mạnh lượng dầu thô nhập khẩu

Một công nhân đi ngang qua các đường ống dẫn dầu tại một nhà máy lọc dầu ở Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc. Ảnh: Reuters.

Trong suốt 5 năm qua, khối lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc luôn duy trì ở mức ổn định với trung bình 11,5 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, kể từ tháng 4 đến nay, con số này đã sụt giảm nghiêm trọng xuống chỉ còn trung bình 8 triệu thùng/ngày, theo Reuters.

Tốc độ cắt giảm dầu thô nhanh chóng của quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - với lượng hàng trong tháng 6 rơi xuống chỉ còn 40% so với giai đoạn trước khi xung đột Iran nổ ra - đã góp phần kìm hãm đà tăng của giá dầu thế giới, đồng thời giải phóng một lượng lớn nguồn cung cho các quốc gia khác.

Thực tế này khiến giới quan sát buộc phải đặt ra câu hỏi: Bằng cách nào Bắc Kinh có thể đạt được mức cắt giảm sâu đến vậy, và liệu sự sụt giảm nhu cầu này mang tính tạm thời hay là một xu hướng vĩnh viễn?

Hệ thống vận tải vẫn chống chịu tốt

Bà Michal Meidan, trưởng bộ phận Nghiên cứu Năng lượng tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, nhận định đây là một câu hỏi trị giá triệu USD, bởi thị trường đang đối mặt với mức độ bất định quá lớn khi chưa thể nhìn thấu toàn bộ bức tranh năng lượng của đại lục, nơi quy mô kho dự trữ chiến lược luôn là bí mật quốc gia và số liệu từ các tập đoàn dầu khí nhà nước thường rất hạn chế.

Nhiều nhà phân tích dự báo lượng dầu nhập khẩu của quốc gia này có thể sẽ suy giảm vĩnh viễn từ 1 đến 2 triệu thùng/ngày sau khi cuộc xung đột kết thúc so với giai đoạn trước chiến tranh.

Đây là một cú đảo chiều đáng kinh ngạc đối với một nền kinh tế vốn đóng vai trò là động cơ tăng trưởng chính cho mức tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu suốt nhiều thập kỷ qua.

Nguyên nhân đầu tiên được giới chuyên gia chỉ ra là sự thích ứng đáng kinh ngạc của hệ thống giao thông vận tải Trung Quốc. Cuộc khủng hoảng đã chứng minh ngành vận tải nước này có thể vận hành với lượng nhiên liệu ít hơn nhiều so với các dự báo trước đây, một tín hiệu quan trọng vì khoảng một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của quốc gia này được tinh chế thành nhiên liệu đốt cho xe cộ.

Mặc dù giá xăng trong nước đã hạ nhiệt về mức trước xung đột sau khi từng tăng vọt hơn 25%, làn sóng điện hóa phương tiện vẫn không hề chậm lại. Trong tháng 6, doanh số xe điện và hybrid đã chiếm kỷ lục 62% lượng ôtô mới bán ra.

Biểu đồ: Reuters.

Dù nền kinh tế suy yếu khiến tổng lượng xe tiêu thụ giảm và khoảng 87% số phương tiện lưu thông trên đường vẫn là xe chạy xăng truyền thống, cuộc xung đột được dự báo sẽ đẩy nhanh quá trình "khai tử" nhu cầu dầu diesel.

Kế hoạch điện hóa ngành vận tải hạng nặng được chính phủ ban hành vào tháng 6 đặt mục tiêu đưa tỷ lệ xe tải điện trên các tuyến đường ngắn bận rộn đạt 80% vào năm 2030. Công ty tư vấn Rystad dự báo mức sử dụng xăng và diesel của Trung Quốc sẽ giảm lần lượt 6,6% và 6,9%, mạnh hơn nhiều so với dự báo trước xung đột ở Trung Đông.

Rủi ro cho nền kinh tế

Bên cạnh câu chuyện dịch chuyển năng lượng giao thông, những rủi ro từ đà tăng trưởng kinh tế chậm lại và thị trường xuất khẩu cũng đe dọa trực tiếp đến nhu cầu tiêu thụ dầu thô của công xưởng thế giới.

Cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài nhiều năm qua tại đại lục đã giáng đòn mạnh vào ngành xây dựng, làm suy yếu nghiêm trọng nhu cầu dầu diesel vốn phục vụ cho các máy móc và xe tải công trình.

Một nền kinh tế suy yếu về mặt cấu trúc cũng sẽ kéo tụt nhu cầu đối với các sản phẩm nhựa và hóa dầu, gây tổn hại cho các nhà máy lọc dầu, đặc biệt khi ngành này đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các nguồn nguyên liệu thay thế dựa trên than đá.

Một yếu tố then chốt khác cấu thành nên sự sụt giảm lượng nhập khẩu dầu của Trung Quốc thời gian qua chính là việc dừng chiến dịch tích trữ kho dự trữ chiến lược (SPR).

Trong năm ngoái, chiến dịch gom hàng quy mô lớn của Bắc Kinh đã giúp nước này hấp thụ tốt cú sốc đóng cửa eo biển Hormuz, nhưng đồng thời cũng làm thổi phồng số liệu nhập khẩu một cách nhân tạo. Hoạt động tích trữ này dường như đã đóng băng kể từ khi chiến sự nổ ra.

Biểu đồ: Reuters.

Tuy nhiên, bà June Goh, nhà phân tích cấp cao tại Sparta Commodities, đánh giá rằng dù nhu cầu tiêu thụ nội địa có bị tổn hại cấu trúc, Trung Quốc vẫn sẽ tận dụng các cơ hội giá thấp để lấp đầy các bồn chứa chiến lược mới đang được xây dựng.

Các chuyên gia dự báo khi tình hình vịnh Ba Tư bình thường trở lại, các thay đổi mang tính cấu trúc như xe điện có thể giữ lượng dầu nhập khẩu hàng tháng của Trung Quốc ở mức 8-9 triệu thùng/ngày, nhưng nếu một chiến dịch tích trữ mới được kích hoạt, con số này hoàn toàn có thể bật tăng trở lại khoảng 9,5-11 triệu thùng/ngày.

Hiện tại, giá dầu Brent đang dao động quanh mức 85 USD/thùng, cao hơn mức 58-83 USD của giai đoạn gom hàng năm ngoái, và Trung Quốc nhiều khả năng sẽ chỉ nối lại hoạt động mua tích trữ nếu giá dầu thế giới giảm xuống dưới ngưỡng 70 USD/thùng.

Cuối cùng, trạng thái bình thường mới của thị trường dầu mỏ đại lục sẽ phụ thuộc lớn vào sự ổn định nguồn cung từ vùng Vịnh và các quyết định phân bổ hạn ngạch xuất khẩu nhiên liệu của Bắc Kinh.

Nếu không có van xả xuất khẩu để giải phóng lượng xăng, diesel và nhiên liệu phản lực dư thừa ra thị trường quốc tế, các nhà máy lọc dầu của nước này sẽ không có động lực để mua thêm dầu thô và tăng công suất hoạt động.

Tiến Lợi